«Siz urushni to‘xtata olasiz». Zelenskiy Putinga ochiq xat yozdi
|19:21 / 05.06.202638 96114 min
Vladimir Putinga ochiq maktub yo‘llab, unda Ukraina Rossiya uchun urush narxini keskin oshirishga qodirligini aytdi va uni harbiy harakatlarni tugatish uchun shaxsan uchrashishga chaqirdi.
Volodimir Zelenskiy Vladimir Putinga ochiq xat yozdi. Ukraina prezidenti urushni yakunlash bo‘yicha kelishib olish uchun o‘zaro uchrashishni taklif qilgan. Ukraina TIV rahbari Andrey Sibiga ushbu noma matni diplomatik kanallar orqali Putinga yetkazilishini ma’lum qildi. RF prezidenti matbuot kotibi Dmitriy Peskov Kremldagilar xatni «ko‘rishgani» va bu haqda Putinga xabar berilishini aytgan, shuningdek, Zelenskiy «agar gaplashishni istasa, istalgan vaqtda Moskvaga kelishi mumkinligi»ni aytgan. Ukraina prezidenti rasmiy saytida xat matni ukrain va ingliz tillarida e’lon qilingan. Quyida uning tarjimasi to‘liq keltiriladi.
26 yil oldin Rossiyada hokimiyat tepasiga kelganingizda, Ukrainadagi odamlarning ko‘pchiligi buni ijobiy qabul qilgan edi. Shunday bo‘lgan. Ammo bu endi o‘tmishda qoldi.
Endi ukrainlarning ko‘pchiligi bizning uzoq masofali dronlarimiz ming kilometrdan ortiq masofani bosib o‘tib, sizning Sankt-Peterburgdagi forumingizga tashrif buyurganini ijobiy qabul qilmoqda. Sizga yaxshi ma’lumki, bu masofa – bizning imkoniyatlarimiz chegarasi emas.
Siz hokimiyatda bo‘lgan 26 yil davomida Ukraina va Rossiya o‘rtasidagi munosabatlar kun tartibi butunlay o‘zgardi. Mamlakatlarimiz savdo va boshqa fuqarolik masalalarini muhokama qilishdan amalda faqat zarbalar va yo‘qotishlar haqida gapirishga o‘tdi.
Rossiya hokimiyatidagi shu 26 yildan qariyb yarmini siz Ukrainaga qarshi urush olib borishga sarfladingiz.
NATO, geosiyosat yoki rus tili haqida nimalar deyishingizdan qat’i nazar, bu urush – sizning shaxsiy tanlovingiz, haqiqiy sababsiz urushdir. Uni tarixda xuddi shunday eslab qolishadi.
Bu yillar mutlaqo boshqacha kechishi mumkin edi.
Biz tez-tez bu urushning borishi sizni qoniqtirayotgani haqida eshitamiz. Albatta, gap Valdaydagi qarorgohingiz yoki Moskvadagi paradingiz xavfsizligi haqida ketadigan hollar bundan istisno. O‘z hayotingiz siz uchun qadrli.
Ammo endi barchamiz ko‘rib turibmizki, urush Rossiyaga tobora ko‘proq salbiy ta’sir ko‘rsatayotgani sababli, rossiyaliklar uchun bu reallikda yashash tobora noqulay bo‘lib bormoqda.
Mavzuga oid
Ularga bizning dronlarimiz va raketalarimiz yoqmayapti.
Ularga benzin taqchilligi va narxlar muntazam ravishda ko‘tarilishi yoqmayapti.
Ularga doimiy cheklovlar yoqmayapti.
Ularga urushni Ukrainada yana bir yo‘nalishga kengaytirish yoki undan Rossiyaga qo‘shni bo‘lgan boshqa mamlakatlarga qarshi foydalanish uchun safarbarlikning ikkinchi to‘lqinini boshlash niyatingiz yoqmayapti.
Siz boshlagan urushning oxiri ko‘rinmayotgani ularga yoqmayapti.
Ha, siz rossiyaliklarni shunday qolishga majburlay olasiz. Ammo resurslaringiz sezilarli darajada qisqarib bormoqda.
So‘nggi 26 yil mobaynida qilib kelganingiz kabi rossiyaliklarning sadoqatini sotib olishni davom ettirish uchun sizda pul ham, siyosiy kapital ham yetarli emas.
Va biz dunyo o‘sha lahzalar yaqinlashishiga yordam berishi uchun qo‘limizdan kelganini qilamiz.
O‘zingiz aytganingizdek: «hisobini olish kerak».
Kecha armiyangizning Ukraina frontida may oyidagi yo‘qotishlari haqida hisobot oldim. Va yana o‘ldirilgan va og‘ir yaralangan rus askarlarining soni 30 mingdan oshdi. Bu darajadagi yo‘qotishlar oyma-oy davom etmoqda va bizda har bir yo‘qotishingizning videotasdig‘i mavjud – bu quruq da’volar emas.
Jang maydonidagi yo‘qotishlaringizning 63 foizi – halok bo‘lganlar va atigi 37 foizi – yaralanganlar ekanini bilamiz. XXI asrda hech bir armiya bunday nisbatga yo‘l qo‘ya olmaydi. Va qurbonlar soni tobora ortib boraveradi.
Sizning urushingiz mamlakatimizga keltirgan barcha kulfatlardan keyin bizni rus askarlarining taqdiri qiziqtirmaydi.
Lekin men ukrainlarga befarq emasman.
Biz o‘z odamlarimizni yo‘qotyapmiz va har bir yo‘qotish biz uchun og‘riqli. Hatto Ukraina va Rossiya yo‘qotishlarining nisbati beshga bir yoki oltiga bir bo‘lsa ham, bu baribir katta ahamiyatga ega.
Muhimi shundaki, siz muntazam ravishda, har bir necha oyda hududlarimizni, ayniqsa Donetsk oblastini egallash bo‘yicha o‘z muddatlaringizni ortga surasiz. Bu yil ham uni qo‘lga kirita olmaysiz.
Ammo biz Ukrainada abadiy urushni xohlamaymiz. Biz yaxshi tushunamizki, urushsiz hayot benihoya yaxshi. Va biz bunga erishmoqchimiz.
Ishonchim komilki, rossiyaliklarning aksariyati ham buni ijobiy qabul qilgan bo‘lardi – va siz buni bilasiz.
Ko‘pchilik Ukrainaning bunchalik uzoq vaqt bardosh bera olishiga ishonmasdi. Siz bunga ishonmagansiz. Sizga maslahat berganlar ham ishonishmagandi. Bu xato edi.
Siz Ukraina tomonidan keng ko‘lamli qarshilikni kutmagan edingiz va barchasi bunchalik uzoqqa borishini taxmin qilmagan edingiz. Shunday bo‘lsa-da, biz bu yerda – keng ko‘lamli urushning beshinchi yilidamiz.
Bu urushdan chiqish yo‘lini tanlashdan qo‘rqmang. Hozir sizdan talab qilinayotgan asosiy narsa shu.
Ukraina o‘z mustaqilligini saqlab qoldi. Va uni saqlab qoladi. Barcha teskari prognozlarga qaramay.
Biz butun dunyo bo‘ylab ko‘plab odamlarni Ukrainani qo‘llab-quvvatlash va sizga qarshi birlashtirdik. Biz kerakli qurol va mablag‘ni topdik.
Bizga qo‘llab-quvvatlov, sizga esa sanksiyalar. Ukraina uchun adolat bo‘lmaguncha, biz intilayotgan va erishish mumkin bo‘lgan adolat bo‘lmaguncha shunday davom etadi.
Biz sizni Rossiyaga qarshi sanksiyalar sezilarli darajada yumshatiladi va Ukrainaga bo‘lgan pozitsiyangizda hech qanday jiddiy o‘zgarishlarsiz Ukrainani qo‘llab-quvvatlash sezilarli darajada qisqartiriladi, deb ishontirishga urinayotganlar muvaffaqiyatga erishishiga yo‘l qo‘ymaymiz. Orbanning misoli shuni ko‘rsatadiki, bizga qarshi urushda Rossiyaga yordam berishni tanlaganlarning yakuni – sharmandalik.
Siz energetika tizimimizni yo‘q qilishga urinayotganingizda Ukraina qattiq qishlardan omon chiqdi. Biz bardosh berdik – hatto qorong‘ilikda ham ukrainaliklarning matonati o‘zgarmadi.
Biz urushni sizning hududingizga ko‘chirdik va siz Shimoliy Koreyaning yordamisiz buni uddalay olmasdingiz. Siz – Rossiyaning Pxenyandan yordam so‘ragan birinchi hukmdorisiz.
Va bugun siz Xitoyga butkul qaramsiz – bu ham Rossiya tarixida birinchi marta.
Siz ukrainlarning o‘zini himoya qilishga kuchi yetmaydi, deb hisoblagansiz. Ammo bugun odamlarimiz Yaqin Sharq va Fors ko‘rfazi mamlakatlaridagi hamkorlariga o‘z mudofaasini qurishda yordam bermoqda.
Siz Ukrainada ichki tartibsizliklar bo‘lishiga umid qilgandingiz. Buning o‘rniga sizga qarshi o‘z harbiy bo‘linmalaringiz isyon ko‘tardi. 23 iyun kuni bu voqeaning navbatdagi yilligi nishonlanadi va sukut saqlash bu faktni tarixdan o‘chirib yuborolmaydi.
Endi esa o‘z amaldorlaringiz, biznesmenlaringiz va propagandachilaringiz aynan sizga charchagan holda qarashmoqda. Dunyo buni ko‘rib turibdi.
Siz umid qilganingizdek, dunyo Ukrainadan charchamadi. Ammo Rossiyadan charchash kuchaymoqda – hatto dunyodagi sanksiyalarni chetlab o‘tishga va iqtisodiyotingizni barqaror saqlashga yordam berayotganlar orasida ham.
Siz buni sezmasligingiz mumkin emas. Hokimiyat tepasidagi 26 yildan keyin yosh o‘z so‘zini ayta boshlaydi. Vaqt o‘tgani sayin sizdan charchash faqat ortib boradi.
Biz razvedka hisobotlarini ko‘rdik, ular shuni ko‘rsatadiki, siz hozir 2027 va 2028 yillarda urushni davom ettirish rejalarini ko‘rib chiqyapsiz. Biz yana shuni bilamizki, ballistik raketalar boshqa hech narsa erisha olmagan narsaga erishishiga umid qilyapsiz. Siz Belarusni bu urushga yanada chuqurroq tortmoqchisiz va biz bunga ham tayyorgarlik ko‘rishga majburmiz. Dnestrbo‘yi atrofida nimadir uyushtirishga urinayotganingizni ko‘rib turibmiz. Sizning propagandachilaringiz Rossiyaga qo‘shni bo‘lgan har bir mamlakatga u yoki bu tarzda tahdid soladi. Siz chindan ham bularning barchasini qilib ko‘rmoqchimisiz?
Endi tanlov sizda.
Urishish yetar.
Ukraina bu urushni yakunlashni taklif qiladi.
Bu vijdonan, munosib va urush qayta boshlanmasligi kafolatlari bilan amalga oshirilishi kerak.
Biz Qo‘shma Shtatlar butun e’tiborini Eron masalasiga qaratganini ko‘ryapmiz va Yevropadagi urush yana ularning diqqat markazida bo‘lishini shunchaki kutish noto‘g‘ri bo‘lardi.
Ukraina bu urushni o‘rtamizdagi to‘g‘ridan to‘g‘ri muloqot orqali tugatishni taklif qilmoqda.
Men uchrashuv taklif qilaman.
Sizning vakillaringiz mening Moskvaga kelishim mumkinligini kulib aytganini hamma eshitdi. Ammo bu 26 yildan so‘ng Ukraina yetakchisining poytaxtingizda qiladigan ishi yo‘q – xuddi Rossiya yetakchisining Kiyevda qiladigan ishi bo‘lmaganidek.
Azaldan urush va tinchlik masalalarini hal qilish uchun yetakchilar uchrashuviga mezbonlik qilgan davlatlar bor. Shveytsariya, Turkiya, arab dunyosi mamlakatlari – bunday uchrashuvni qabul qilishga qodir va tayyor bo‘lganlar ko‘p.
Asosiy masalalarni aynan yetakchilar hal qiladi. Doim shunday bo‘lgan va shunday bo‘lib qoladi.
Men bunday uchrashuvning aniq sanasini belgilashni taklif qilaman.
Biz Alyaskada sizga Ukraina va Yevropaga taalluqli ba’zi masalalarni hal qilishga va’da berishganini eshitdik. Ammo o‘zingiz ko‘rib turibsizki, Ukraina va Yevropa masalalari Ankorijda hal qilinmayapti.
Ikki tomonlama formatga boshqa ishtirokchilar ham qo‘shilishi mumkin.
Urush Yevropada ketayotgani va Ukrainaga xavfsizlik kafolatlari kerakligi sababli, siz ham o‘zingiz uchun xavfsizlik kafolatlarini izlayotgan ekansiz, haqiqatan ham kafolat bera oladiganlarni jalb qilish mantiqan to‘g‘ri bo‘lardi.
Bizningcha, yevropaliklar bu jarayonning bir qismi bo‘lishi kerak – ular haqiqatan ham vaziyatga ta’sir ko‘rsata oladi.
Biz Qo‘shma Shtatlar ham jarayonning bir qismi bo‘lishi kerak, deb hisoblaymiz. Aynan shu narsa dunyoning biz joylashgan qismi uchun yangi xavfsizlik arxitekturasini shakllantirishga yordam berishi mumkin.
Biz allaqachon Rossiya bilan ko‘plab kelishuvlarni ko‘rganmiz, muvaffaqiyatsizlikka uchragan Minsk kelishuvlari shular jumlasidan. Shuning uchun, avvalo, biz murakkab mavzulardan formulalar, texnik ishchi guruhlar yoki vositachilar diplomatiyasida cheksiz vaqt yo‘qotish ortida yashirinib o‘tirmasdan, qolgan savollarga o‘zaro to‘g‘ridan to‘g‘ri javob topishimiz kerak.
Siz boshlagan urush Ukraina va Rossiyani bir umrga ajratdi.
Bugungi front chizig‘i – diplomatiya boshlanishi kerak bo‘lgan chiziqdir.
Ukraina muzokaralar davomida o‘t ochishni to‘liq to‘xtatishga tayyor. Bu odatiy amaliyot va Eron atrofidagi hozirgi voqealar buni tasdiqlaydi. Haqiqiy sukunat o‘rnatishga urinish – o‘zaro gaplashishni boshlashning eng yaxshi usulidir. Bizningcha, bu shunchaki urinish emas, balki haqiqiy otashkesim bo‘ladi – agar siz shuni xohlasangiz.
Bilasizki, Qo‘shma Shtatlar harbiy harakatlar to‘xtatilgan chiziqda otashkesimga amal qilinishini monitoring qilish imkoniyatiga ega.
Ukraina «hamma uchun hamma» formulasi bo‘yicha harbiy asirlarni almashishga tayyor va bu urushni tugatish uchun yaxshi debocha bo‘lishi mumkin.
Urush paytida olib ketilgan tinch aholi vakillari va bolalarni qaytarish uchun jiddiy choralar ko‘rish kerak.
Ukrainlar va rossiyaliklarning bizdan keyin keladigan avlodini qanday kelajak kutayotganini belgilab olishimiz kerak.
Agar siz shaxsan bu urushni tugatish vaqti keldi, degan xulosaga kelmasangiz, Ukraina o‘z mavjudligi uchun kurashishda davom etadi. Bizni qo‘llab-quvvatlaydigan odamlar bo‘ladi.
Ammo sizga ham o‘z mavjudligingiz uchun kurashish ancha qiyin bo‘ladi – Rossiyaning emas, o‘zingizning mavjudligingiz uchun kurashishga to‘g‘ri keladi. Bu na mening, na Ukrainaning tahdidi. Bu Rossiya tarixining sizga yaxshi ma’lum bo‘lgan faktidir: Rossiya charchasa, o‘zgarishlar davri keladi.
Biz bu charchoqni yaqinlashtirish uchun harakat qilishimiz mumkin.
Siz esa urushni to‘xtatishingiz mumkin.
Bu urush qurbon bo‘lganlarning xotirasi abadiy bo‘lsin.
