Isroil va Rossiya kuchlari mojaro zonalaridagi jinsiy zo‘ravonlik uchun BMT qora ro‘yxatiga kiritildi

29 may kuni Birlashgan Millatlar Tashkiloti Isroil va Rossiyani mojaro zonalarida jinsiy zo‘ravonlik sodir etishda gumon qilinayotgan davlatlarning «qora ro‘yxati»ga kiritdi.

BMT Bosh kotibi Antoniu Guterrish o‘tgan yili Isroil va Rossiyani «zo‘rlash yoki jinsiy zo‘ravonlikning boshqa shakllarini sodir etishda yoki ularga mas’ul bo‘lishda ishonchli tarzda gumon qilinayotgan»lar ro‘yxatiga kiritilishi mumkinligi haqida ogohlantirgandi. Oxirgi hisobot aynan shuni amalga oshirdi.

Associated Press nashrining yozishicha, 35 sahifalik hisobot dunyo bo‘ylab mojarolarda jinsiy zo‘ravonlik sodir etganlikda yoki unga mas’ul bo‘lganlikda gumon qilinayotgan o‘ndan ortiq mamlakatdagi 77 ta hukumat va nodavlat tomonlarni «qora ro‘yxat»ga kiritadi. Unda aytilishicha, holatlar soni 2024 yilga nisbatan 2025 yilda keskin oshgan.

Hisobotda Isroil hamda Rossiya qurolli va xavfsizlik kuchlari tomonidan sodir etilgan dahshatli zo‘ravonliklar tavsifi o‘rin olgan.

Ro‘yxatga kiritilish sanksiyalar kabi muayyan jazo choralarini avtomatik ravishda keltirib chiqarmasa-da, ommaviy ravishda nomini oshkor qilish va qoralash tegishli davlatlarning obro‘-e’tiboriga jiddiy zarar yetkazishi mumkin. Shuningdek, ro‘yxatga qayta-qayta kiritilgan davlatlar BMTning tinchlikparvarlik operatsiyalaridan chetlashtiriladi.

Vahshiyliklar ortib bormoqda

BMT bosh kotibining mojarolardagi jinsiy zo‘ravonlik bo‘yicha maxsus vakili Pramila Pattenning so‘zlariga ko‘ra, BMT tomonidan global miqyosda tasdiqlangan mojaro bilan bog‘liq jinsiy zo‘ravonlik holatlari avvalgi yilga nisbatan 2025 yilda 100% dan ko‘proqqa oshgan. «Bu juda xavotirli tendensiya va hali «aysbergning uchi» xolos», dedi BMT rasmiysi.

Bu yilgi hisobotda aytilishicha, 2025 yilda «BMT G‘azo sektori va G‘arbiy Sohildan bo‘lgan 14 nafar erkak, yetti nafar ayol, to‘qqiz nafar o‘g‘il bola va bir nafar qiz bolaga nisbatan qiynoq shaklida qo‘llanilgan mojaro bilan bog‘liq ko‘plab jinsiy zo‘ravonlik holatlarini tasdiqladi».

Holatlarning 13 tasi 2025 yilda, 18 tasi esa 2023 va 2024 yillarda sodir bo‘lgan. «Zo‘rlash va guruh bo‘lib zo‘rlash holatlari asosan G‘azodan bo‘lgan to‘qqiz nafar qurbonga nisbatan sodir etilgan», deya hisobotdan iqtibos keltirmoqda Reuters nashri.

Shuningdek, hujjatda jinoyat sodir etganlar orasida Isroil qurolli va xavfsizlik kuchlari borligi hamda bu holatlar asosan hibsga olish va so‘roq qilish paytida, shuningdek, harbiy lagerlarda, nazorat-o‘tish joylarida va bosib olingan Falastin hududidagi Isroil harbiy operatsiyalari paytida yuz bergani qo‘shimcha qilingan.

Omon qolganlar orasida jurnalistlar va inson huquqlari himoyachilari ham bor bo‘lib, ba’zi holatlarda qonunbuzarliklar videoga yoki suratga olingan.

Isroil BMT bosh kotibi bilan aloqalarni uzdi

Isroilning BMTdagi elchisi Denni Danon Isroilni allaqachon bu ro‘yxatda bo‘lgan Hamas bilan bir qatorga qo‘yishni «tubanlikning yangi darajasi» deb atadi.

«Bu siyosiy qaror! Faktlar va voqealikdan uzilgan!» dedi Danon, lekin so‘zlariga dalil keltirmadi. Danonning ta’kidlashicha, Isroil har bir ayblovga batafsil javob bergan va BMT vakillarini vaziyatni ko‘zdan kechirish hamda tekshirish uchun taklif qilgan.

«Antoniu Guterrish halollik, xolislik va professionallikning barcha standartlarini buzishni tanlaganini hisobga olib, Isroil – BMT bosh kotibi idorasi bilan barcha aloqalarni uzishga qaror qildi va BMTning yangi Bosh kotibi tayinlanishini kutadi», deb yozdi Isroil tashqi ishlar vazirligi. BMTning yangi bosh kotibi shu yilning oxirida tayinlanishi kerak.

Shuningdek, Isroil tashqi ishlar vazirligi ushbu ayblovlarni «har tomonlama, sinchkovlik bilan va qat’iy ravishda rad etganini» ma’lum qildi.

Hisobotni tuzuvchi BMT rasmiysi Pramila Patten Isroil tomonidan taklif bo‘lganini tasdiqladi. Biroq ayni paytda tashrif ko‘lami hamda ruxsat berish va hamkorlik masalalari bo‘yicha kelishmovchiliklar bo‘lganiga ishora qildi. Yakunda G‘azodagi urush tufayli bu tashrif to‘xtatib turilishi kerak bo‘lgan.

BMT matbuot kotibi Stefan Dyujarik Isroilning bayonoti haqida shunday dedi: «Bosh kotib nuqtai nazaridan, uning eshiklari Isroil vakillari uchun ham, boshqa 190dan ortiq a’zo davlat uchun ham ochiq qoladi».

Rossiya ham norozi

Rossiya qurolli kuchlari va xavfsizlik organlari ham Ukrainadagi urush paytida asirga olingan harbiylar va tinch aholiga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik qilgani uchun birinchi marta qora ro‘yxatga kiritildi.

Hisobotda aytilishicha, Rossiya rasmiylari ham BMTning inson huquqlari bo‘yicha tergovchilariga kirish huquqini doimiy ravishda rad etib keladi. Biroq shunga qaramay, ular Rossiyada va Rossiya tomonidan bosib olingan Ukraina hududlarida harbiy asirlar hamda hibsga olingan tinch aholiga nisbatan mojaro bilan bog‘liq jinsiy zo‘ravonlikning 310 ta holatini tasdiqlashga muvaffaq bo‘lishgan. Hisobotga ko‘ra, qurbonlarning mutlaq ko‘pchiligi erkaklar bo‘lgan.

Unda qayd etilishicha, zo‘rlash, guruh bo‘lib zo‘rlash, jinsiy a’zolarni mayib qilish, elektr toki bilan urish kabi holatlar 280 nafar erkak, 26 nafar ayol va to‘rt nafar qiz bolaga nisbatan qo‘llanilgan.

«Biz bosh kotibga bu asossiz yolg‘onlar va har doimgidek Rossiyani yana yovuz qilib ko‘rsatadigan taxminiy narsalar ekanligini aytib xat yozamiz», dedi Rossiyaning BMTdagi elchisi Vasiliy Nebenzya.

Uning ta’kidlashicha, Rossiya ukrainaliklarning rossiyalik harbiy asirlarga qanday munosabatda bo‘layotgani haqida hujjatlarni to‘plamoqda va hisobot tayyorlamoqda.

Ukrainadagi inson huquqlari kuzatuvchilari esa harbiy asirlar va tinch aholiga nisbatan mojaro bilan bog‘liq jinsiy zo‘ravonlikning 31 ta holatini hujjatlashtirgan. Ularning aksariyati 2025 yilgacha sodir bo‘lgan, deyiladi hisobotda.

Ukraina tashqi ishlar vaziri Andrey Sibiga esa ushbu hisobotni olqishladi. Ukraina BMTning qora ro‘yxatiga kiritilmagan.