Banan, tarvuz va olma dunyoda eng köp yetiştiriladigan mevalar qatorida yetakçilik qilmoqda. Mutaxassislar ma’lumotlariga köra, har yili yuz millionlab tonna meva yetiştiriladi va ular inson oziq-ovqat ratsionining muhim qismini taşkil etadi.
Foto: AP Foto: AP
Mevalar Yer yuzida eng köp işlab çiqariladigan oziq-ovqat mahsulotlaridan biri hisoblanadi. Ular tarkibida köp miqdorda suv, vitaminlar, minerallar va kletçatka mavjud bölib, inson salomatligi uçun muhim ahamiyat kasb etadi. Banan — 135 million tonna
Banan dunyoda eng köp yetiştiriladigan meva bölib, uning yillik hajmi taxminan 135 million tonnani taşkil qiladi. Banan ilk bor Yangi Gvineyada miloddan avvalgi 8000–5000 yillarda madaniylaştirilgan. Bugungi kunda Hindiston jahon banan hosilining qariyb çorak qismini yetiştirib, yetakçilik qilmoqda. Undan keyin Xitoy va Filippin keladi.
Bananning maşhurligi uning qulayligi bilan izohlanadi: özining tabiiy qobiğiga ega, yuviş talab etmaydi va taşiş uçun juda qulay. Şuningdek, u kaliy, V6 va S vitaminlari hamda magniyning boy manbai hisoblanadi. Tarvuz — 100 million tonna
Yillik yetiştiriş hajmi 100 million tonnaga yaqin bölgan tarvuz ikkinçi örinni egallaydi. Uning vatani Şimoli-Şarqiy Afrika hisoblanadi. Qadimgi Misr qabrlaridan, hatto Tutanxamon maqbarasidan ham tarvuz uruğlari topilgan.
Hozirgi kunda Xitoy yiliga qariyb 60 million tonna tarvuz yetiştirib, jahon hosilining yarmidan köproğini ta’minlaydi. Tarvuz nafaqat yangi holda, balki turli içimliklar tayyorlaşda ham keng qöllanadi. Olma — 96 million tonna
Olma Markaziy Osiyo toğlaridan kelib çiqqan bölib, uning yovvoyi ajdodi hozir ham Qozoğiston janubida uçraydi. Buyuk Ipak yöli orqali butun dunyoga tarqalgan olma bugun ham eng maşhur mevalardan biri bölib qolmoqda.
Dunyodagi olma hosilining deyarli yarmi Xitoy hissasiga töğri keladi. AQŞ va Polşa ham yirik işlab çiqaruvçilar sirasiga kiradi. Apelsin — 76 million tonna
Mavzuga oid
Apelsin qadimda Janubiy Xitoyda yaratilgan sitrus gibridi hisoblanadi. Keyinçalik u Yevropa va Amerika qit’alariga tarqalgan. Braziliya bugungi kunda eng yirik apelsin işlab çiqaruvçi mamlakat bölib, har yili 16 million tonnadan ziyod hosil oladi.
Bir dona apelsin insonning bir kunlik S vitamini ehtiyojini qoplay oladi.
Uzum — 75 million tonna
Uzum insoniyat tomonidan eng qadimiy madaniylaştirilgan mevalardan biri hisoblanadi. U taxminan 6–8 ming yil avval Janubiy Kavkaz va Yaqin Şarq hududlarida yetiştirila boşlangan.
Hozirda Xitoy uzum yetiştiriş böyiça dunyoda birinçi örinda turadi.
Mango — 59 million tonna
Mango Hindiston va Hind-Birma mintaqasining eng maşhur mevalaridan biri hisoblanadi. Hindiston jahon mango hosilining qariyb yarmini yetiştirib, bu borada mutlaq yetakçi sanaladi.
Mango S vitamini, A vitamini va kletçatkaga boy bölgani uçun soğlom ovqatlanişda muhim örin tutadi.
Nok — 26 million tonna
Nokning aniq vatani mavjud emas. U Yevropa, Osiyo va Şimoliy Afrikaning katta qismida qadimdan ösib kelgan. Xitoy bugungi kunda dunyo nok hosilining qariyb uçdan ikki qismini yetiştirmoqda.
Avokado — 9 million tonna
Avokado Meksika hududida taxminan 5 ming yil avval madaniylaştirilgan. U foydali yoğlar, kaliy, Ye va K vitaminlari hamda kletçatkaning boy manbai hisoblanadi.
Hozirgi kunda Meksika avokado yetiştiriş böyiça dunyoda birinçi örinni egallab, yiliga 2,5 million tonnadan ortiq hosil oladi.
Mutaxassislar fikriça, banan, tarvuz va olma nafaqat eng köp yetiştiriladigan, balki dunyo aholisi tomonidan eng köp iste’mol qilinadigan mevalar qatorida ham yetakçilik qilib kelmoqda.
