Eron atrofidagi vaziyat: AQSh yangi zarbalar yo‘lladi, Ho‘rmuz bo‘g‘ozi yana yopildi

AQSh harbiylari yakshanbaga o‘tar kechasi Erondagi nishonlarga zarba berdi – bu so‘nggi bir hafta ichida uchinchi zarbalar seriyasi bo‘ldi; amerikalik harbiylar buni Eronning Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali o‘tayotgan kemaga uyushtirgan hujumiga javob deb atadi. Eron Islom inqilobi muhofizlari korpusi bo‘g‘oz yopilayotganini ma’lum qildi, mamlakat oliy rahbari Mujtaba Xominaiy esa o‘z murojaatida otasining o‘limi uchun qasos olishga va’da berdi.

Amerika Markaziy qo‘mondonligi (Centcom) bayonotida aytilishicha, korpus kuchlari Kipr bayrog‘i ostida suzgan kemaga «ochiqchasiga hujum qilgan». Pentagonga ko‘ra, ushbu kema dvigateli jiddiy shikastlangani tufayli «harakatni davom ettira olmagan». Ekipaj a’zolaridan biri bedarak yo‘qolgan deb hisoblanmoqda.

Undan avvalroq korpus Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali oldindan kelishilmagan yo‘nalishda suzgan kema bilan qarama-qarshilik yuzaga kelgani haqida xabar qilgandi.

Eronlik harbiylarga ko‘ra, kema o‘z transponderini o‘chirib qo‘ygan va kemachilikni xavf ostida qoldirgan. U eronlik harbiylarning «ogohlantiruvchi zarbasi»dan keyingina to‘xtagan.

Shu bilan birga, korpus Ho‘rmuz bo‘g‘ozi keyingi xabarnomaga qadar yopilishi va «AQSh mintaqa ishlariga aralashuvini bas qilmagunicha» ochilmasligini ma’lum qilgan.

Shuningdek, Eron Amerikaning «tajovuziga eng qat’iy tarzda» javob berishi va mintaqadagi Amerika bazalariga zarbalar davom ettirilishi qo‘shimcha qilingan.

AQShning so‘nggi zarbalaridan keyin Eron ham AQShning mintaqadagi ittifoqchilarini o‘qqa tuta boshladi. Birlashgan Arab Amirliklari Mudofaa vazirligi yakshanbaga o‘tar kechasi mamlakat havo hujumidan mudofaa tizimlari raketa va dron hujumlarini qaytarayotganini ma’lum qildi.

Jurnalistlar xabar berishicha, Qatar poytaxti Dohada ham portlash ovozlari eshitilgan. Mahalliy aholiga uydan va xavfsiz joylardan chiqmaslik tavsiya etilgan.

Zarbalar almashinuvi va yo‘nalishlar bo‘yicha bahs

Hafta davomida eronlik harbiylar Ho‘rmuz bo‘g‘ozida uchta tijoriy kemani o‘qqa tutgan, shundan keyin, AQSh va Eron o‘rtasida zarbalar almashinuvi bo‘lib o‘tgandi.

Bu kemalar bo‘g‘ozdan AQSh tavsiya etgan yo‘nalish, ya’ni O‘mon hududiy suvlari orqali o‘tishga uringan. Biroq Eron bo‘g‘oz orqali yagona «xavfsiz» yo‘l Eron sohillari yaqinidan o‘tish hisoblanishini ta’kidlamoqda.

Erondagilar fikricha, Tehron va Vashington o‘rtasidagi o‘zaro anglashuv memorandumi Eron hukumatining Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi harakatni nazorat qilish huquqini mustahkamlaydi. AQSh esa buni yolg‘on deb hisoblaydi.

«Eron tijorat kemalariga berilgan oldingi zarbalar uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olganidan so‘ng, o‘zaro anglashuv memorandumiga rioya qilayotganini ko‘rsatish uchun yana bir imkoniyatga ega bo‘lgandi. Biroq u bunday qilmadi», – deyiladi Centcom’ning X tarmog‘idagi sahifasida.

Bu xabarni AQSh mudofaa vaziri Pit Hegset o‘z sahifasida repost qildi va shunday dedi: «Eron noto‘g‘ri tanlov qildi. Endi ular buning uchun javob berishadi».

Eronlik rasmiylarga ko‘ra, AQShning Eron bo‘ylab oldingi zarbalari oqibatida 17 kishi halok bo‘lgan va 115 kishi yaralangan. Eron bunga javoban Amerikaning mintaqadagi ittifoqchilari hududlarini o‘qqa tutgandi.

AQSh prezidenti Donald Tramp Vashington va Tehron o‘rtasidagi sulh endi amalda emasligini aytdi. Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Araqchi esa AQShni kelishuv shartlarini buzishda aybladi.

Biroq Oq uy rahbari Eron bilan muzokaralar davom etishi mumkinligini istisno qilmadi va vositachilar tomonlar o‘rtasida aloqani saqlashga harakat qilishda davom etayotganini aytdi.

Amerika ommaviy axborot vositalari xabar berishicha, Eron tomoni AQSh mulozimlariga tankerlarga berilgan zarbalar xato bo‘lgani, bunda Eron hukumatidagi go‘yoki mustaqil harakat qilgan guruhlardan biri aybdor ekanini bildirgan.

AQSh tomoni esa Eron vakillariga Ho‘rmuz bo‘g‘ozi so‘zsiz ochilganini e’lon qilishi va savdo kemalariga o‘t ochmaslikka va’da berishi kerakligini ma’lum qilgan.

Iyun oyi oxirida Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi keskinlashuvning avvalgi bosqichi shunga o‘xshash tarzda boshlangan va bir necha kun davom etgandi. O‘shanda Eron bo‘g‘oz hududiga kirgan tijorat kemasini o‘qqa tutib, Amerikaning mintaqadagi harbiy bazalariga zarba bergan, bunga javoban AQSh ham Erondagi nishonlarga davomli zarbalar yo‘llagandi.

Mujtaba Xominaiy qasos olishni va’da qildi

Shanba kuni Eron televideniyesi mamlakatning yangi tayinlangan oliy rahbari Mujtaba Xominaiyning birinchi murojaatini e’lon qildi.

Uning otasi Ali Xominaiy 28 fevral kuni, Eronga qarshi harbiy kampaniyaning birinchi kunida AQSh-Isroil havo hujumi natijasida halok bo‘lgandi. O‘tgan haftaning juma kuni Xominaiy o‘zi tug‘ilgan shahar Mashhadda dafn etildi.

Mujtaba Xominaiyning suxandon tomonidan o‘qib berilgan bayonotida qotillik uchun qasos olish «millat irodasi» ekani aytilgan.

«Biz shahid ketgan rahnamomizning – bu ikki urushda jinoyatkor va nomussiz qotillar qo‘lida halok bo‘lgan barcha shahidlarning xunini olishga va’da beramiz, – deyiladi bayonotda. – Bu masala mening shaxsiy mavjudligimga ham, boshqa amaldorlarning mavjudligiga ham bog‘liq emas. Biz shu yerda bo‘lamizmi yoki yo‘qmi, bu amalga oshadi».

Ali Xominaiyning dafn marosimida qatnashgan ko‘plab eronliklar AQSh prezidenti Donald Trampni o‘ldirishga chaqiruvchi plakatlarni ko‘tarib chiqqan.

Shanba kuni Tramp Truth Social ijtimoiy tarmog‘ida «agar Eron hukumati o‘ziga suiqasd qiladigan» bo‘lsa, «minglab raketalar Eron Islom Respublikasiga uchirishga shay turgani, yana minglab ularga ergashishi» haqida ogohlantirdi.

Shu hafta Wall Street Journal gazetasi va Amerikadagi boshqa nashrlar Isroil tomonidan AQShga yetkazilgan razvedka ma’lumotlari haqida xabar berdi: bu ma’lumotlarga ko‘ra, Eron hukumati Oq uy rahbarini o‘ldirish uchun yangi reja ishlab chiqqan.

Biroq Trampning o‘zi Isroildan bunday ma’lumot olinganini yolg‘on deb atadi. U New York Post gazetasiga bergan intervyusida «anchadan buyon Eron o‘ldirishni rejalashtirayotgan odamlar ro‘yxatida birinchi raqamda turgani»ni aytdi.