Infografika: Yer yuzidagi asosiy yozuv turlari

Alifbo dunyo mamlakatlaridagi eng keng tarqalgan yozuv shakllaridan biri hisoblanadi. Infografika mualliflari alifbo atamasini tor ma’noda — undosh va unli tovushlarga asoslangan yozuv sifatida qo‘llashni taklif etmoqda. Bunday yozuv tizimida grafik belgilar — harflar alohida fonemalarni, ya’ni tovushlarni ifodalaydi. Alifboda ham unli, ham undosh tovushlardan foydalaniladi.

Bunday undosh-unli yozuvlarga kirill, lotin, arman va yunon yozuvlari kiradi. Shuningdek, koreys yozuvi — xangil ham alifbo turiga mansub.

Faqat undosh tovushlarga asoslangan yozuvlar ham keng ma’nodagi alifbo hisoblanadi. Bunday tizimlar abjad deb ataladi. Ularda asosan undosh tovushlar ifodalanadi. Zamonaviy tillar orasida arab va ivrit yozuvlari qisman undosh yozuvlar hisoblanadi. Masalan, ivritda unli tovushlar maxsus belgilar orqali ko‘rsatiladi, ammo bu belgilar odatda matnlarda qo‘llanmaydi. Ular asosan lug‘atlar va darsliklarda saqlanib qoladi.

Abugida — bo‘g‘inli yozuvning bir turi hisoblanadi. Bu tizimda har bir belgi muayyan undosh va unga birikkan standart unli tovushni anglatadi. Qo‘shimcha belgi yordamida unli tovush o‘zgartirilishi mumkin. Bunday yozuvlarga hindlarning braxmi yozuvi, efiop yozuvi va kanada bo‘g‘inli yozuvi kiradi.

Xitoyda qo‘llanadigan iyerogliflar esa logografik yozuv turiga mansub. Har bir iyeroglif nafaqat talaffuzga, balki mustaqil ma’noga ham ega. Bu tizim Xitoydan tashqari Yaponiyada ham qo‘llanadi. Yapon yozuv tizimlaridan biri bo‘lgan kandzi aynan logografik yozuv hisoblanadi.

Shu bilan birga, yaponlar xiragana va katakana deb ataluvchi bo‘g‘inli alifbolardan ham foydalanadi. Soddalashtirib aytganda, kandzi asosiy ma’no bloklarini ifodalash uchun, xiragana grammatika va yordamchi so‘zlar uchun, katakana esa o‘zlashma so‘zlar uchun ishlatiladi.