“30 yoshdan oshgan” mashinalar egalaridan ekologik kompensatsiya undirish g‘oyasidan voz kechildi

O‘zbekistonda ishlab chiqarilganiga 30 yildan oshgan avtomobillar uchun yiliga 30 BHM (12,4 mln so‘m) miqdorida ekologik kompensatsiya joriy etish fikridan voz kechildi. Chiqindilarni boshqarish agentligiga ko‘ra, eski mashinalarni egalaridan bozor narxida sotib olish va tanlov imkoniyatini berish ko‘zda tutilyapti: ular mashinasining pulini naqd olishi yoki yangi mashina uchun boshlang‘ich to‘lovga aylantirishi mumkin.

O‘zbekistonda eski mashinalar uchun majburiy ekologik kompensatsiya joriy etish g‘oyasi qonun loyihasidan chiqarib tashlandi. Buning o‘rniga ularni rag‘batlantirish bo‘yicha yangi mexanizm taklif etilyapti. Bu haqda 8 iyul kuni Chiqindilarni boshqarish va sirkulyar iqtisodiyotni rivojlantirish agentligi ma’lum qildi.

Avvalroq agentlik 2027 yil 1 yanvardan boshlab ishlab chiqarilganiga 30 yildan oshgan avtomobillar egalaridan har yili bazaviy hisoblash miqdorining 30 baravari (12 mln 360 ming so‘m) miqdorida ekologik kompensatsiya undirish haqidagi hujjat loyihasini jamoatchilik muhokamasiga qo‘ygan edi.

Agentlik boshqarma boshlig‘i Umarjon Abdullayev 8 iyul kuni jurnalistlar bilan suhbatda loyiha yuzasidan aholidan ko‘plab e’tirozlar kelib tushgani va ular inobatga olinganini ma’lum qildi.

Uning so‘zlariga ko‘ra, “30 yoshdan oshgan” mashinalar uchun ekologik kompensatsiya undirish haqidagi band loyihadan butunlay chiqarib tashlangan.

Hukumat ma’murchilik va majburlash o‘rniga, aholini iqtisodiy rag‘batlantiruvchi bozor mexanizmlariga e’tibor qaratmoqda.

Taklif etilayotgan yangi tartibga ko‘ra, O‘zbekistonda ochiq va shaffof tenderlar asosida bir-biridan mustaqil bo‘lgan avtomobillarni baholash hamda qayta ishlash korxonalari tarmog‘i yaratiladi. Eski avtotransport vositalari bozor qiymatida adolatli baholanadi, hatto harakati cheklangan nosoz mashinalarni ham mutaxassislar joyiga chiqqan holda ko‘rikdan o‘tkazishadi.

Avtomobil egalariga baholangan qiymat miqdorida naqd pul to‘lanadi yoki maxsus vaucherlar taqdim etiladi. Muhim jihati, fuqarolar ushbu vaucherlardan rasmiy dilerlardan yangi avtomobil sotib olishda boshlang‘ich to‘lov sifatida foydalanishi mumkin bo‘ladi. Bunda yangi mashina narxidan vaucher qiymati chegirib tashlanib, qolgan summani 2 yildan 7 yilgacha bo‘lgan muddatga mutlaqo foizsiz, bo‘lib-bo‘lib to‘lash imkoniyati yaratilishi ko‘zda tutilmoqda.

Agarda fuqaro berilgan vaucherdan foydalanmaslikka qaror qilsa, uning qiymatini bir oy ichida naqd pul shaklida qaytarib olish huquqiga ega bo‘ladi.

“Ushbu tizimning afzalligini oddiy hayotiy misolda yaqqol ko‘rish mumkin. Hozirgi amaliyotda rasmiy dilerlardan yangi avtomobil sotib qilish uchun xaridor kamida 30-50 foiz oldindan to‘lov qilishi, qolgan summaning esa 3-5 yil davomida ustama foizlari bilan to‘lanishi talab etiladi.

Masalan, bugungi kunda 165 million so‘mlik Cobalt mashinasini xarid qilish uchun fuqaro dastlab kamida 50 million so‘m naqd pul topishi kerak. Taklif etilayotgan yangi tizim esa aynan shu muammoni hal qiladi. Aytaylik, fuqaroning eski “Gaz-24”, “Moskvich” yoki birinchi avlod Nexia rusumli avtomobili bor. Ushbu mashinalarning bugungi bozor bahosi holatiga ko‘ra o‘rtacha 5 milliondan 70 million so‘mgacha baholanishi mumkin.

Agar fuqaroning eski mashinasi eng minimal qiymatda – 5 million so‘mga baholangan taqdirda ham, u 165 millionlik yangi Cobalt uchun boshlang‘ich to‘lov to‘lamaydi va qolgan 160 million so‘mni 7 yil davomida har oyda 1,9 million so‘mdan mutlaqo foizsiz to‘lab borish sharti bilan mashina egasiga aylanishi mumkin.

Bordi-yu, eski avtomobil yaxshiroq saqlangan bo‘lib, 70 million so‘mga baholansa, yangi Cobalt'ning qolgan qismi uchun 7 yil davomida oylik to‘lov 1,13 million so‘mni tashkil etadi”, – deyiladi agentlik bayonotida.

Taklif etilayotgan mexanizmda baholovchi va avtomobil utilizatsiyasi bilan shug‘ullanuvchi operatorlarning xizmat ko‘rsatish xarajatlarining bir qismi belgilangan hisob-kitoblar asosida utilizatsiya yig‘imi mablag‘lari hisobidan qoplab beriladi.

Ta’kidlanishicha, bu tartib eskirgan yoki nosoz avtomobillardan atrof-muhitga yetishi mumkin bo‘lgan zararlarni kamaytirishga hamda avtotransport parkining tizimli yangilanib borishiga xizmat qiladi

Shu bilan birga, ushbu loyihani ishlab chiqish va qayta ishlash jarayoni hali yakuniga yetmagan. Chiqindilarni boshqarish agentligi jamoatchilikdan taklif, fikr va mulohazalarni kutishini bildirdi.

Ma’lumot uchun, agentlik keltirgan raqamlarga ko‘ra, O‘zbekiston bo‘yicha qariyb 5 millionga yaqin avtotransport vositalarining 100 mingtasi nosoz holatda bo‘lib, ular shaharlardagi jami zararli tashlamalarning 63 foiziga sabab bo‘lmoqda.

Shuningdek, bitta eski avtomobil utilizatsiya qilinganda uning vazniga qarab tonnalab metall va plastikdan tashqari 50 kilogrammgacha xavfli qattiq chiqindilar ham ajralib chiqadi.