Banan, tarvuz va olma dunyoda eng ko‘p yetishtiriladigan mevalar qatorida yetakchilik qilmoqda. Mutaxassislar ma’lumotlariga ko‘ra, har yili yuz millionlab tonna meva yetishtiriladi va ular inson oziq-ovqat ratsionining muhim qismini tashkil etadi.
Foto: AP Foto: AP
Mevalar Yer yuzida eng ko‘p ishlab chiqariladigan oziq-ovqat mahsulotlaridan biri hisoblanadi. Ular tarkibida ko‘p miqdorda suv, vitaminlar, minerallar va kletchatka mavjud bo‘lib, inson salomatligi uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Banan — 135 million tonna
Banan dunyoda eng ko‘p yetishtiriladigan meva bo‘lib, uning yillik hajmi taxminan 135 million tonnani tashkil qiladi. Banan ilk bor Yangi Gvineyada miloddan avvalgi 8000–5000 yillarda madaniylashtirilgan. Bugungi kunda Hindiston jahon banan hosilining qariyb chorak qismini yetishtirib, yetakchilik qilmoqda. Undan keyin Xitoy va Filippin keladi.
Bananning mashhurligi uning qulayligi bilan izohlanadi: o‘zining tabiiy qobig‘iga ega, yuvish talab etmaydi va tashish uchun juda qulay. Shuningdek, u kaliy, V6 va S vitaminlari hamda magniyning boy manbai hisoblanadi. Tarvuz — 100 million tonna
Yillik yetishtirish hajmi 100 million tonnaga yaqin bo‘lgan tarvuz ikkinchi o‘rinni egallaydi. Uning vatani Shimoli-Sharqiy Afrika hisoblanadi. Qadimgi Misr qabrlaridan, hatto Tutanxamon maqbarasidan ham tarvuz urug‘lari topilgan.
Hozirgi kunda Xitoy yiliga qariyb 60 million tonna tarvuz yetishtirib, jahon hosilining yarmidan ko‘prog‘ini ta’minlaydi. Tarvuz nafaqat yangi holda, balki turli ichimliklar tayyorlashda ham keng qo‘llanadi. Olma — 96 million tonna
Olma Markaziy Osiyo tog‘laridan kelib chiqqan bo‘lib, uning yovvoyi ajdodi hozir ham Qozog‘iston janubida uchraydi. Buyuk Ipak yo‘li orqali butun dunyoga tarqalgan olma bugun ham eng mashhur mevalardan biri bo‘lib qolmoqda.
Dunyodagi olma hosilining deyarli yarmi Xitoy hissasiga to‘g‘ri keladi. AQSh va Polsha ham yirik ishlab chiqaruvchilar sirasiga kiradi. Apelsin — 76 million tonna
Mavzuga oid
Apelsin qadimda Janubiy Xitoyda yaratilgan sitrus gibridi hisoblanadi. Keyinchalik u Yevropa va Amerika qit’alariga tarqalgan. Braziliya bugungi kunda eng yirik apelsin ishlab chiqaruvchi mamlakat bo‘lib, har yili 16 million tonnadan ziyod hosil oladi.
Bir dona apelsin insonning bir kunlik S vitamini ehtiyojini qoplay oladi.
Uzum — 75 million tonna
Uzum insoniyat tomonidan eng qadimiy madaniylashtirilgan mevalardan biri hisoblanadi. U taxminan 6–8 ming yil avval Janubiy Kavkaz va Yaqin Sharq hududlarida yetishtirila boshlangan.
Hozirda Xitoy uzum yetishtirish bo‘yicha dunyoda birinchi o‘rinda turadi.
Mango — 59 million tonna
Mango Hindiston va Hind-Birma mintaqasining eng mashhur mevalaridan biri hisoblanadi. Hindiston jahon mango hosilining qariyb yarmini yetishtirib, bu borada mutlaq yetakchi sanaladi.
Mango S vitamini, A vitamini va kletchatkaga boy bo‘lgani uchun sog‘lom ovqatlanishda muhim o‘rin tutadi.
Nok — 26 million tonna
Nokning aniq vatani mavjud emas. U Yevropa, Osiyo va Shimoliy Afrikaning katta qismida qadimdan o‘sib kelgan. Xitoy bugungi kunda dunyo nok hosilining qariyb uchdan ikki qismini yetishtirmoqda.
Avokado — 9 million tonna
Avokado Meksika hududida taxminan 5 ming yil avval madaniylashtirilgan. U foydali yog‘lar, kaliy, Ye va K vitaminlari hamda kletchatkaning boy manbai hisoblanadi.
Hozirgi kunda Meksika avokado yetishtirish bo‘yicha dunyoda birinchi o‘rinni egallab, yiliga 2,5 million tonnadan ortiq hosil oladi.
Mutaxassislar fikricha, banan, tarvuz va olma nafaqat eng ko‘p yetishtiriladigan, balki dunyo aholisi tomonidan eng ko‘p iste’mol qilinadigan mevalar qatorida ham yetakchilik qilib kelmoqda.
