Zulmatda bir kun: koʻrish neʼmatini anglash uchun oʻtkazilgan kichik eksperiment — Kun.uz
Reklama
|11:2862613 daqiqalik o‘qish
Zulmatda bir kun: koʻrish neʼmatini anglash uchun oʻtkazilgan kichik eksperiment
|11:2862613 min
Qahramonimiz Islombek Ismoilovning koʻzlari koʻrmaydi. Shunda ham u boriga shukur qilib yashamoqda. Oddiy odamlardek emasligiga qaramay qoʻlidan koʻp ish keladi. Kun.uz muxbiri koʻzi ojiz insonlarning hayotini, ularning ichki kechinmalarini oʻzida his qilib koʻrish uchun Islombek aka bilan bir kun davomida xuddi u kishiday yashab koʻrdi.
Tong otganini koʻrish, yaqin insoningizning yuzidagi tabassumni ilgʻash, farzandingizning ilk qadamlarini kuzatish, yoʻlda ketayotib oldingizdagi toʻsiqni payqash, kitob oʻqish, telefon ekraniga qarash, oddiygina bir piyola choyni dasturxonga toʻkmasdan quyish - bularning aksariyati biz uchun shu qadar odatiyki, ularning qadriga koʻpincha yetmaymiz.
Biz koʻrishni neʼmat sifatida emas, hayotimizning ajralmas qismi sifatida qabul qilamiz. Shuning uchun ham u borligida sezilmaydi. Ammo bir zumga tasavvur qiling: ertalab uygʻondingiz. Odatdagidek qoʻlingizni telefoningizga uzatdingiz. Vaqtni bilmoqchisiz. Ekranga qaradingiz. Lekin raqamlar yoʻq. Koʻzlaringizni ishqalaysiz. Yana qaraysiz. Ammo atrof yorishmaydi. Derazadan tong nuri tushmoqda, odamlar oʻz kundalik hayotini boshlagan, hamma ishga oʻqishga otlanishdi, ammo siz bularni koʻra olmaysiz, siz uchun bu tong zulmat bilan boshlandi.
Bunday holatda oʻzingizni qanday his qilardingiz?
Dunyoda 43 million inson hayotini aynan shunday sharoitda davom ettirmoqda. Ular uchun telefon ekranidagi yozuvlar, koʻchadagi belgilar, avtobus raqamlari yoki yaqin insonining yuzidagi ifoda bizdagidek koʻrinmaydi. Ammo bu ularning hayoti toʻxtaganini anglatmaydi.
Ular oʻzlariga xos yoʻllar bilan oʻrganadi, moslashadi, ishlaydi, oila quradi, farzand tarbiyalaydi, kasb egallaydi va jamiyatda oʻz oʻrnini topadi.
Kun.uz muxbiri esa ana shu hayotga hech boʻlmaganda bir qadam yaqinlashish uchun oʻziga noodatiy tajriba oʻtkazishga qaror qildi - bir kun davomida koʻzlarini bogʻlab, koʻzi ojiz inson bilan birga yashab koʻrdi.
Bu tajriba koʻzi ojiz insonning butun hayotini bir kunda tushunib olish uchun emas, balki ularning hayotini his qilib koʻrish, ularning kundalik hayoti, duch keladigan qiyinchiliklari, kuchli tomonlari va biz koʻp hollarda sezmaydigan neʼmat - koʻrish qobiliyatiga shukur qilish hissini tomoshabinlarga yetkazish.
Bugungi eksperimentimizda Islombek Ismoilov bizga yordam berdilar.
Qahramonimiz - Islom aka Ismoilov. 1983-yilda Toshkent viloyati Toshkent tumani Keles hududidagi Gʻiyos Umarov jamoa xoʻjaligida tugʻilgan. Islombek aka 6 yoshigacha atrofni oz boʻlsa-da koʻra olgan. Ammo keyinchalik u koʻrish qobiliyatini butunlay yoʻqotadi.
Bu holat har qanday inson uchun ogʻir sinov boʻlishi tabiiy. Lekin Islombek aka bu sinov oldida taslim boʻlmadi. Oʻzini yoʻqotib qoʻymadi. Aksincha, oʻqishni, izlanishni va hayotda oʻz yoʻlini topishni davom ettirdi. U 6 yoshidan boshlab koʻzi ojiz bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktab-internatda, 77-sonli “Nurli maskan” maktabida 10 yil taʼlim oldi.
Mavzuga oid
Keyin Yunus Rajabiy nomidagi pedagogika bilim yurtida vokal yoʻnalishi boʻyicha 4 yil tahsil oldi. Shundan soʻng konservatoriyani tamomladi.
Bugun Islombek aka 77-sonli “Nurli maskan” hududidagi 17-sonli bolalar musiqa va sanʼat maktabining musiqa boʻlimida akademik xonandalik va vokal yoʻnalishi boʻyicha dars beradi. U nafaqat sanʼatkor, balki koʻplab shogirdlarga yoʻl koʻrsatayotgan ustoz hamdir. Uning hayoti bizga inson eng ogʻir sinovlar qarshisida ham toʻxtab qolmasligi, oʻz kuchini topishi va boshqalarga ham ilhom boʻla olishi kerakligini eslatadi.
Islombek aka oʻz uyida bemalol harakatlanadi. Hassa tayoqchasiga ham ehtiyoj sezmaydi. Qayerda nima turganini biladi. Har bir xonaning joylashuvi, buyumlarning oʻrni va masofalar xotirasida aniq saqlangan. Islombek aka uy yumushlarini oʻzi bajarishni yaxshi koʻradi. Hatto kuygan chiroqlarni ham oʻzi almashtiradi.
Bu ishni Kun.uz muxbiri ham koʻzlari bogʻlangan holda bajarib koʻrdi. Koʻrmasdan oddiy chiroqni ushlab, uning joyini aniqlash, chiroq joyini topish va toʻgʻri burash kutilganidan ancha qiyin boʻlib chiqdi.
Biz koʻz bilan tekshiradigan narsani Islombek aka qoʻl va xotira orqali nazorat qiladi.
Albatta, elektr bilan bogʻliq ishlarda xavfsizlik talablariga rioya qilish muhim. Tajribaning maqsadi ham xavfli ishlarni koʻrmasdan bajarishga undash emas, balki kundalik hayotdagi oddiy harakatlar koʻzi ojiz inson uchun qanday boshqacha tajribaga aylanishini koʻrsatish edi.
Elektr arra, yogʻoch va qozon uchun qopqoq
Islombek akaning imkoniyatlari faqat uy ichida yurish yoki oddiy yumushlar bilan cheklanmaydi. U yogʻochga ishlov beradigan asboblardan ham foydalanadi. Hatto oʻchoqdagi qozon uchun yogʻochdan qopqoq yasagan. Muxbirimiz esa bu jarayonni koʻrganida hayratini yashira olmadi. Chunki hatto koʻzi ochiq odam uchun ham yogʻochni tekis qilib kesish, oʻlchash va undan aylana shaklidagi buyum yasash oson emas.
Gap insonning oʻz imkoniyatini bilishi, kerakli koʻnikmani egallashi va xavfsizlikni unutmagan holda mustaqil boʻlishga intilishida.
Santexnika ishlarini ham oʻzi bajaradi
Islombek aka oʻgʻli bilan birga uyidagi santexnika ishlarini ham bajargan. Ariston uchun quvurlar tortishda maxsus santexnika dazmolidan foydalanishgan. Bunday jarayonlarni eshitib lol qolasan kishi. Chunki koʻzi ojiz inson haqidagi tasavvurimiz koʻpincha uning nimanidir qila olmasligi atrofida shakllanadi. Islombek akaning hayoti esa buning aksini koʻrsatadi. U oʻziga kerak boʻlgan koʻplab ishlarni oʻrganib, bajarib kelmoqda.
Uning suhbatdagi hazillari, samimiyligi va tinimsiz tabassumi tajribaning ogʻirligini biroz yengillashtirib turdi.
Musiqa - Islombek akaning yana bir dunyosi
Keyingi manzilimiz - uning ish joyi boʻldi, yaʼni 17-sonli bolalar musiqa va sanʼat maktabi. Bu yerda muxbirimiz Islombek akaning shogirdlari bilan qanday ishlashini kuzatdi. U dars berar ekan, ovozidagi ustozga xos talabchanlik va mehr sezilib turardi. U oʻz bilimini shogirdlariga yetkazishga harakat qiladi. Bu yerda uning hayotidagi yana bir muhim jihat namoyon boʻladi: u nafaqat oʻzi uchun yashaydi, balki oʻrganganlarini boshqalarga ham oʻrgatadi. Koʻzi bilan oʻqiy olmaydigan inson uchun barmoq sezgisi orqali harflarni anglash - butun bir boshqa oʻqish dunyosini yaratadi.
Koʻchaga chiqqach, tajriba yanada oʻzgardi
Uy - tanish makon. Ishxona - tanish joy. Ammo koʻcha boshqacha. Koʻchada vaziyat doim oʻzgarib turadi. Odamlar yuradi. Mashinalar harakatlanadi. Avtobuslar keladi-ketadi. Shovqin koʻpayadi. Yoʻnalishlar esa koʻpaygani sari koʻzi ojiz inson uchun ayrim vaziyatlarda qoʻshimcha qiyinchiliklar yuzaga kelishi mumkin. Islombek aka bilan koʻzi ojiz insonlar uchun moʻljallangan maxsus taktil yoʻlaklardan ham yurib koʻrildi. Muxbirimiz koʻzlari bogʻlangan holatda bu yoʻlaklardan yurar ekan ular uchun bu kanchalik ahamiyatili ekanligini oʻzida his qildi. Koʻzi ochiq odam uchun oyoq ostidagi relefli chiziqlar oddiy yoʻlak boʻlib koʻrinishi mumkin. Ammo koʻrmaydigan inson uchun ular yoʻnalish beruvchi vositaga aylanadi.
Avtobus bekatidagi muammo: shahar ham “gapirishi” kerak
Keyingi manzil - avtobus bekati. Bu yerda Islombek aka koʻzi ojiz insonlar uchun jamoat transportida nimalar qulay, nimalar esa qiyinchilik tugʻdirishi haqida gapirdi. Masalan, bekatda qaysi raqamli avtobus kelganini ovoz orqali eʼlon qilib turish katta yordam boʻlishi mumkin. Koʻzi ochiq yoʻlovchi avtobus raqamini bir qarashda koʻradi. Koʻzi ojiz inson esa bu maʼlumotni eshitishi kerak. Islombek akaning aytishicha, ayrim davlatlarda bunday tizimlardan foydalaniladi. Avtobusning ichida ham shunga oʻxshash muammo bor. Baʼzi avtobuslarda bekatlar ovozli eʼlon qilinmasligi yoki bu tizim ishlamasligi mumkin. Natijada yoʻlovchi qaysi bekatga kelganini bilish uchun boshqa odamlardan soʻrashiga toʻgʻri keladi. Bu kichik muammo boʻlib koʻrinishi mumkin. Ammo insonning mustaqil harakatlanishi uchun aynan shunday kichik qulayliklar katta ahamiyatga ega.
Metrodagi zulmat
Avtobusdan keyingi manzil - metro. Tanish yoʻnalishda harakatlanish Islombek aka uchun odatiy boʻlsa-da, muxbirimiz uchun koʻzlari bogʻlangan holda metroga tushish alohida sinovga aylandi. Zinalar. Odamlarning shoshilishi. Poyezdlarning shovqini. Platformadagi harakat. Bularning barchasi bir paytning oʻzida sezila boshladi. Tajriba davom yetgani sari koʻzdagi bogʻichning ogʻirligi ham kuchaygandek boʻldi. Avvaliga bu qiziqarli tajriba edi. Keyinchalik yesa u ruhiy jihatdan ham sinovga aylandi. Muxbir bir necha soatdan keyin koʻzidagi bogʻichni yechib, yana yorugʻlikni koʻrishni tobora koʻproq xohlay boshladi. Bu istak vaqt oʻtishi bilan kuchaydi. Atrofdagi odamlarning qadam tovushlari, suhbatlari, metro shovqini yanada aniqroq eshitila boshladi. Ammo eshitish kuchaygani bilan bir koʻrish oʻrnini bosa olmasdi.
“Men bu tajribani bir kun davom ettira olmasligimni angladim”
Tajriba yakuniga yetmagan boʻlsa-da, muxbir oʻzining ruhiy holatini yashirmadi. Koʻzidagi bogʻichni tezroq yechish, yana atrofni koʻrish istagi kuchaydi. Bu bir kunlik tajriba edi. Istalgan paytda tugatish mumkin edi. Ammo koʻzi ojiz insonlar uchun bu bogʻichni yechib tashlashning imkoni yoʻq. Shu nuqtada tajribaning asosiy maʼnosi yanada yaqqol namoyon boʻladi.
Bir kunlik tajriba ham insonning sabrini, ruhiy holatini va odatlarini jiddiy sinashi mumkin ekan. Unda butun hayotini shunday sharoitda oʻtkazayotgan insonning kuchi va sabri haqida oʻylab koʻrish tabiiy.
Koʻzi ochilganda esa hammasi boshqacha koʻrindi
Nihoyat tajriba yakunlandi. Muxbir koʻzidagi bogʻichni yechdi. Atrof yana ranglarga toʻldi. Odamlarning yuzlari koʻrindi. Osmon, daraxtlar, binolar, yoʻl - avval oddiy boʻlib tuyulgan manzaralar birdaniga boshqacha ahamiyat kasb etdi.
Oʻz uyida mustaqil harakat qiladigan inson. Uy yumushlarini bajaradigan inson. Texnik asboblardan foydalanishni oʻrgangan inson. Farzandlari bilan birga roʻzgʻor ishlarini qiladigan ota. Shogirdlariga bilim beradigan sanʼatkor. Jamoat transportidan foydalanadigan yoʻlovchi.
Shu sababli Islombek akani faqat “koʻzi ojiz inson” degan bitta taʼrif bilan chegaralab qoʻyish toʻgʻri emas. Uning hayoti koʻrish qobiliyatining yoʻqligidan koʻra kengroq. Uning hayotida mehnat bor. Sanʼat bor. Oila bor. Ustozlik bor. Orzu va masʼuliyat bor.
Bir qarashda bu koʻrsatuv koʻzi ojiz inson hayotini tushunishga qaratilgandek. Ammo tajriba yakunida boshqa savol paydo boʻladi. Biz oʻzimizdagi imkoniyatlarning qadriga yetyapmizmi? Biz har kuni koʻrayotgan narsalarimizni qanchalik qadrlaymiz? Yaqinlarimizning yuziga qarash. Tong otishini koʻrish. Farzandimizning tabassumini koʻrish. Kitob oʻqish. Koʻchada bemalol yurish. Avtobus raqamini bir qarashda aniqlash. Oddiygina bir piyola choyni koʻrib turib ichish. Bular biz uchun shunchalik oddiyki, baʼzan ularning asl qadrini unutamiz.
Hayotimizda yechimi yoʻqdek tuyuladigan muammolar sabab tushkunlikka tushganimizda esa bor neʼmatlarimizni koʻrmay qolamiz. Islombek akaning hayoti esa boshqa bir narsani eslatadi: insonning imkoniyatlarini faqat unda yoʻq narsalar bilan oʻlchab boʻlmaydi. Baʼzan insonning eng katta kuchi - unda bor narsalarni qanday ishlata olishidadir. Shuning uchun koʻrsatuv davomida Islombek aka muxbirga faqat koʻrmasdan yurishni oʻrgatmadi. U sabrni, moslashishni, oʻziga ishonishni va imkoniyatlardan foydalanishni koʻrsatdi.
Islombek aka bugun oʻz farzandlarini tarbiyalab, yosh avlodga taʼlim berib, jamiyatga oʻz hissasini qoʻshib kelmoqda. Biroq oilaviy va taʼlim bilan bogʻliq xarajatlar uning zimmasiga ham tushmoqda. U farzandlarining universitetdagi kontrakt toʻlovlarini amalga oshirish uchun kredit olganini, ayni paytda ushbu kreditni toʻlashda biroz qiynalayotganini aytdi.
Bu hikoyaning eng muhim jihati shundaki, Islombek aka yordam soʻrab hayotdan chekinayotgan inson emas. Aksincha, u imkon qadar oʻz mehnati bilan yashab, farzandlari uchun masʼuliyatni oʻz zimmasiga olib kelayotgan inson. Shunga qaramay, bugun unga ozgina koʻmak katta yengillik boʻlishi mumkin.
Agar ushbu koʻrsatuvni tomosha qilgan, Islombek akaning hayot yoʻli va intilishini qadrlagan saxovatpesha insonlar boʻlsa, uning kredit toʻlovlarini yengillashtirish uchun quyidagi karta raqamiga oʻz imkoniyatlari doirasida yordam yuborishlari mumkin:
Karta raqami: 5614683879076727 Islombek Ismailov
5440810377516611 Islombek Ismailov
Har qanday yordam ixtiyoriy.
Kun.uz’ning YouTube kanalida koʻrsatuvni toʻliq tomosha qiling.
