AQSh–Eron kelishuvi fonida Isroildagi ayrim siyosatchilar memorandum bandlarining Tel-Avivga taqdim etilmaganidan norozilik bildirdi. Bu holat ittifoqchilar o‘rtasidagi sovuqlik alomatlarini yuzaga chiqardi. Tahlilchilarga ko‘ra, Isroilning muzokaralardan chetlatilgani sulhning mustahkamligini so‘roq ostida qoldiradi.
Mavzu borasida Kun.uz studiyasida siyosiy tahlilchilar Kamoliddin Rabbimov va Umrbek Yusupov so‘z yuritdi.
— Kelishuv doirasida Isroilga Livan masalasida majburiyat yuklangan bo‘lsa, AQSh nega memorandumni Isroilga ochiqlamadi?
Kamoliddin Rabbimov: Bu aslida mantiqan tushunarli holat. Sababi, Isroil hozirgi kelishuvdan keskin norozi. Matbuotdagi chiqishlardan ayrim doiralarda “o‘z odamlarimiz bizga xiyonat qildi” degan kayfiyatni ko‘rish mumkin. Ya’ni AQSh ma’muriyatidagi etnik yahudiylar tegishli ma’lumotlarni Isroil bilan baham ko‘rmagani uchun tanqid qilinyapti.
Donald Tramp Eron masalasida imkon qadar keskin siyosat yuritishga harakat qildi. Biroq Isroil xohlagan darajadagi keng ko‘lamli urushga borish AQSh uchun real emas. Chunki Amerika ichki tizimi institutlar, saylovlar, jamoatchilik fikri bunday qarorlarni cheklab turadi. Demokratiya hali ham ishlayapti va har qanday prezident, jumladan Tramp ham bu omillarni e’tiborsiz qoldira olmaydi. Shu sababli AQSh ma’lum nuqtaga qadar bosim o‘tkazib, keyin ortga chekindi, “qo‘limizdan kelganini qildik” degan pozitsiya kuzatilmoqda.
Isroil esa bu jarayonda ko‘proq veto qo‘yishni yoki keskin ssenariy – katta urushni afzal ko‘rmoqda. Isroil matbuotida “endi umidimiz keyingi AQSh prezidentidan” degan fikrlarni uchratish mumkin. Trampdan keyin kim prezident bo‘lishi esa katta savol. Agar demokratlar hokimiyatga kelsa, Isroil uchun vaziyat murakkablashishi mumkin. Chunki ular an’anaviy tarzda Isroildan biroz masofa saqlashga harakat qiladi. Buni tarix ham ko‘rsatgan. Masalan, 2015 yilda Barak Obama davrida Eron bilan kelishuv arafasida Binyamin Netanyahu AQSh Kongressida chiqish qilib, bu bitimni imzolamaslikka chaqirgan edi. Uni respublikachilar taklif qilgan, demokratlarning bir qismi esa bunga norozilik bildirib zalni tark etgan.
Obama esa o‘sha paytda kengroq geosiyosiy strategiyani ilgari surgan: Eron bilan murosaga kelish, boshqa mintaqaviy masalalarni yumshatish va asosiy e’tiborni Xitoyga qaratish. Bu yondashuv Isroil manfaatlari bilan to‘liq mos kelmagan.
