Qumga boy Saudiya nega qum import qilmoqda?

Bir qarashda bu holat g‘alati tuyuladi. Dunyodagi eng katta qumli cho‘llardan biri hisoblangan Rub’ al-Xoliy cho‘liga ega Saudiya Arabistoni qurilish qumi uchun Avstraliyadan mahsulot sotib olmoqda. Mamlakat hatto qurilish qumi importi uchun yuz minglab dollar sarflagan.

Mutaxassislarning ta’kidlashicha, cho‘l qumi beton ishlab chiqarish uchun deyarli yaroqsiz hisoblanadi. Sababi shamol ta’sirida minglab yillar davomida silliqlangan qum zarrachalari yumaloq va tekis shaklga ega bo‘ladi. Bunday zarrachalar sement bilan yaxshi birikmaydi va mustahkam beton hosil qilmaydi.

Qurilish sohasida esa daryo, ko‘l, dengiz tubi yoki karerlardan olingan qum yuqori baholanadi. Chunki suv va mexanik ta’sir natijasida hosil bo‘lgan zarrachalar o‘tkir qirrali bo‘lib, sement bilan mustahkam bog‘lanish hosil qiladi.

Mutaxassislar cho‘l qumi xususiyatlarini podshipnik shariklariga qiyoslaydi. Ular bir-biriga mahkam yopishish o‘rniga sirpanib ketadi. Shu bois bunday qumdan tayyorlangan beton tezroq yoriladi va og‘ir yuklamalarga bardosh bera olmaydi.

Bu esa Saudiya Arabistonida qurilayotgan ulkan megaloyihalar uchun jiddiy muammo hisoblanadi. Jumladan, mamlakatning futuristik The Line (“Ko‘zgu chizig‘i”) shahri, osmono‘par binolar va yirik infratuzilma obektlari uchun maxsus qurilish qumi talab etiladi.

Shu sababli Fors ko‘rfazi davlatlari qumni asosan Avstraliya kabi mamlakatlardan import qiladi. Avstraliya geologik sharoiti tufayli qurilish uchun mos bo‘lgan o‘tkir qirrali qum zaxiralariga boy hisoblanadi.

Qumga bo‘lgan talab nafaqat Saudiyada, balki butun dunyoda ortib bormoqda. Masalan, Dubaydagi Burj Xalifa qurilishi uchun yuz minglab kub metr beton sarflangan bo‘lib, uning katta qismi uchun import qilingan qumdan foydalanilgan.

Shuningdek, BAAdagi mashhur Palma Jumayra sun’iy orolini barpo etish uchun 94 million kub metr dengiz qumi qazib olingan. Loyiha uchun ham atrofdagi cho‘l qumlari emas, maxsus tanlangan qurilish qumi ishlatilgan.

BMTning Atrof-muhit dasturi ma’lumotlariga ko‘ra, insoniyat har yili taxminan 50 milliard tonna qum va shag‘al qazib oladi. Bu ko‘rsatkich 1970 yilda atigi 9,6 milliard tonnani tashkil etgan.

Mutaxassislar qum XXI asrda neft, gaz va metallar qatorida strategik ahamiyatga ega resurslardan biriga aylanayotganini ta’kidlamoqda. Chunki zamonaviy shaharlar, ko‘priklar, yo‘llar va osmono‘par binolar qurilishi aynan sifatli qurilish qumiga bog‘liq.