«Har uch so‘mning biri nazoratdan tashqarida qolyapti» – O‘zLiDePda yashirin iqtisodiyot masalasi muhokama qilindi

Mutaxassislar bu holatga naqd pul aylanmasining yuqoriligi, byurokratik to‘siqlar va rasmiy faoliyat yuritishdagi murakkabliklar sabab bo‘layotganini aytmoqda. Iqtisodiyotni «soyadan chiqarish» uchun raqamlashtirish, naqdsiz to‘lovlarni kengaytirish va qonuniy faoliyatni rag‘batlantirish zarurligi ta’kidlandi. Qayd etilishicha, muammoni faqat nazorat mexanizmlari orqali hal etish qiyin.

Mazkur masala O‘zLiDeP «Taraqqiyot nuqtasi» munozara klubining navbatdagi yig‘ilishida muhokama qilindi.

Tadbirda keltirilgan ma’lumotlarga ko‘ra, bugungi kunda yashirin iqtisodiyot hajmi mamlakat yalpi ichki mahsulotining qariyb uchdan bir qismiga teng. Bu esa iqtisodiyotda yaratilayotgan qiymatning sezilarli qismi davlat nazorati va rasmiy hisob-kitoblardan tashqarida qolayotganini anglatadi.

Muhokamalar davomida bir necha yillardan buyon amalga oshirilayotgan islohotlarga qaramay, ushbu ko‘rsatkich nega keskin kamaymayotgani masalasi o‘rtaga tashlandi. Mutaxassislarning aksariyati buning asosiy sabablaridan biri sifatida naqd pul aylanmasining yuqoriligini ko‘rsatdi. Shu bois, yashirin iqtisodiyot ulushini qisqartirish uchun naqdsiz to‘lovlarni yanada kengaytirish zarurligi taklif etildi.

Ta’kidlanishicha, elektron to‘lovlar pul mablag‘lari harakatini kuzatishni yengillashtiradi, hisobga olinmagan aylanmalarni qisqartiradi hamda soliq ma’murchiligini soddalashtiradi. Xalqaro tajriba ham iqtisodiy shaffoflikni oshirishda aynan raqamli to‘lov tizimlari muhim vositalardan biri ekanini ko‘rsatmoqda.

Ishtirokchilar muammoning boshqa jihatiga ham e’tibor qaratdi. Bildirilgan fikrlarga ko‘ra, fuqarolar va tadbirkorlar uchun qulay sharoitlar yaratilmas ekan, ularni rasmiy iqtisodiyotga jalb qilish qiyin bo‘ladi.

Iqtisodiyotni «soyadan chiqarish» uchun qonuniy faoliyat yuritish noqonuniy ishlashdan ko‘ra manfaatliroq bo‘lishi kerakligi qayd etildi. Aks holda ortiqcha xarajatlar, byurokratik to‘siqlar yoki murakkab tartib-taomillar tadbirkorlarni norasmiy faoliyat yuritishga undashi mumkin. Tadbir ishtirokchilarining aytishicha, biznes uchun qonuniy ishlash qulay bo‘lmagan sharoitda eng qat’iy nazorat choralari ham kutilgan natijani bermasligi ehtimoldan xoli emas.

Tadbir davomida ayrim bozorlarda qo‘llanayotgan taqiqlovchi choralar samaradorligi masalasiga to‘xtalindi. Xususan, snyus va nikotinli pauchlar misol tariqasida keltirildi. Ayrim ishtirokchilar taklifiga ko‘ra, ushbu mahsulotlarga nisbatan cheklovlar joriy etilgach, aylanmasining bir qismi norasmiy sektorga ko‘chib o‘tgan bo‘lishi mumkin. Bu esa nazorat tizimi hamda soliq ma’murchiligi nuqtayi nazaridan qo‘shimcha muammolarni yuzaga keltiradi.

Uchrashuv yakunida yashirin iqtisodiyotni qisqartirish uchun kompleks yondashuv zarurligi ta’kidlandi. Xususan, iqtisodiyotni raqamlashtirish, moliyaviy infratuzilmani rivojlantirish, bank xizmatlari ommabopligini oshirish, davlat xizmatlarini soddalashtirish hamda qonuniy faoliyat yuritishni rag‘batlantirish ustuvor vazifalar sifatida qayd etildi.