Gap 1809-yil bahorida Italiya vitse-qiroli Yevgeniy Bogarne shtabidan general Marmonga yoʻllangan doneseniye haqida bormoqda. Hujjat Napoleonning Dalmatsiyadagi qoʻmondonga fransuz va ittifoqchi qoʻshinlar holati haqida maʼlumot berish topshirigʻi bilan bogʻlanmoqda.
Bu Napoleonning oʻz qoʻli bilan yozgan maktubi emas, balki uning koʻrsatmasi asosida tayyorlangan harbiy xabar hisoblanadi.
Oddiy jumlalardan keyin 24 qator shifr kelgan
Tadqiqot uchun 1969-yilda Fransiyaning harbiy-tarixiy jurnalida bosilgan reproduksiya skanidan foydalanilgan.
Xatning birinchi qatori oddiy fransuz tilida yozilgan. Unda adresatga joriy oyning 8-, 14- va 20-sanalaridagi xatlar eslatilgan. Keyin esa raqamlar, harflar va qoʻlyozma belgilardan iborat 24 qator shifr kelgan.
Cherchning hisob-kitobiga koʻra, yakuniy koʻchirmada 1 300 ta shifr birligi va 155 xil belgi bor.
Shifrlash tizimida bitta harf bir nechta turli belgi bilan ifodalangan, ayrim belgilar esa butun soʻzlarni almashtirgan. Shu sababli eng koʻp takrorlangan belgini topishning oʻzi xatni oʻqish uchun yetarli boʻlmagan.
Sunʼiy intellekt qanday ishlagan?
Tadqiqotda kriptografiya tarixchisi Daniel Tantning avvaldan mavjud, ammo toʻliq boʻlmagan shifr jadvali boshlangʻich asos sifatida ishlatilgan.
Qolgan mosliklarni topishda model ehtimoliy oʻqilishlarni fransuz tili bilan solishtirgan. Bahsli belgilarni tekshirish uchun esa qoʻlyozma tasviriga qayta murojaat qilgan.
Shifr kaliti variantlarini qidirishda «imitatsion toblash» deb ataluvchi optimallashtirish usuli qoʻllangan. U turli kalitlarni sinab, hosil boʻlayotgan matnning qanchalik toʻgʻri oʻqilishini baholashga yordam beradi.
Bunday usullar zamonaviy til modellaridan oldin ham mavjud boʻlgan. Bu ishning oʻziga xos jihati - qoʻlyozmani tanish, tarixiy manbalarni izlash va dasturlash vazifalari bir jarayonda birlashtirilganidir.
Xatning sanasiga ham aniqlik kiritilgan
Cryptiana tarixiy shifrlar katalogida hujjat uzoq vaqt 1807-yilga tegishli deb koʻrsatilgan. Cherch esa uni 1809-yilga sanalashni taklif qilgan.
