Kun.uz muxbiri Xoʻjand shahrida Qirgʻiziston, Tojikiston va Qozogʻistondan tashrif buyurgan tahlilchilar va faollar bilan integratsiya jarayonlari xususida suhbatlashdi.
Qoʻshni mamlakatlar aholisi Markaziy Osiyo integratsiyasi va Xoʻjand deklaratsiyasini qanday qabul qilyapti? Baxtiyor Hamdamov: Abadiy doʻstlik deklaratsiyasi juda muhim hujjat. Uni davlatlarimiz rahbarlari hech qanday vositachilarsiz, oʻzaro kelishuv asosida imzoladi. Bu jarayonda boshqa davlatlarning tashqi roli boʻlmadi.
Bugungi Xoʻjandda boʻlib oʻtayotgan ikkinchi forum ham integratsiya yoʻlidagi navbatdagi qadamdir. Biz koʻplab masalalarda kelishdik, Qirgʻiziston bilan oramizda sulh va totuvlik qaror topdi. Oʻzbekiston va Tojikiston oʻrtasidagi munosabatlar ham hozir juda yaxshi. U yerda bizni qanday kutib olishlari, munosabatlar qanday oʻzgargani yaqqol seziladi.
Endi keyingi bosqichda nafaqat tinchlik va totuvlikda yashashimiz, balki birgalikda harakat qilib, taraqqiyot tomon intilishimiz kerak.
Integratsiya aslida allaqachon boshlangan. Bu hujjatning eng muhim jihati shundaki, u nafaqat bugungi kun, balki kelajak avlod uchun ham mustahkam zamin yaratadi. Keyingi avlod bu hujjatni oʻziga meros sifatida qabul qiladi. Menimcha, bunday forumlar koʻproq oʻtkazilishi kerak.
Ularni oʻzimiz ham tashkillashtirishimiz lozim. Yoʻllarni ochish, chegaralardan oʻtishni yengillashtirish kerak. Chunki bu uch xalq, umuman olganda, Markaziy Osiyodagi besh davlat xalqlari tarixan birga yashagan. Biz ana shu umumiy tarixni asrashimiz kerak. Ilgari milliy chegaralar va bugungi maʼnodagi millat tushunchalari hozirgidek ajratilmagan. Soʻnggi ikki asrda, avval imperiya, keyin sovet davrida, xalqlar oʻrtasida turli boʻlinishlar paydo boʻldi.
Amangeldi Jumabayev: Bunday forumlar bizga juda kerak. Yaqinda Oʻshda Oʻzbekiston, Qirgʻiziston va Tojikiston elchilari ishtirokida savdo dialogini oʻtkazdik. Unda uch mamlakatning bojxona xizmatlari, turizm sohasi va iqtisodiyot vazirliklari vakillari qatnashdi. Barcha ishtirokchilar bir masalani alohida taʼkidladilar, integratsiya uchun mustahkam qonunchilik bazasi va yagona qoidalar kerak.
Masalan, Oʻzbekistonga keladigan turistlarning qariyb 50 foizi Tojikiston va Qirgʻizistondan keladi va ularning katta qismi Oʻshga yaqin joylashgan “Doʻstlik” chegara punkti orqali oʻtadi.
Ayni paytda bu yerda turistlar 30 daqiqadan bir soatgacha navbat kutib qolayotgan holatlar bor. Bu esa, tabiiyki, ularning taassuroti va kayfiyatiga salbiy taʼsir qiladi.
