2022-yildan so‘ng Rossiya Federatsiyasiga nisbatan kiritilgan keng ko‘lamli sanksiyalar hamda G‘arb kompaniyalarining Rossiya bozorini ommaviy tark etishi butun postsovet makonidagi intellektual mulk huquqini muhofaza qilish tizimida aks-sado berdi.
Aynan Rossiyada yuzaga kelgan ushbu huquqiy bo‘shliq va davlat darajasida qabul qilingan favqulodda qarorlar intellektual mulk o‘g‘riligining yangi modelini shakllantirdi.
To‘g‘ridan to‘g‘ri xorijiy investitsiyalari bilan Rossiya bozoriga kirib kelgan xalqaro brendlar, patentlangan texnologiyalar va savdo sirlari mamlakatni tark etgan bo‘lsa-da, ularning ishlab chiqarish quvvatlari hamda intellektual mulk ob’yektlari Rossiya hukumati tomonidan qonunlashtirilgan mexanizmlar orqali mahalliy kompaniyalar foydasiga o‘zlashtirildi.
Intellektual mulk muhofazasi – Sanoat mulkini muhofaza qilish bo‘yicha Parij konvensiyasi, Jahon savdo tashkilotining Intellektual mulk huquqlarining savdo bilan bog‘liq jihatlari bo‘yicha bitimi (TRIPS) hamda Yevroosiyo Iqtisodiy Ittifoqi (YeOII) shartnomasining 74–75-moddalari bilan tartibga solinar edi. Ushbu hujjatlar tovar belgilariga bo‘lgan eksklyuziv huquqlarni daxlsiz deb e’lon qiladi hamda insofsiz raqobatni taqiqlaydi. Biroq, Rossiya Federatsiyasi hukumatining 2022-yildagi №299-sonli qarori (do‘st bo‘lmagan mamlakatlar patent egalariga tovon puli to‘lamaslik haqida) hamda parallel importni legallashtirishga oid normativ-huquqiy hujjatlari Rossiyaning intellektual mulk rejimini tubdan o‘zgartirdi.
Amaliyotda bu – Rossiya ichki bozorida “strukturali qayta brendlashtirish” va G‘arb kompaniyalarining savdo sirlarini (know-how) majburiy litsenziya qilmasdan o‘zlashtirish shakllarida namoyon bo‘ldi.
Aynan Rossiya amaliyotida tovar belgilari va interyer dizayni imitatsiyasi doirasida Amerika va Yevropa brendlarining majburiy o‘zlashtirilishi kuzatildi. Masalan, Rossiyada McDonald’s brendi “Vkusno i Tochka”ga, Starbucks esa Stars Coffee'ga aylantirilganda tovar belgisi rasman o‘zgargani bilan, G‘arb kompaniyalarining patentlangan texnologik kartalari, oshxona jihozlari, menyu strukturasi va do‘konlarning interyer dizayni huquq egalarining roziligisiz va tovon pulisiz foydalanilmoqda. Bu – xalqaro huquqda “likelihood of confusion” (iste’molchini chalg‘itish darajasidagi o‘xshashlik) mezoniga to‘liq tushadi.
Shuningdek, Ispaniyaning Inditex konserniga kiruvchi Zara, Pull&Bear, Bershka do‘konlari Rossiyada Maag, Ecru, Dub nomlari ostida qayta ochilib, G‘arb dizaynerlarining kiyim andozalari va do‘kon estetikasi deyarli o‘zgarmagan holda sotuvga chiqarilmoqda.
Rossiya sanoatining ushbu amaliyoti qandolat va oziq-ovqat sohasida savdo sirlari o‘zlashtirilishi bilan davom etdi. Janubiy Koreyaning Orion Corporation kompaniyasiga tegishli Choco Pie tovar belgisi misolida Rossiyadagi hududiy ishlab chiqaruvchi korxonalar tomonidan rasmiy litsenziat bo‘lmagan sub’yektlar orqali noqonuniy o‘xshash analoglar va “kulrang” parallel eksport nusxalari ishlab chiqarilmoqda. Natijada original retseptura hamda qat’iy sifat nazoratidan o‘tmagan ushbu “soxtalashtirilgan” mahsulotlar Rossiyadan MDH bozorlariga yo‘naltirilmoqda.
