Hashamatdan sud zaliga: sakkiz yil dunyoning eng boy odamlari ro‘yxatini boshqargan yapon nega bankrot bo‘lgandi?

2005 yil kuzda Tokio okrug sudi Yaponiya fuqarosi bo‘lgan shaxsga 4 yil shartli qamoq jazosi beradi. Bu shaxsning ism-sharifi Yosiaki Tsutsumi bo‘lib, u 1980-yillar ikkinchi yarmidan boshlab 1990-yillar o‘rtalarigacha nafaqat Yaponiyaning, hatto dunyoning eng boy odami bo‘lgan. Xo‘sh, yaponiyalik milliarder nega shartli qamoq jazosi olgandi?

Dunyodagi dollarda birinchi milliarder bo‘lgan shaxs amerikalik neft magnati Jon Rokfeller hisoblanadi. U 1916 yilda milliarderga aylanadi.

Keyinchalik puli milliard dollardan oshganlar soni ko‘payib boradi. 1987 yildan boshlab AQShda chop etiladigan “Forbs” jurnali dunyo milliarderlari ro‘yxatini e’lon qilishni boshlaydi.

O‘sha paytda dunyo boylari ro‘yxatini 20 mlrd dollar mablag‘ga ega bo‘lgan yaponiyalik Yosiaki Tsutsumi boshqarib turardi. Biroq keyinchalik bu odamning ishlari chappasiga ketadi.

Pullarini yo‘qotadi, o‘zi mahkamaga tortilib, qamaladi. Xo‘sh, yapon milliarderi nega bankrot bo‘lgandi?

Tadbirkorning o‘g‘li

Yosiaki Tsutsumi 1934 yilda yaponiyalik taniqli tadbirkor Yasudziro Tsutsumi oilasida tug‘iladi. Uning bolalik yillari Ikkinchi jahon urushi davriga to‘g‘ri keladi.

Urushdan so‘ng Yosiaki Tokiodagi nufuzli universitetda tahsil oladi. U tadbirkorlikni talabalik davrida boshlaydi va Nagano shahrida skeyt-markazi ochadi.

Yosiaki universitetni bitirgach otasining yoniga qaytadi va u egalik qiladigan “Kokudo Korporatsiya” kompaniyasiga ishga kiradi.

1964 yilda Yosiakining otasi Yasudziro Tsutsumi vafot etadi. O‘shangacha bir necha yil avval Yasudziro siyosiy qarashlari farq qilgani uchun Yosiakini merosxo‘rlar ro‘yxatidan o‘chirgandi.

Yasudzironing o‘limidan so‘ng to‘ng‘ich o‘g‘il Seydzi Tsutsumi, o‘gay ona va Yosiaki o‘rtasida meros talashish boshlanadi. Shunda Seydzi yon beradi va Yosiaki otasining asosiy kompaniyasi – Seibu korporatsiyasi egaligini oladi.

Seydzi esa korporatsiyaning bir bo‘limiga egalik qila boshlaydi va ko‘p o‘tmay Credit Saison kompaniyasini tashkil etadi. Yosiaki akasi bilan raqobatga kirishadi va keyinchalik Seydziga tegishli kompaniyaning ham asosiy hissadoriga aylanadi.

Yosiaki Yaponiyadagi ayrim sport turlari uchun pul sarflay boshlaydi. Bir nechta sport arenalari quradi. Xokkey jamoalarining biriga egalik qiladi. Yaponiya xokkey federatsiyasi prezidentiga aylanadi.

Shuningdek, 1979 yilda Yosiaki beysbol jamoasini ham sotib oladi. Ko‘p o‘tmay u Yaponiya olimpiya qo‘mitasi raisi bo‘ladi. Qisqasi, Yosiaki Yaponiya sporti uchun muhim shaxsga aylanadi.

Dunyoning eng boy odami

Yosiaki Tsutsumi otasidan qolgan korporatsiyani yaxshi boshqaradi va uning pullari muttasil ko‘payib boradi. 1980-yillarda Yosiakining pullari milliard dollardan oshgandi. Biroq uning hisobi haqida aniq ma’lumotlar yo‘q edi.

1987 yilda AQShda chop etiladigan Forbs jurnali ilk bor dunyoning eng boy odamlari ro‘yxatini e’lon qiladi va Yosiakini birinchi o‘ringa qo‘yadi. Nashr o‘sha paytda uning pullarini 20 mlrd dollarga teng deb hisoblagandi.

1990-yillarda hali internet olami va uyali aloqa tarmoqlari rivojlanmagan, amerikalik milliarderlar hali katta sahnaga chiqmagandi. Shu sababli ko‘p tarmoqli tadbirkorlik bilan shug‘ullanib kelgan Yosiaki bir necha yil davomida dunyoning eng boy odami maqomida qoladi.

Jumladan, Forbs nashri uni 1987 yildan boshlab 1994 yilgacha sakkiz yil davomida dunyoning eng boy odamlari ro‘yxatida birinchi o‘ringa qo‘yadi.

O‘sha paytlarda Yosiakining kompaniyalari asosan ko‘chmas mulk va yer savdosi bilan shug‘ullangan, bozorning asosiy qismiga va Yaponiya hududining 16 foiziga egalik qilgan.

1980-yillarda Yaponiya keskin rivojlanish bosqichida edi va o‘sha davrlarda kunchiqar yurtda ko‘chmas mulk va yer narxi muttasil oshib borardi. Bu jarayon Yosiakining mablag‘iga mablag‘ qo‘shar va uning pullari tobora ko‘payib borardi.

Sud va shartli qamoq jazosi

1990-yillar o‘rtalariga kelib vaziyat o‘zgara boshlaydi. Yaponiya iqtisodiyoti o‘sishdan to‘xtaydi va bu eng avval ko‘chmas mulk bozoriga ta’sir qiladi.

Narxlar keskin pasayadi va Yosiaki egalik qilayotgan kompaniyalarning aksiyalari ham arzonlab ketadi. Oqibatda milliarder o‘z pullarini yo‘qota boshlaydi va 1995 yilda dunyoning eng boy odami degan maqomni boy beradi.

1990-yillarning ikkinchi yarmida Yaponiyaning Nagano shahri 1998 yilda o‘tkaziladigan qishki olimpiya o‘yinlarini o‘tkazish uchun nomzodini ilgari suradi.

O‘shanda bu shahar g‘olib bo‘ladi va uning yutib chiqishida garchi ishlari uncha silliq ketmayotgan bo‘lsa-da, Yosiaki Tsutsumining roli katta bo‘ladi. Milliarder reklama, yana shahardagi sport maydonlarini shay holga keltirish uchun ancha mablag‘ sarflaydi.

2002 yilda Tokio politsiyasi Yosiaki Tsutsumi bir qator qonunbuzilish holatlarini sodir etganini aniqlaydi. Jumladan, u Tokio fond birjasida ishtirok etish uchun hujjatlarni soxtalashtirganlikda ayblanadi. Ish sudga oshadi.

Shundan so‘ng milliarderning boshqa noqonuniy ishlari chiqib kela boshlaydi va ular bo‘yicha ham politsiya surishtiruvlar o‘tkazadi. Garchi noqonuniy ishlarda korporatsiyaning bir qancha xodimlari ishtirok etgan bo‘lsa-da, sud Yosiakini asosiy tashkilotchi deb topadi.

2005 yil 17 yanvar kuni AQShning The Wall Street Journal nashri Yosiaki Tsutsumi va uning Seibu korporatsiyasidagi faoliyati bo‘yicha politsiya surishtiruv o‘tkazayotgani haqida xabar tarqatadi.

Unda yozilishicha, politsiya korporatsiya shtab-kvartirasida tintuv o‘tkazgan va Yaponiya qonunchiligi buzilgan holatlar bo‘yicha dalillar topgan.

2005 yil 3 mart kuni milliarder politsiya tomonidan hibsga olinadi. Unga Tokio fond birjasida ishtirok etishda qonunlarni chetlab o‘tish va qimmatli qog‘ozlar to‘g‘risidagi qonunlarni buzganlik ayblovlari qo‘yiladi.

Yosiaki hibsga olingan vaqtdan boshlab korporatsiya rahbarligini avtomatik tarzda bo‘shatib qo‘yadi. Biroq uning ixtiyorida korporatsiyaning anchagina aksiyalari bor edi.

Tergov jarayoni bir necha oy davom etadi va 2005 yil 27 oktyabr kuni Tokio okrug sudi Yosiaki Tsutsumiga nisbatan ochilgan jinoyat ishi bo‘yicha hukm chiqaradi.

Avvaliga unga 30 oy qamoq jazosi beriladi, so‘ng bu jazo to‘rt yillik shartli qamoq jazosiga almashtiriladi va Yosiaki ozodlikda qoladi. Shuningdek, unga 5 mln iyena miqdorida jarima tayinlanadi.

Yosiakiga berilgan shartli qamoq jazosi 2009 yil oktyabrda tugaydi va o‘sha paytda u Seibu Holdings korporatsiyasining yirik hissadori bo‘lib qolaveradi.

Bankrot bo‘lgan va izsiz yo‘qolgan milliarder

Yosiaki Tsutsumi hali shartli qamoq jazo o‘tayotgan paytida, 2007 yilda uning mablag‘i mlrd dollardan ham kamayadi va u dunyo boylari ro‘yxatidan chiqib ketadi.

2016 yilda Yosiaki Tsutsumi o‘zida bo‘lgan aksiyalarni Seibu Holdings korporatsiyasiga sotmoqchi bo‘ladi. Biroq korporatsiyaning yangi rahbarlari uni sudga berishadi.

Bir necha oydan so‘ng tomonlar kelishuvga erishadi. Yosiaki o‘zida bo‘lgan aksiyalarni sotadi va tushgan puldan 223 mln dollarni yetkazgan zarar uchun korporatsiyaga tovon puli sifatida to‘lab beradi. Undan ortgan mablag‘ o‘zida qoladi.

O‘shandan keyin Yosiaki Tsutsumi haqida hech qayerda hech qanday xabarlar chiqmaydi. Ayrim ma’lumotlarga ko‘ra u hozir 91 yoshda va omma nazariga tushmasdan yashab kelmoqda.

Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki, boylikni ham saqlash oson emas. Noqonuniy ishlar esa bir kun oshkor bo‘ladi. Bir paytlar sakkiz yil davomida dunyoning eng boy odami bo‘lgan va keyinchalik pullarining asosiy qismini yo‘qotgan Yosiaki Tsutsumining taqdiri bunga misol bo‘la oladi.