«Har bir prezident Oq uyning egasi emas, balki vaqtinchalik ijarachisidir. Uni Kongressning ruxsatisiz tubdan o‘zgartira olmaydi» deyiladi Vashingtonda joylashgan Kolumbiya okrugi bo‘yicha AQSh Apellyatsiya sudining 2-1 nisbatdagi qarorida.
«Ulkan bal zali qurilishi kerakmi yoki yo‘qmi, buni Kongress hal qiladi. Bu ijroiya hokimiyatining o‘zboshimchalik bilan hal qiladigan ishi emas,» deya sud hay’atining ko‘pchilik a’zolarining xulosasini keltirmoqda Reuters.
Ushbu qaror Tarixiy yodgorliklarni saqlash milliy tresti (National Trust for Historic Preservation) tomonidan yutib olingan dastlabki ehtiyot chorasini o‘z kuchida qoldirdi. Trest o‘tgan yili – Oq uy ma’muriyati binoning sharqiy qanotni buzib tashlab, Kongressdan ruxsat so‘ramasdan 8 360 kvadrat metr hududga zal qurishni boshlaganidan keyin sudga murojaat qilgandi.
Milliy trest prezidenti Brent Legs ushbu sud qarori «Amerika xalqining o‘zlari qadrlaydigan tarixiy joylar, shu jumladan Oq uy haqida o‘z fikrlarini bildirish huquqi uchun ajoyib kun» bo‘lganini ta’kidladi.
Apellyatsiya sudi Tramp ma’muriyatiga AQSh Oliy sudiga shikoyat qilish imkonini berish uchun o‘z qarori ijrosini 14 kunga to‘xtatib turdi.
Tramp shikoyat bermoqchi
AQSh yetakchisi esa ushbu loyiha xavfsizlik zarurati ekanligini tobora ko‘proq ta’kidlamoqda. Xususan, Tramp juma kuni postida bu inshootni «harbiy markaz» deb atadi va ma’muriyat Oliy sudga apellyatsiya berishini aytdi. U sud qarorini «dahshatli» hamda siyosiy maqsadlarga qaratilgan, deb hisoblamoqda. Trampning aytishicha, bu qaror uni, Oq uyning boshqa rasmiylarini va tashrif buyuruvchilarni «hujum xavfi ostida qoldirishi»ni mumkin.
«Ushbu adolatsiz qaror Oliy sud tomonidan to‘liq bekor qilinishi kerak», deb yozdi Tramp. Uning so‘zlariga ko‘ra, bal zali rejasi bomba panohlari, tibbiy muassasalar, dron va raketalardan himoya qilish tizimlari va boshqa xavfsizlik xususiyatlarini o‘z ichiga oladi. Yuqoridagilarning «barchasi bitta katta, qimmat va juda murakkab majmua sifatida birlashtirilgan».
Bundan tashqari, Donald Tramp dastlabki hisob-kitoblarga nisbatan ikki baravar oshib ketgan bal zali xarajatlarini himoya qilmoqda. U joriy yil may oyidagi postida xarajatlarning oshishini «zal asl taklifga qaraganda qariyb ikki baravar katta va ancha yuqori sifatga ega» ekanligi bilan izohlagandi.
Nashrning yozishicha, Oq uydagi bal zali rejasi – Trampning Vashington markazidagi hukumat binolari va milliy yodgorliklar qiyofasini o‘zgartirishga qaratilgan qator harakatlari ichidagi eng ulkanidir. Yaqinda, alohida bir sud ishida sudya - Trampning nomi Kennedi nomidagi markazning (Kenndy Center) tashqi qismiga noqonuniy ravishda qo‘shilganini aytib, uni olib tashlashni buyurgandi.
Milliy xavfsizlik vajlari
Bal zali ishi bo‘yicha ishda qatnashgan Adliya vazirligi advokati Yakov Rot apellyatsiya sudidagi bahslar chog‘ida xususiy tarzda moliyalashtiriladigan ushbu loyihani baholashda sudlar hech qanday rol o‘ynamasligini aytdi. U sobiq Sharqiy qanot – prezidentni va Oq uydagi boshqa shaxslarni hujumga zaif holatda qoldirganini isbotlovchi dalillar borligini da’vo qildi. Shuningdek, Rot Milliy trestning «arxitekturaviy didi» milliy xavfsizlik masalalaridan ustun turmasligi kerakligini ta’kidladi.
Demokratlar tomonidan tayinlangan apellyatsiya sudi ko‘pchilik a’zolari esa ularning buyrug‘i bal zali qurilishini butunlay taqiqlamasligini, balki sud jarayoni davomida, Oq uy Kongress ruxsatini olgunga qadar yer usti ishlarini to‘xtatib turishini aytgan.
«Milliy xavfsizlik vajlari - qonunlardan avtomatik tarzda qutulib qolish vositasi emas», deyiladi sud qarorida.
Sudyalarga ko‘ra, «ijroiya hokimiyatining mutlaqo qonunsizlik bilan harakat qilishi mumkinligi hamda hech qanday sud uni to‘xtata olmasligi haqidagi dadil da’vosi» – AQSh konstitutsiyaviy tuzumini mensimaslikdir.
