Oshadigan pensiya, yoshlarga yangi dastur va “kvartplata”dan qarzdorlarga “jazo”: 1 iyuldan nimalar o‘zgaradi?

“Yettilik”ning “qo‘li uzaymoqda”

Davlat rahbarining 2026 yil 24 iyunda qabul qilingan farmoni bilan mahalla boshqaruvini takomillashtirishga qaratilgan qo‘shimcha chora-tadbirlar belgilandi. Hujjatga ko‘ra, 2026 yil 1 iyuldan mahallalar boshqaruvi tizimida qator yangiliklar joriy etiladi.

1 iyuldan O‘zbekiston mahallalari uyushmasining Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar boshqarmalari hamda tuman (shahar) bo‘limlariga mahallalardagi muammolarni tizimli tahlil qilish, mas’ul idoralar o‘rtasida hamkorlikni yo‘lga qo‘yish, hududiy dasturlarni ishlab chiqish va ularning ijrosini nazorat qilishda ishtirok etish huquqi berilmoqda.

Shuningdek, mahallada birinchi marta ijtimoiy xavfi katta bo‘lmagan yoki uncha og‘ir bo‘lmagan jinoyatni sodir etgan fuqarolarga nisbatan sud-tergov organlari yengillik qo‘llagan taqdirda, «mahalla yettiligi» ularni qayta tarbiyalash, kasbga o‘rgatish, bandligini ta’minlash va ta’limga yo‘naltirish uchun mas’ul bo‘ladi.

Agar kafillikka olingan shaxs uch yil davomida jinoyat va huquqbuzarlik sodir etmasa, uning ijobiy tarbiyasida faol ishtirok etgan «mahalla yettiligi» a’zolarini qo‘shimcha rag‘batlantirish choralari ko‘riladi.

Farmon bilan, shuningdek, mahallalar uyushmasining tuman (shahar) bo‘limi boshliqlariga «mahalla yettiligi» faoliyatiga noqonuniy aralashuv yoki ularni xizmat vazifasiga kirmaydigan ishlarga jalb qilish holatlari yuzasidan tuman (shahar) hokimlariga taqdimnoma kiritish vakolati ham berildi.

Yoshlar uchun yangi dastur 

1 iyuldan davlat xizmatiga yoshlarni qabul qilish jarayonlarida ochiqlik va shaffoflikni oshirishga qaratilgan qator yangiliklar kuchga kiradi. Bu haqda prezidentning tegishli qarorida belgilab qo‘yilgan.

Hujjatga ko‘ra, yoshlarni davlat xizmatiga qabul qilishda tanlovning suhbat bosqichida beriladigan savollar davlat organining rasmiy veb-saytida kamida bir oy oldin e’lon qilinishi shart bo‘ladi. Bir oy oldin e’lon qilinmagan savollarni nomzodlarga berish taqiqlanadi.

Shuningdek, ichki tanlovlar o‘tkazilmaydigan hamda tanlovlarda nomzodlar uchun umumiy yoki maxsus ish staji talab etilmaydigan lavozimlar ro‘yxati tasdiqlanadi.

Bundan tashqari, ish staji talab qilinadigan lavozimlar uchun ham cheklov belgilanib, nomzodlardan ko‘pi bilan ikki yillik umumiy yoki maxsus ish staji talab qilinishi mumkin bo‘ladi.

Ushbu yangi tartib yoshlar uchun davlat xizmatiga kirish imkoniyatlarini kengaytirish, tanlov jarayonlarini yanada shaffof va adolatli tashkil etishga qaratilgan.

Bundan tashqari, qaror bilan 2030 yilga qadar 20 ming nafar yoshlarni tadbirkorlikka o‘qitishga mo‘ljallangan Yoshlar ishlari agentligining “Yangi avlod tadbirkorlari” dasturi ishga tushiriladi.

Unga ko‘ra:

· mahalliy va xorijiy ekspertlar (konsultantlar) hamda xususiy sektor bilan shartnoma asosida hamkorlik qilinadi, “Yangi avlod tadbirkorlari” dasturi doirasida o‘qitish uchun yoshlar saralab olinadi;

· dastur doirasida biznes loyihasini ishlab chiqish, sotuvga chiqish va bozorni kengaytirish kabi yo‘nalishlarni qamrab oluvchi tadbirkorlik asoslari bo‘yicha bilimlar berib boriladi;

· loyiha yakunida yoshlarning bilimlari sinovdan o‘tkazilib, ijobiy o‘zlashtirish ko‘rsatkichlariga erishgan eng yaxshi 1 ming nafar yoshlarga Yoshlar ishlari agentligining sertifikati beriladi;

sertifikatga ega bo‘lgan yoshlarga BHMning 500 baravarigacha miqdorda Markaziy bank asosiy stavkasining 50 foizi miqdoridagi foiz stavkasida 6 oylik imtiyozli davr bilan 3 yilgacha muddatga ssuda ajratiladi.

Madaniyat sohasi vakillariga imtiyozlar

Davlat rahbarining tegishli farmoni bilan 1 iyuldan madaniyat, san’at va adabiyot sohalari vakillariga bir qator imtiyozlar berilmoqda. 

Hujjatga ko‘ra, 2026 yil 1 iyuldan boshlab O‘zbekiston fuqarolariga milliy cholg‘u asboblarini sotib olish xarajatlarining 30 foiz qismi davlat budjeti mablag‘lari hisobidan qoplab beriladi.

Shuningdek, 1 iyuldan boshlab ijodiy birlashmalarning tavsiyasi asosida davlat budjeti mablag‘lari hisobidan quyidagi xarajatlarni qoplab berish yo‘lga qo‘yiladi:

· har yili 1 ming nafargacha davlat budjeti mablag‘lari hisobidan davolanish bo‘yicha imtiyozga ega bo‘lmagan, biroq o‘z faoliyatida yaxshi natijalarga erishgan madaniyat, san’at va adabiyot sohalari vakillariga yuqori texnologik operatsiyalarni o‘tkazish;

· har yili 2 ming nafargacha madaniyat, san’at va adabiyot sohalari vakillariga sug‘urta mukofoti bazaviy hisoblash miqdorining 100 baravaridan ortiq bo‘lmagan ixtiyoriy tibbiy sug‘urta badallari uchun xarajatlarning 50 foizini qoplab berish;

· har yili 100 nafargacha sohada kamida 10 yil ishlagan madaniyat, san’at va adabiyot sohalari vakillariga O‘zbekiston kasaba uyushmalari federatsiyasi sanatoriylarida bepul davolanish.

Farmonda boshqa imtiyozlar ham nazarda tutilgan.

“Raqamli komplayens” ishga tushadi

2026 yil 1 iyuldan korrupsiyaga qarshi kurashish samaradorligini oshirish maqsadida “Raqamli komplayens” axborot dasturiy kompleksi sinov rejimida ishga tushiriladi.

Mazkur tizim korrupsiyaning oldini olish sohasidagi hamkorlikni kuchaytirishga qaratilgan bo‘lib, korrupsiyaning oldini olish klasteri ishtirokchilari o‘rtasida tezkor axborot almashinuvini ta’minlaydi.

Shuningdek, davlat organlari va tashkilotlarining axborot tizimlari “Raqamli komplayens” bilan integratsiya qilinib, Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi faoliyatini axborot jihatdan qo‘llab-quvvatlash imkoniyati yaratiladi. Tizim tarkibidagi E-Komplaens modulini ishga tushirish orqali esa davlat organlari va tashkilotlaridagi korrupsiyaga qarshi ichki nazorat bo‘linmalari faoliyati to‘liq raqamlashtiriladi.

Bundan tashqari, 2026 yil 1 iyuldan boshlab davlat organlari va tashkilotlarida 2030 yilgacha bosqichma-bosqich korrupsiyaga qarshi Milliy sertifikatlashtirish menejment tizimi joriy etiladi.

Bunda:

· ushbu tizim birinchi navbatda Korrupsiyaga qarshi kurashish ishlarining samaradorligini reyting baholash tizimi natijalariga ko‘ra “qoniqarsiz” deb baholangan davlat organlari va tashkilotlarida joriy etiladi;

· davlat organlari va tashkilotlarida Milliy sertifikatlashtirish menejment tizimini joriy etish agentlik tomonidan tasdiqlanadigan reja-grafikka muvofiq bosqichma-bosqich amalga oshiriladi;

· Milliy sertifikatlashtirish menejment tizimining belgilangan muddatlarda joriy etilmagani davlat organi yoki tashkiloti rahbari va o‘rinbosarlariga tizim joriy etilgunga qadar bo‘lgan muddatda barcha rag‘batlantirish to‘lovlari to‘xtatib turilishiga sabab bo‘ladi.

“Kvartplata”dan qarzdorlar “svet”ga pul to‘lolmaydi

2026 yil 1 iyuldan boshlab turar joy mulkdori ko‘p kvartirali uyning bank hisobvarag‘iga majburiy to‘lovni (kvartplata) oyning 15-sanasiga qadar amalga oshirmasa, uning elektr energiyasi uchun to‘lovlarini qabul qilish qarzdorlik to‘liq qoplangunga qadar to‘xtatib qo‘yiladi. Bu haqda prezidentning 5 fevraldagi ko‘p kvartirali uylarni boshqarish tizimini takomillashtirishga oid qarorida belgilangan.

Ko‘p kvartirali uyning bank hisobvarag‘idagi mablag‘lar har oyda, birinchi navbatda, uyning elektr energiyasi to‘lovi uchun (pod’yezd, zinapoya, yo‘lakni yoritish, lift ishlashi, uy atrofidagi hududni yoritish, nasos va boshqa umumiy uy ehtiyojlari uchun) yo‘naltiriladi.

Bundan tashqari, mulkdor tomonidan majburiy to‘lovlar kechiktirilgan har bir kun uchun to‘lov summasidan penya (jarima) hisoblanadi. Bu yuridik shaxslar uchun 0,4 foizni, jismoniy shaxslar uchun 0,1 foiz qilib belgilangan.

Bunda penya miqdori har bir oy uchun kechiktirilgan to‘lov summasining 50 foizidan oshib ketmasligi kerak. Hisoblangan penya mablag‘lari teng ulushlarda ko‘p kvartirali uyning bank hisobvarag‘iga hamda «Mening uyim» tizimini saqlash xarajatlarini qoplashga yo‘naltiriladi.

Ta’kidlanishicha, majburiy to‘lovlar faqat bank kartalari, elektron to‘lov tizimlari yoki bank kassalari orqali amalga oshiriladi.

Boshqa o‘zgarishlar

2026 yil 1 iyuldan boshlab:

· Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Xorazm viloyatida xarid cheklarini “Soliq” mobil ilovasi orqali ro‘yxatdan o‘tkazgan fuqarolar uchun yutuqli o‘yinlar yo‘lga qo‘yiladi;   

· Fransiyaga qisqa muddatli viza uchun hujjat topshirishga navbat olishning yangi tizimi joriy etiladi;           

· Toshkent, Nukus shaharlari hamda viloyat bo‘ysunuvidagi shaharlarda xususiylashtiriladigan davlat ko‘chmas mulk obektlarini realizatsiya qilish shartlari mazkur obektlardan kelgusida foydalanish ixtisosligini belgilash maqsadida tegishli shaharlar hokimlari bilan kelishiladi;     

· 2028 yil 1 yanvarga qadar o‘qituvchi va ishlab chiqarish ta’limi ustalariga — xalqaro miqyosda tan olingan kasbiy ta’limga oid sertifikatlarni, shuningdek, Kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirligi tomonidan tasdiqlanadigan ro‘yxat asosida milliy sertifikatlarni olish uchun sarflangan mablag‘larning 50 foizi, biroq BHMning 20 baravarigacha miqdorda subsidiya ajratiladi;

· eskirgan bog‘larni yaroqsiz deb topish, ular o‘rnida sanoatlashgan bog‘lar barpo etish yoki haydaladigan yerlar turiga o‘tkazish to‘g‘risida xulosani qabul qilish vakolati Agrosanoatni rivojlantirish agentligiga ham beriladi;

· obektlarni muhandislik-kommunikatsiya tarmoqlariga ulash “bitta ariza — bir to‘lov — barcha ulanish nuqtalari” tamoyili asosida kompozit shaklda amalga oshiriladi;   

· kameral soliq tekshiruvi talabnomasiga tushuntirishlar va (yoki) tuzatishlar taqdim etilganda soliq to‘lovchilarning banklardagi hisobvaraqlari bo‘yicha operatsiyalarni faollashtirish jarayoni to‘liq avtomatlashtiriladi;

· 2030 yil 1 yanvarga qadar aholi xonadonlarida identifikatsiya qilingan sigirlardan sun’iy urug‘lantirish hamda embrionlarni ko‘chirib o‘tkazish orqali olingan har bir bosh nasldor buzoq uchun Agrar sohada to‘lovlar agentligi tomonidan davlat budjeti hisobidan subsidiya ajratiladi;   

· Sud boshqaruvchilari palatasi, Yuridik kadrlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish instituti hamda qonunchilikda belgilangan talablarga javob beradigan boshqa ta’lim muassasalariga sud boshqaruvchilarini tayyorlash huquqi beriladi;   

· Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi “Tibbiyot tashkilotlarini litsenziyalash va akkreditatsiyalash markazi” davlat muassasasi tibbiy faoliyatni litsenziyalash bo‘yicha ishchi organ sifatida Sog‘liqni saqlash vazirligi nomidan litsenziya berish hamda litsenziyalash bilan bog‘liq boshqa barcha funksiyalarni amalga oshiradi;      

· nodavlat tibbiyot tashkilotlariga davlat tibbiy sug‘urtasi hamda litsenziya doirasida barcha yo‘nalishlarda bemorlarga davlat budjeti mablag‘lari hisobidan tibbiy xizmatlarni ko‘rsatishga ruxsat beriladi. Bunda davolash xarajatlari davlat va nodavlat tibbiyot tashkilotlari uchun yagona bazaviy narxlar asosida qoplab beriladi;

· vazirlik va idoralar, davlat tashkilotlari va ijtimoiy soha muassasalari hamda davlat ishtirokidagi korxonalarning yangi quriladigan, rekonstruksiya (modernizatsiya) qilinadigan va mukammal ta’mirlanadigan bino va inshootlarida energiya samaradorligining “S” va undan yuqori toifasiga ega bo‘lish talabi kiritiladi;

· “G‘amxo‘rlik” markazlariga joylashtirilgan nogironligi bo‘lgan shaxslarni tegishli hududdagi oilaviy poliklinikalarga biriktirish hamda ularga birlamchi va ixtisoslashtirilgan tibbiy xizmatlarni Sog‘liqni saqlash vazirligi tizimidagi tibbiyot muassasalarida kafolatlangan paket doirasida ko‘rsatib borish tizimi yo‘lga qo‘yiladi;

· tajriba tariqasida Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrida bittadan “Madaniyat mehmonxonasi” madaniy klasteri investitsiya loyihasi amalga oshiriladi;

· “Yagona davlat nazorati” axborot tizimi va uning mobil ilovasi ishga tushiriladi;

· 2028 yil 1 iyulga qadar huquqiy eksperiment tariqasida rezidentlar va norezidentlar tomonidan jismoniy shaxslarning shaxsiy ehtiyojlari uchun mo‘ljallangan tovarlarni maxsus elektron savdo platformalari orqali chakana sotish uchun ularni vaqtincha saqlashga mo‘ljallangan yangi turdagi erkin ombor — bond ombori faoliyati tashkil etiladi;

· muddatli harbiy xizmatni o‘tab bo‘lgan hamda oliy ta’lim tashkilotlarida o‘qish istagini bildirgan yoshlarga xorijiy til va fan sertifikati xarajatlarini “Yoshlar daftari”ga kiritilgan yoshlarni qo‘llab-quvvatlash jamg‘armalari mablag‘lari hisobidan qoplab berish amaliyoti yo‘lga qo‘yiladi;

· issiqxonalarni issiqlik bilan ta’minlashda issiqxonalardagi muvofiqlik sertifikati mavjud bo‘lmagan hamda yonish jarayoni nazorat qilinmaydigan qozonlardan foydalanish amaliyoti bekor qilinadi;

· “Suvxo‘jaliknazorat” inspeksiyasi tomonidan tadbirkorlik sub’yektlarida o‘tkaziladigan tekshiruvlarni bodi-kameralardan foydalangan holda amalga oshirish tartibi joriy etiladi;

· vositachi-broker va (yoki) dilerlarga ishlab chiqaruvchilar bilan shartnoma tuzish orqali ular tomonidan ishlab chiqarilgan mahsulotlarni davlat xaridlarida sotish huquqi beriladi;        

· Ijtimoiy reyestrga kiritilgan oilalarning vakillari bo‘lgan jismoniy shaxslarga qonunchilik hujjatlarida belgilangan tovarlar (xizmatlar)ni belgilangan miqdor doirasida xarid qilishda to‘langan qo‘shilgan qiymat solig‘i summasi bir ish kunida qaytariladi. Bunda ushbu xaridni soliq organlarining maxsus mobil ilovasida xarid chekining fiskal belgisini matritsali shtrix kod (QR-kod) yordamida skanerlash talab etilmaydi;   

· Avtomobil yo‘llari qo‘mitasi Kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar agentligi bilan birgalikda avtomobil yo‘llari qurilish jarayonlari doirasida kosmik tasvirlar va dronlar yordamida qurilish hamda moliyalashtirish hajmlarini solishtirish asosida monitoring qilish amaliyotini yo‘lga qo‘yadi;

· shaharsozlik hujjatlarini ekspertiza qilish vakolatiga ega tashkilotlar tomonidan loyiha-smeta hujjatlarini shaharsozlik ekspertizasidan o‘tkazishda ularning qurilishda foydalaniladigan qurilish materiallari hajmining kamida 25 foizini ekologik toza, resurstejamkor va energosamarador qurilish materiallari tashkil etishiga oid talabni tekshirish amaliyoti joriy qilinadi;

· 31 dekabrga qadar Toshkent shahrida eksperiment tariqasida dafn etish ishlari qabriston mudiri (nazoratchisi) tomonidan vafot etgan shaxslarni dafn etishga ruxsat berish faqat elektron modul yoki uning mobil ilovasidan foydalangan holda amalga oshiriladi;

· Milliy turizm yagona platformasi va uning mobil ilovasi ishga tushiriladi;

· Ekologiya qo‘mitasi faoliyati samaradorligini oshirish maqsadida uning xodimlariga maxsus unvonlar uchun ustama to‘lanadi;

· Toshkent shahrida ko‘p kvartirali uylarda umumiy yig‘ilish o‘tkazishni tashabbus qilish, o‘tkazish va qaror qabul qilish, shartnomalarni tuzish, boshqaruvchilar tomonidan hisobotlarni taqdim qilish, murojaatlarni qabul qilish va ularni ko‘rib chiqish faqat «Mening uyim» ABTda amalga oshiriladi. 2027 yildan boshlab mazkur tartib respublikaning barcha hududlariga tatbiq etiladi.