“16 yoshimda berilgan mashina bir oilani otasiz qoldirdi”: mahkum hikoyasi

Hasanboy belgilangan jazo muddatini o‘tab, bir kun uyiga qaytadi. Ammo halok bo‘lgan Doniyor Nurullayev hech qachon qaytmaydi. Uning farzandlari esa otasiz ulg‘ayadi. Bir otaning o‘g‘liga mashina sovg‘a qilishi, boshqa bir otaning farzandidan judo bo‘lishiga sabab bo‘ldi.

“Avtomobil obro‘ ramziga aylanganda...”

Psixoterapevt Gavhar Teshaboyevaga ko‘ra, jamiyatda avtomobilni obro‘ va qudrat belgisi sifatida qabul qilish xavfli psixologik jarayonlarni shakllantirishi mumkin.

“Hozirgi kunda insonlar uchun pul, mansab, qanaqadir statuslar qadriyatga aylandi. Ya’ni insonning puli, obro‘si bo‘lsa, u qadrli. Afsuski, moddiyatga, moddiy yetuklikka intilishimiz ortida ma’naviy qoloqlik, nafs nazoratining buzilishi, boshqa insonlarning hayotini qadrsizlantirish yuz berdi. Moddiyat birinchi o‘ringa chiqqan joyda ma’naviyat, ruhiyat qadrsizlanadi. Masalan, poygaga intilish bo‘ladi: aql buning xavfli ekanini his qiladi, lekin nafs “bos, pedalni bos, senda hech qanaqa halokat bo‘lmaydi. Bu poygada yutasan”, degan fikrni beradi. Nafsning aytgani bizga yoqadi. Shunday tarzda nafsning ortidan doimiy quvish natijasida inson nafsning quliga aylanib qolganini sezmay qoladi. Inson bir marta qoidani buzib ko‘rsa, bu xulq unda yana qayta takrorlanadigan bo‘lsa, bu ko‘nikmaga aylanadi. Ya’ni xatti-harakatiga singdi, bu uning taqdiriga aylandi. Bu ko‘cha harakati qoidalarini buzishdan boshlanadi yoki odamlar bilan munosabatlar buziladi. Asta-sekin bu buzilishlar yuqoriga qarab chiqib boraveradi. Jamiyatning qoidalarini buzadi. Keyinchalik jinoyatga qo‘l urishi mumkin. Hech qanaqa cheklovlari bo‘lmagan, liberal o‘sgan, nima istasa qilgan, shunday tushunchada o‘stirilgan bolalarda katta yoshga kelganda narsistik buzilishlar, shaxs buzilishlari yuzaga chiqadi. Ba’zida ko‘ramiz, ziyoli oila, lekin nimagadir farzandi noqobil. Chunki bu oila bolasining hamma moddiy ta’minotini qilib berdi, uning ma’naviy-ruhiy tarbiyasi bilan shug‘ullanmadi. Bola ma’lum yoshga yetganda kamchiliklari ko‘rina boshlaydi – bu bolaga berilgan chegarasiz imkonlar natijasi”.

Muammo faqat rulda emas

Ayrim ota-onalar mehrini qimmatbaho sovg‘alar bilan ifoda etadi.

Ammo hali qonun oldida avtomobil boshqarish huquqiga ega bo‘lmagan o‘smirga berilgan kalit ba’zan xavf manbaiga aylanishi mumkin. Chunki muammo faqat ruldagi odamda emas. Muammo mashinani obro‘, tez yurishni jasorat, qoidani buzishni esa epchillik deb qabul qilayotgan jamiyatda.