Özbekistonda UzQR tizimi işga tuşdi. Asosiy savollarga javoblar
|20:00 / 03.07.202614 54912 min
2026 yil 1 iyuldan boşlab savdo va xizmat körsatiş sohasidagi yuridik şaxslar UzQR yagona QR-kodi orqali tölovlarni qabul qilişi şart. Tadbirkorlarda esa savol paydo bölmoqda: endi Payme, Click, Uzum va boşqa tölov xizmatlarining QR-kodlarini olib taşlaş kerakmi? Markaziy bankning Kun.uz'ga ma’lum qilişiça, boşqa QR-kodlarni olib taşlaş talab etilmaydi, tadbirkorga bosim ötkaziş esa qonunga xilof.
Kun.uzKun.uz
Özbekistonda köplab yuridik şaxslar 1 iyulni quyidagi savol bilan qarşi oldi: tölovlar uçun hamma ilovalarga ötadigan yagona QR-kod işga tuşişi munosabati bilan endi amalda işlab turgan individual tölov servislarning QR-kodlarini kassadan olib taşlaş kerakmi?
Markaziy bankning Kun.uz söroviga javobi quyidagiça:
«Bu ma’lumot heç qanday tasdiqqa ega emas va haqiqatga töğri kelmaydi. Markaziy bank heç qaçon savdo nuqtalariga biror-bir QR-kodni olib taşlaş böyiça körsatma bermagan va bunday jarayonlarga aralaşmaydi. Şuningdek, Markaziy bank tölov taşkilotlarining tijorat şartlari va komissiyalariga ham aralaşmaydi.
UzQR – bu yagona QR-infratuzilma bölib, uning maqsadi foydalanuvçilarga qulaylik yaratiş. Şu bilan birga, tölov usullarini tanlaş imkoniyati saqlanib qoladi: naqd pul, bank kartalari va boşqa amaldagi tölov usullari işlaşda davom etadi. Agar kimdir tadbirkorlarga QR-kodlarni majburiy tarzda olib taşlaşni talab qilib bosim ötkazayotgan bölsa, bu qonunga zid hisoblanadi. Bunday holatlarda huquqni muhofaza qiluvçi organlarga murojaat qilişni tavsiya etamiz».
Qonunga köra, savdo nuqtasida UzQR bölişi şart. Qolgan barça QR-kodlarni tadbirkorning özi qoldiradi yoki olib taşlaydi va ularni demontaj qilişga qaratilgan har qanday majburlaş holatni qayd etiş hamda şikoyat qiliş mumkin.
Qonun ikki xil talabni joriy etadi: biri yuridik şaxslar uçun, ikkinçisi yakka tartibdagi tadbirkorlar uçun
Çalkaşlikning sababi şundaki, Özbekistonda bir vaqtning özida ikki xil QR-islohoti amalga oşirilmoqda va har biri alohida hujjat, muddat hamda manziliga ega.
Birinçisi yuridik şaxslarga tegişli. Prezidentning 2025 yil 10 dekabrdagi PF-246-sonli farmoniga muvofiq, banklar 2026 yil 1 yanvardan boşlab savdo va xizmat körsatiş sohasidagi kompaniyalar uçun yagona QR-kodni şakllantiradi, 1 iyuldan esa u orqali tölov qabul qiliş majburiy böladi. Yagona QR-koddan foydalanmaslik savdo qoidalarini buziş deb baholanadi. Tizimning işlaş tartibi Markaziy bankning 2026 yil 15 aprelda Adliya vazirligida 3817-son bilan röyxatdan ötkazilgan qoidalarida belgilangan.
Ikkinçi islohot yakka tartibdagi tadbirkorlar va özini özi band qilgan şaxslarga taalluqli. Prezidentning
qarorga muvofiq, 2026 yil 1 yanvardan boşlab ularda tölov taşkilotining raqamli platformasida şakllantirilgan maxsus QR-kod bölişi kerak. Bunday kodning mavjud emasligi kassa texnikasidan foydalanmaslikka tenglaştiriladi. Bu tizimni köpçilik Paynet Xolis sifatida yaxşi biladi, çunki hozirga qadar bozorda unga raqobatçi paydo bölgani yöq.
Şu bilan birga, uşbu islohotlarning heç biri avvalgi majburiyatlarni bekor qilmaydi. Çakana savdo va xizmat körsatiş sub’yektlari avvalgidek terminallar orqali bank kartalarini hamda naqd pulni qabul qilişi şart. Yagona QR-kod mavjud tölov usullariga qöşimça sifatida joriy etiladi.
Bozorda tört turdagi QR-tizimlar mavjud va ularning barçasi turli ilovalar orqali tölov qabul qiladi
Ikki qatlamni ajratiş lozim: sotuvçi tomonida pul qabul qiluvçi QR-tizimlar va xaridor tölovni amalga oşiradigan ilovalar.
Turi
Misol
Qisqaça ta’rif
Yagona QR
UzQR
Markaziy bank tomonidan joriy etilgan bölib, banklar va tölov taşkilotlari örtasida işlaydi. Xaridor öz telefonida qaysi ilovani işlatişidan qat’i nazar, ularning barçasi yagona QR'ni öqiy oladi.
Terminal QR
Uzcard TezQR
QR-kod POS-terminal ekranida paydo böladi, mijoz uni ilova orqali skanerlab, jismoniy kartasiz tölov qiladi.
Maxsus QR
Paynet Xolis
YaTTlar va özini özi band qilganlar maxsus QR-kod orqali tölovlarni qabul qilganda, elektron çek şakllanadi va sotuvçining buxgalteriyasi avtomatik yuritiladi.
Tölov servislari içidagi QR
Payme QR, Click QR, Beepul QR, Oson QR
Muayyan servis ekotizimi içida yoki boşqa QR-tizimlar bilan integratsiya orqali tölov qabul qiliş
Payme, Click, Uzum Bank, Alif va boşqa ilovalar xaridor tomonida xizmat körsatadi: foydalanuvçi TezQR, Xolis yoki UzQR kodini skanerlaganda, aynan ilova kartadan mablağni yeçadi va tölovni tasdiqlaydi. Şuning uçun bitta kassada bir neçta QR-yeçim bemalol işlaşi mumkin. UzQRning asosiy xususiyati şundaki, uni istalgan bank yoki tölov ilovasi öqiy oladi.
1 iyuldan UzQR yöqligi savdo qoidalarini buziş hisoblanadi
Yuridik şaxs maqomiga ega har bir savdo nuqtasi va xizmat körsatiş taşkiloti, mijozning talabiga asosan, yagona QR-kod orqali tölov qabul qilişi şart. Ulaniş bepul: buning uçun bankka murojaat qiliş, hisobraqam oçiş va ariza topşiriş kerak. UzQR orqali qabul qilingan mablağ bir iş kuni davomida sotuvçining hisobraqamiga ötkaziladi.
UzQR mavjud emasligi uçun qöllaniladigan aniq jarima miqdori hozirça keltirilmagan: farmonda savdo qoidalarini buzganlik uçun javobgarlik belgilangan va uşbu normani QR-kodlarga nisbatan qöllaş amaliyoti endigina şakllanmoqda.
Tizimning oldindan biliş lozim bölgan çeklovi ham bor: UzQR hozirça faqat Uzcard va Humo milliy tölov tizimlari kartalari bilan işlaydi. Agar xaridorning kartasi Visa yoki Mastercard bölsa, yagona QR orqali tölovni amalga oşirib bölmaydi – terminal yoki boşqa yeçimlar kerak böladi.
Sotuvçi 0,65% komissiya tölaydi, xaridor-çi?
Norozilikning ikkinçi jabhasi komissiyalar bilan boğliq. Ijtimoiy tarmoqlarda sotuvçidan olinadigan 0,65 foiz komissiyadan taşqari, tizim ayrim holatlarda xaridordan ham yana 1 foiz olayotgani muhokamalarga sabab böldi. Markaziy bank izohiga köra, hozirda xaridordan 1 foiz komissiya undirilayotgan holatlarni bartaraf etiş, ya’ni heç qaysi holatda xaridordan komissiya undirilmasligini ta’minlaş çoralari körilyapti.
Sotuvçi qança tölaydi. UzQR rasmiy tarifi – tölov summasining 0,65 foizi. Bu yagona narx emas, balki eng yuqori çegara hisoblanadi: banklar ekvayring şartlari böyiça raqobat qilib, arzonroq taklif beriş huquqiga ega. Masalan, Ipak Yuli Bank iyul oyi boşida 0,25 foiz stavkani e’lon qildi. Kodni ulaş va çiqariş istalgan bankda bepul bölgani uçun şartnoma imzolaşdan oldin bir neçta bank takliflarini taqqoslaş maqsadga muvofiq.
Komissiya qanday taqsimlanadi. Regulyatorning ma’lum qilişiça, 0,65% tölov zanjirining barça iştirokçilari orasida quyidagiça taqsimlanadi:
Kim oladi
Tölovdan uluş
Nima uçun
Bank-ekvayyer
0,10%
Sotuvçiga QR-kod bergan va uning hisob raqamini yuritadi.
Tizim operatori (Munis, MB hisob-kitoblar kliring tizimi)
0,20%
Kliring, yagona koll-markaz, şaxsiy kabinetlar, onlayn-kassalar bilan integratsiya.
Uzcard, Humo
Birgalikda 0,15%
Milliy kartalar böyiça tölovlarni qayta işlaş: Uzcard 0,075%, Humo 0,05% oladi, qolgan qismi karta emitenti bölgan bankka qaytariladi.
Tölovçi tomon
0,05 – 0,20%
Agar tölov tölov taşkiloti taşabbusi bilan bölsa, xaridor banki 0,05 foiz, bankning özi taşabbus körsatgan bölsa 0,20 foiz oladi
Xaridor nima tölaydi. Rasmiy tarifga köra — heç narsa: tizim qoidalarida tölovçi uçun komissiya közda tutilmagan. Unda 1,65% qayerdan paydo böldi? Tizim işlay boşlagan dastlabki kunlarda ayrim banklar öz ilovalari orqali tölov qilinganda xaridordan qöşimça 1% komissiya undirgan.
Qoidalarda bunday yiğimlar töğridan töğri taqiqlanmagan: ular faqat tölov tasdiqlanişidan oldin komissiya miqdorini tölovçiga körsatişni talab qiladi. MB xaridor tomonidagi komissiyalar masalasi tartibga solinayotganini ma’lum qildi. Masalan, Payme öz foydalanuvçilari uçun UzQR orqali komissiyasiz tölov joriy etilganini e’lon qildi. Şuning uçun tölov qilişdan oldin tasdiqlaş ekraniga qaraş lozim: komissiya tölovi muayyan ilovaga boğliq.
Bu bozor tariflariga qançalik mos keladi. Şu vaqtgaça tölov servislarining QR-yeçimlari merçantlar uçun aylanmaning 1–2 foiziga töğri kelardi. Şu nuqtayi nazardan 0,65 foiz foydali körinadi. Tadbirkorlarning e’tirozi boşqa narsada: avvalgi servislar ixtiyoriy edi, UzQR esa majburiy. Bu savdo uçun yuqoridan belgilangan yangi doimiy xarajat hisoblanadi.
YaTT va özini özi band qilganlar uçun alohida – maxsus QR-kod amal qiladi
2026 yil 1 yanvardan yakka tartibdagi tadbirkorlar va özini özi band qilgan şaxslarda tölov taşkilotining raqamli platformasida şakllantirilgan maxsus QR-kod bölişi şart. Uning yöqligi uçun Soliq kodeksining 221-moddasiga muvofiq 5 mln söm, boşqa şaxs nomiga rasmiylaştirilgan QR-koddan foydalanganlik uçun esa 20 mln söm jarima belgilangan. Bu talab soliq organlari bilan integratsiya qilingan agregatorlar orqali yölovçi taşiydigan va tovar yetkazib beradigan özini özi band qilgan şaxslarga tatbiq etilmaydi.
Qonun rasman muayyan platformani körsatmaydi. Biroq PQ-247da unga qöyilgan talablar keng: platforma elektron hamyonlarni yuritişi, pul qabul qilişi va ötkazişi, tölov rekvizitlari va QR-kodlarni şakllantirişi, operatsiyalarni real vaqt rejimida fiskallaştirişi, soliqlarni avtomatik hisoblaşi va tölaşi, hisobotlarni şakllantirişi lozim. Bozorda bularning barçasini qamrab olgan yagona yeçim – Paynet'ning Xolis platformasidir. PaymeQR, ClickQR yoki TezQR faqat tölov qabul qilişni ta’minlagani uçun muqobil hisoblanmaydi.
Paynet'dan boşqa ilova orqali tölov qabul qiliş mumkinmi?
Xaridor Xolis kodi böyiça istalgan ilova – Payme, Click yoki bank dasturlari orqali tölov qilişi mumkin. Biroq maxsus soliq rejimidagi yakka tartibdagi tadbirkorlar tölovlarni faqat uşbu platforma orqali qabul qilişi mumkin va bozorda bunday platforma bitta. Talab amal qila boşlaganiga yarim yil bölganiga qaramay, boşqa heç bir fintex kompaniyasi raqobatçi yeçimni işga tuşirmagan.
Markirovkalangan tovarlar bilan savdo qiluvçilar uçun muhim izoh: Xolis kassa apparatining örnini bosmaydi. Suv, salqin içimliklar, yoğ va raqamli majburiy markirovkaga ega boşqa mahsulotlarni u orqali sotiş mumkin emas – bunday savdo uçun avvalgidek onlayn-kassa talab qilinadi.
Tadbirkor nima qilişi kerak
Savdo va xizmat körsatiş sohasidagi yuridik şaxslar. Bank orqali UzQR oling: ulaniş bepul, hisobraqam va ariza kifoya. Bir neçta banklar tariflarini taqqoslang – stavkalar 0,25 foizdan 0,65 foizgaça. Kodni kassaga joylaştiring. Kartalar uçun terminal va naqd pul qabul qiliş avvalgidek majburiyligiça qoladi.
Payme, Click, TezQR va boşqa servislardan foydalanuvçilar. Agar servislar sizga ma’qul bölsa, heç narsani öçirmang. Ularni olib taşlaş talabi heç qaysi normativ-huquqiy hujjatga asoslanmagan. Markaziy bank bunday bosim haqida huquqni muhofaza qiluvçi organlarga xabar berişni tavsiya qilmoqda.
YaTT va özini özi band qilganlar. Raqamli platformadagi maxsus QR-kod aynan sizning nomingizga rasmiylaştirilganini tekşiring: u bölmasa – 5 mln söm, boşqa şaxsning QR-kodidan foydalanilsa – 20 mln söm jarima qöllanadi. Agar markirovkalangan tovarlar bilan savdo qilsangiz, Xolis kassa apparati örnini bosmaydi.
