Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Fiskal tahlillar instituti tomonidan o‘tkazilgan “Fiskal muloqot” tadbirida issiqlik ta’minoti subsidiyalarini isloh qilish bo‘yicha bir qator takliflar ilgari surildi.
Institut bo‘lim boshlig‘i, iqtisodiyot bo‘yicha falsafa doktori Uchqun Abdug‘aniyev o‘z taqdimotida issiqlik ta’minoti uchun amaldagi subsidiya tizimi davlat byudjyeti uchun katta xarajat talab qilayotganini aytdi.
“Issiqlik ta’minotida amaldagi subsidiya mexanizmi barcha iste’molchilarga daromadi va mulkiy holatidan qat’i nazar arzon tarif taqdim etishga asoslangan. 2026-yilda respublika bo‘yicha issiqlik ta’minoti subsidiyalari 3,8 trillion so‘mni tashkil etmoqda. Shundan 2,9 trillion so‘m yoki umumiy hajmining 77 foizi Toshkent shahri aholisiga to‘g‘ri keladi. Toshkent shahridagi issiqlik ta’minoti asosiy mablag‘i bevosita davlat byudjyeti mablag‘laridan qoplanadi. Aholi bazaviy tarifning 20 foizdan kam qismini to‘laydi. Qolgan qariyb 80 foizi byudjyetdan qoplanadi”, – dedi Abdug‘aniyev.
Ta’kidlanishicha, yuridik shaxslar tariflarida ham yagona yondashuv mavjud emas. Byudjyet tashkilotlari boshqa yuridik shaxslarga nisbatan biroz yuqori tarifda haq to‘laydi.
Institut issiqlik ta’minotida ham ijtimoiy norma joriy qilishni taklif etyapti. Bunda, misol uchun, uy xo‘jaligida 60 kvadrat metr yoki har bir ro‘yxatdan o‘tgan yashovchiga 16 kvadrat metr ijtimoiy norma deb olinadi. Me’yordan ortiq maydon uchun esa bazaviy tarifda to‘lov undiriladi.
Bazaviy tarif – 1 Ggal uchun 711,6 ming so‘mni tashkil etadi. Agar yuqorida aytilganidek, bugungi kunda aholi bazaviy tarifning 20 foizini to‘layotganidan kelib chiqilsa, u holda ijtimoiy normadan chetga chiqqanda 100 foizlik tarif amal qilishi bilan narx birdaniga 5 barobarga ko‘tariladi.
“Ikkinchi va keyingi uy-joylar uchun to‘lovni bazaviy tarifning 40 foizidan va bosqichma-bosqich 100 foizgacha yetkazish, kelgusida yuridik shaxslarni esa 60, 80 va 100 foizlik bosqichlar orqali bazaviy tarifga o‘tkazish taklif etiladi. O‘rta muddatli istiqbolda subsidiyani barcha iste’molchilarga bir xil tarif orqali berish o‘rniga Ijtimoiy himoya yagona reyestri orqali ehtiyojmand oilalarga manzilli pul yordamini ajratish maqsadga muvofiq”, – deydi institut tadqiqotchisi.
Qo‘shimcha qilinishicha, Toshkentdagi xonadonlarning qariyb 45 foizi 60 metr kvadratgacha maydonda bo‘lgani sababli, ushbu o‘zgarishlar qabul qilingan taqdirda ham, ularning to‘lov tarkibida keskin o‘zgarish bo‘lmaydi.
“Bu hali faqat taklif”
Mazkur taqdimotdan so‘ng ijtimoiy tarmoqlarda va ayrim OAVda issiqlik tariflari bir necha barobar oshirilishi haqida xabarlar tarqaldi. Shundan so‘ng Fiskal tahlillar instituti rasmiy bayonot bilan chiqib, muhokamalarga aniqlik kiritdi.
Institutga ko‘ra, taqdim etilgan materiallar ilmiy-tahliliy tadqiqot natijasi bo‘lib, ular ekspertlar muhokamasi uchun ilgari surilgan g‘oyalardir.
Bayonotda taklif hech qanday rasmiy qaror, qonun loyihasi yoki normativ hujjat maqomiga ega emasligi, ayni paytda amaldagi issiqlik tariflari hamda to‘lov tartibiga o‘zgartirish kiritilmagani ta’kidlangan.
Institut, shuningdek, taklifning maqsadi tariflarni ommaviy ravishda oshirish emas, balki davlat yordamini ehtiyojmand oilalarga aniq yo‘naltirish ekanini qayd etdi. Tadqiqotlarga ko‘ra, Toshkent shahridagi maydoni 60 kvadrat metrgacha bo‘lgan kvartiralarning 45,4 foizi uchun to‘lov tartibi o‘zgarmasligi aytilgan.
Bayonotda institutning asosiy vazifasi ilmiy tadqiqotlar olib borish va turli yondashuvlarni muhokamaga taqdim etish ekani, har qanday taklif yakuniy yechim emas, balki ochiq muhokama uchun ilgari surilgan g‘oya sifatida ko‘rilishi lozimligi ta’kidlangan.
Issiqlik ta’minotida avans evaziga eski tarifning saqlanib qolish muddati 2 oyga tushirildi
