Bu birinchisi emas...
Mirzacho‘ldagi fojia sun’iy suv hovuzlari bilan bog‘liq ilk baxsiz hodisa emas. Joriy yilning 3 iyun kuni Farg‘ona viloyati Bog‘dod tumanida membranali qoplama bilan jihozlangan suv havzasiga tushib ketgan bir fuqaro cho‘kib halok bo‘lgan edi.
Bundan avval ham shunday fojia kuzatilgan. 2025 yil iyul oyida Andijon viloyati Oltinko‘l tumanida tomchilatib sug‘orish tizimi uchun qazilgan hovuzga cho‘milish uchun tushgan ikki nafar to‘qqiz yoshli bola suvga cho‘kib vafot etgan. Bunday ma’lumotlarni yana davom ettirish mumkin, albatta.
Ushbu hodisalarni birlashtirib turgan umumiy jihat shundaki, ularning barchasi suv tejovchi texnologiyalar uchun qurilgan sun’iy hovuzlarda sodir bo‘lmoqda. Bu esa gap alohida bir baxsiz hodisa haqida bormayotganini, balki bunday inshootlarning xavfsizligi yetarli darajada ta’minlanmayotganini ko‘rsatadi.
Bu hovuzlar hozircha muqarrar tuzoq
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda suv tanqisligi kuchayib bormoqda. Shu bois davlat qishloq xo‘jaligida suv tejovchi texnologiyalarni joriy etishga alohida e’tibor berilmoqda.
Bugun yuz minglab gektar maydonlarda tomchilatib sug‘orish tizimlari ishlamoqda. Bu texnologiyaning asosiy qismi esa sun’iy suv hovuzlaridir. Ular kanal yoki ariqdan kelgan suvni yig‘ib turadi, keyin nasoslar orqali sug‘orish tarmog‘iga uzatadi.
Suvning yerga shimilib ketmasligi uchun hovuz tubiga geomembrana yoki polimer plyonka yotqiziladi. Bu texnologiya suvni tejash nuqtai nazaridan samarali hisoblanadi. Ammo ayni shu qoplama namlanganida o‘ta silliq yuza hosil qiladi. Agar hovuz tik qiyalikda qurilgan bo‘lsa, suvga tushgan odam devorga tirmashib chiqishi amalda juda mushkul. Shu bois bunday inshootlarda panjara, chiqish zinalari va qutqaruv moslamalarining bo‘lishi xavfsizlikni ta’minlaydi.
Harqalay, dunyo amaliyotida shunday tajriba qo‘llanadi. Hozircha biz bu haqida endi o‘ylay boshlayapmiz.
Vazirlik ogohlantirganini aytmoqda
Jizzaxdagi fojiadan 43 kun avval Suv xo‘jaligi vazirligi hududlarga barcha sun’iy hovuzlarni xatlovdan o‘tkazish, ular atrofini to‘liq o‘rash, ogohlantiruvchi belgilar o‘rnatish va fermerlarni bu haqda rasman ogohlantirish bo‘yicha topshiriq yuborganini ma’lum qildi.
Vazirlikka ko‘ra, bugungi kunda tomchilatib sug‘orish tizimlari uchun 13 ming 110 ta sun’iy suv saqlash va tindirish hovuzi qurilgan. Ularning 11 ming 737 tasi geomembrana, yana 521 tasi bir mavsumli polimer plyonka bilan qoplangan.
Vazirlikning 2026 yil 4 iyundagi xabarnomasi vegetatsiya mavsumi boshlanishi munosabati bilan yuborilgan bo‘lib, shundan keyin hududlarda sun’iy hovuzlar xatlovdan o‘tkazilgan. O‘rganishlar davomida xavfsizlik talablari to‘liq ta’minlanmagan ob’yektlar aniqlangan va ularning egalariga kamchiliklarni bartaraf etish yuzasidan rasmiy ogohlantirish xatlari yuborilgan.
Xususan, hovuzlar atrofi panjara bilan o‘ralmagani, «Cho‘milish taqiqlanadi» degan belgilar o‘rnatilmagani, suvga tushib ketgan inson yoki hayvonning chiqib ketishi uchun zina, pandus va boshqa moslamalar mavjud emasligi qayd etilgan.
Bu holatlar fuqarolar hayoti va sog‘lig‘i uchun jiddiy xavf tug‘dirishi hamda baxsiz hodisalar ehtimolini oshirayotgani bildirildi.
Mirzacho‘ldagi fojiaga to‘xtalgan vazirlik hodisa sodir bo‘lgan hovuz foydalanishga rasman topshirilmaganini ma’lum qildi. Xususan, «Mulla-Buloq» fermer xo‘jaligida qurilayotgan mazkur hovuz tomchilatib sug‘orish tizimining texnologik sinovlari uchun suv bilan to‘ldirilgan bo‘lgan. Dastlabki o‘rganishlarda hovuz atrofi xavfsizlik talablariga muvofiq panjara bilan o‘ralmagani ham aniqlangan.
Bir so‘z bilan aytganda, bunday xavf mavjudligi aniq bo‘lgan va shuning uchun ham hududlarga ogohlantirish xati yuborilgan.
Mirzacho‘ldagi uch qiz o‘limi bo‘yicha huquqiy baho berish fikridan yiroqmiz. Biroq ko‘ngilni xira qiladigan bir qator savollar yuzaga chiqmoqda. Xo‘sh, mamlakat bo‘ylab suv tejovchi texnologiyalar uchun qurilgan minglab sun’iy hovuzlar xavfsizligi qay darajada ta’minlangan? Hovuz qurilgandan keyin uning sifati, nazorati kimning zimmasida bo‘ladi? Xavfsizlik talablari bajarilmagan inshootdan foydalanishga ruxsat beriladimi?
Chunki bugun gap bitta hovuz haqida emas. Agar xavfsizlik suvni tejash siyosati bilan birga rivojlanmasa, ertaga boshqa bir hududda yana shunday fojia takrorlanmasligiga hech kim kafolat bera olmaydi.
Aks holda, suvni asrash uchun qurilgan inshootlar inson hayoti uchun xavf manbai bo‘lib qolaveradi.
