Qaysi mamlakatlarda yadro chiqindilari eng ko‘p? Yangi xarita e’lon qilindi

Yangi interaktiv vosita dunyodagi ishlatilgan yadro yonilg‘isi qayerda joylashgani, qay tarzda saqlanayotgani va qayta ishlanayotgani haqidagi eng to‘liq ommaviy ma’lumotlarni bir joyga jamlaydi.

Ma’lumotlar AQSh emas, balki AEXAga a’zo davlatlar tomonidan «Ishlatilgan yadro yonilg‘isi va radioaktiv chiqindilar bilan xavfsiz muomala qilish bo‘yicha qo‘shma konvensiya» doirasida taqdim etilgan hisobotlar asosida tayyorlangan.

Global Spent Nuclear Fuel Inventory Tool deb nomlangan platforma orqali foydalanuvchilar mamlakatlar, mintaqalar va saqlash usullari kesimida ishlatilgan yadro yoqilg‘isi zaxiralarini o‘rganishi mumkin.

448 ming tonna yadro yonilg‘isi ishlatilgan

AEXA hisob-kitoblariga ko‘ra, hozirga qadar jahon atom reaktorlaridan taxminan 448 ming tonna og‘ir metall (yadro yonilg‘isidagi uran va boshqa og‘ir elementlarni hisoblashda qo‘llanadigan o‘lchov birligi) chiqarib olingan.

Shundan:

322 ming tonnasi hozirgacha turli omborlarda saqlanmoqda;
126 ming tonnasi esa qayta ishlangan.

Qayta ishlash jarayoni ishlatilgan yonilg‘idan yana foydalanish mumkin bo‘lgan materiallarni ajratib olish imkonini beradi. Bu yangi uran qazib olish ehtiyojini kamaytiradi hamda yakuniy ko‘mishni talab qiladigan yuqori radioaktiv chiqindilar hajmini qisqartiradi.

Yadro chiqindilari qanday saqlanmoqda?

AEXA ma’lumotiga ko‘ra, dunyodagi ishlatilgan yadro yonilg‘isining:

41 foizi suvli (nam) saqlash tizimlarida saqlanmoqda. Bular, odatda, AES hududidagi suv bilan to‘ldirilgan maxsus basseynlar bo‘lib, ularda reaktordan chiqarilgan yoqilg‘i sovitiladi va radiatsiyadan himoya qilinadi.

31 foizi esa quruq saqlash tizimlarida joylashtirilgan. Bunday tizimlarga beton konteynerlar, metall kapsulalar, maxsus omborlar va modulli inshootlar kiradi.

So‘nggi o‘n yilliklarda ko‘plab mamlakatlar eskiroq yonilg‘ini suvli omborlardan quruq saqlash inshootlariga ko‘chirishni boshlagan. Bu chiqindilarni boshqarish strategiyalarining takomillashuvi hamda ishlab turgan reaktorlarda yangi yonilg‘i uchun joy bo‘shatish ehtiyoji bilan izohlanadi.

Finlandiya dunyodagi ilk chuqur geologik omborni ishga tushirmoqda

Hozirda aksariyat davlatlar yadro chiqindilarini vaqtincha saqlash tizimlaridan foydalanmoqda va ularni uzoq muddatga xavfsiz ko‘mish bo‘yicha yechimlar ishlab chiqmoqda.

Bu borada Finlandiya dunyodagi birinchi chuqur geologik omborni ishga tushirishga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Ushbu inshoot radioaktiv materiallarni yer qa’ridan chuqur joylashtirib, juda uzoq muddat davomida atrof-muhitdan izolyatsiya qilish uchun mo‘ljallangan.

AEXA qayd etishicha, bunday interaktiv vosita olimlar, mutaxassislar, davlat organlari hamda keng jamoatchilikka turli mamlakatlarda yadro chiqindilarini boshqarish amaliyotini yaxshiroq tushunish imkonini beradi.