16 yölakli köprikdan sunʼiy oroldagi aeroportgaça: Xitoyning 10 yirik loyihasi
|11:301 2767 min
Xitoyda beşta GESdan iborat kaskad, Yanszi ostidagi avtomobil tunneli, ikki qavatli 16 yölakli köprik va sunʼiy orolda aeroport qurilmoqda. Mamlakatning yirik infratuzilma loyihalari orasida toğlarni kesib ötuvçi temiryöllar, yuzlab kilometrlik suv yöllari va elektr energiyasini minglab kilometrga uzatuvçi tarmoqlar ham bor.
Xitoyning temiryöl tarmoği uzunligi 165 ming kilometrdan oşgan. Mamlakatda avtomobil yöllari, portlar, energetika va suv xöjaligi inşootlarining keng tizimi mavjud. Yangi qurilişlar esa bu tarmoqlarni kengaytiriş, özaro boğlaş va mavjud obyektlardagi ötkaziş quvvati yetişmovçiligini bartaraf etişga qaratilgan.
1. Tibetda beşta GESdan iborat kaskad
Yarlung-Sangpo daryosining quyi oqimidagi gidroenergetika majmuasi qurilişi 2025-yil iyulida Tibet avtonom rayonining Ningçi hududida boşlangan. Loyiha beşta kaskad gidroelektr stansiyasini barpo etişni nazarda tutadi. Uni rivojlantiriş va ekspluatatsiya qiliş uçun China Yajiang Group kompaniyasi taşkil etilgan.
Daryo Tibet toğligini kesib ötib, janubi-şarqda keskin pastga tuşadi va quyi oqimda Braxmaputra nomi bilan davom etadi. Baland toğlar, katta balandlik farqlari va murakkab geologik şaroit qurilişni qiyinlaştiradi.
Loyihaga Hindiston va Bangladeş ham eʼtibor qaratmoqda. Çunki yuqori oqimdagi inşootlarning suv rejimi va ekologiyaga taʼsiri daryo havzasidagi boşqa davlatlar uçun ham ahamiyatli.
2. Yölining qariyb 94 foizi köprik va tunnellardan iborat temiryöl
Siçuan–Tibet temiryölining Yaan–Ningçi qismi taxminan 1018 kilometrni taşkil etadi. Şundan qariyb 841 kilometri 69 ta tonneldan, yana 112 kilometri esa 104 ta köprikdan ötadi.
Oddiy yer usti temiryöl polotnosiga atigi 64 kilometr atrofidagi masofa töğri keladi. Köprik va tunnellarning umumiy uluşi 93,7 foizga yetadi.
Yönalişda 24 ta stansiya qurilişi közda tutilgan. Relyefga qarab, poyezdlarning loyihaviy tezligi soatiga 120–200 kilometrni taşkil etadi.
Baland toğlar va çuqur daryo vodiylarida qurilişning özi bilan birga işçilar, uskunalar va materiallarni yetkaziş ham murakkab vazifa. Şu bois asosiy liniyaga xizmat qiluvçi avtomobil yöllari ham taʼmirlanib, modernizatsiya qilinmoqda.
3. Yanszi daryosi ostidagi 11 kilometrlik tunnel
Mavzuga oid
Szyansu provinsiyasidagi Xaytay tonneli Nantun va Suçjou şaharlarini boğlaydigan yangi avtomobil yölining bir qismi böladi. Ötiş majmuasining umumiy uzunligi qariyb 39 kilometr, suv osti tunneli esa 11 kilometrni taşkil etadi.
Tunnelning taxminan 9,3 kilometrlik qismi diametri 16,6 metr bölgan Jianghai tunnel qaziş kompleksi yordamida barpo etilmoqda.
Olti yölakli tunnel yer yuzasidan taxminan 75 metr çuqurlikkaça tuşadi. Qaziş işlari loyqa va mayda qum kabi yumşoq qatlamlarda, yerosti suvlarining yuqori bosimi şaroitida olib boriladi.
Majmuani 2028-yilda yakunlaş rejalaştirilgan.
4. Ikki qavatli, 16 polosali Şitsziyan köprigi
Guandun provinsiyasida, Marvarid daryosining dengizga quyiliş hududida yana bir yirik transport ötiş majmuasi qurilmoqda.
Şitsziyan majmuasining umumiy uzunligi qariyb 35 kilometr böladi. Uning tarkibiga asosiy oraliği 2180 metrlik ikki qavatli osma köprik kiradi.
Ikki qavatda jami 16 ta avtomobil harakat yölagi joylaşadi. Asosiy tayanç minoralar balandligi taxminan 342 metrga, osma tizimni uşlab turuvçi anker inşootlari poydevorining diametri esa 130 metrga yetadi.
Quriliş 2023-yilda boşlangan, uni 2029-yilda tugallaş közda tutilgan.
5. «Uç dara» töğoni yonida yangi kema qatnovi majmuasi
Xubey provinsiyasidagi «Uç dara» töğoni yonida yangi kema qatnovi majmuasi qurilişi 2026-yil iyunida boşlangan.
Loyihaning asosiy qismi mavjud inşootlardan şimolda ikkita parallel yölakdan iborat, beş bosqiçli yangi şlyuz qurişni nazarda tutadi. Daryoning quyiroq qismidagi kema qatnovi yöli va tegişli infratuzilma ham modernizatsiya qilinadi.
Yanszida yuk taşiş hajmi ortişi mavjud şlyuzlarga tuşadigan yuklamani kuçaytirmoqda. Yangi majmua «Uç dara» uçastkasi orqali yillik yuk ötkaziş quvvatini taxminan 336 million tonnaga yetkazişi kerak.
Lyaonin provinsiyasidagi Dalyan–Szinçjouvan xalqaro aeroporti taxminan 20 kvadrat kilometrlik sunʼiy orolda barpo etilmoqda. Hududiy hokimiyat uni Xitoyda töliq sunʼiy dengiz orolida joylaşgan birinçi aeroport deb taʼriflamoqda.
Hozirgi bosqiçda uzunligi taxminan 3600 va 3400 metr bölgan ikkita uçiş-qöniş yölagi hamda 500 ming kvadrat metrlik yölovçi terminali qurilişi rejalaştirilgan.
Birinçi navbatning hisobiy quvvati yiliga qariyb 43 million yölovçiga xizmat körsatişni taşkil etadi.
7. Yanszidan Xanszyanga suv ötkaziş
Qariyb 194 kilometrlik uşbu loyiha Xitoyda suvni janubdan şimolga yetkaziş tizimini rivojlantiriş dasturining bir qismi hisoblanadi. U orqali yiliga örtaça 3,9 milliard kub metr suv ötkaziş közda tutilgan.
Yönalişning katta qismi yerosti qurilişlarini talab qiladi. 2026-yil sentabrida qattiq toğ jinslarida işlaşga möljallangan Jianghan Shennong kompleksi 11,68 kilometrlik tonnelni qazişni boşlagan.
Loyiha Yanszi va Xanszyan daryolarini boğlab, mavjud suv xöjaligi tarmoğining imkoniyatlarini kengaytirişi kerak.
8. Yunnan uçun 664 kilometrlik suv yöli
Yunnan provinsiyasining markaziy qismiga suv yetkaziş loyihasida asosiy suv ötkazgiç uzunligi qariyb 664 kilometr böladi.
U oltita okrug va şahardagi 34 ta hududni suv bilan taʼminlaşga möljallangan. Istiqbolda loyiha taxminan 11 million kişini qamrab olişi kutilmoqda.
Szinşa daryosidan suv olib keliş uçun murakkab toğ relyefi böylab uzun tonnellar, akveduklar va boşqa gidrotexnika inşootlari qurilişi zarur.
Futszyan provinsiyasida Xitoy milliy yadro korporatsiyasi - CNNC Hualong One reaktorlari örnatilgan oltita energoblokdan iborat atom elektr stansiyasini barpo etmoqda.
Birinçi va ikkinçi energobloklar tijoriy ekspluatatsiyaga kiritilgan. Uçinçi va törtinçi bloklarda esa quriliş davom etmoqda.
2026-yil fevralida uçinçi energoblok reaktor binosining himoya qobiğiga içki gumbaz örnatilgan. Bu asosiy quriliş işlaridan bino içidagi uskunalarni montaj qiliş bosqiçiga ötişda muhim qadam bölgan.
Keyingi işlar reaktor qismlari, quvurlar, elektr jihozlari va xavfsizlik tizimlarini örnatişni qamrab oladi.
10. Tibetdan Guandunga 2681 kilometrlik elektr uzatiş tizimi
2026-yil aprelida Sitszan–Guandun öta yuqori kuçlanişli elektr uzatiş tizimining Tibet hududidagi qismi qurilişi boşlangan.
Tarmoq Sitszan, Yunnan va Guansi orqali Guandungaça qariyb 2681 kilometrga çöziladi. ±800 kilovolt kuçlanişli doimiy tok tizimi Tibetning janubi-şarqidagi toza energiya manbalarini Guandun–Honkong–Makao Katta qöltiq hududi bilan boğlaydi.
Tibetdagi jami 300 kilometr atrofidagi ikki uçastka dengiz sathidan 1900–4800 metr balandlikdagi hududlardan ötadi. Elektrni qabul qiluvçi infratuzilma Guançjou va Şençjen şaharlarida barpo etilmoqda.
Tizim töliq işga tuşgaç, yiliga qariyb 43 milliard kilovatt-soat elektr energiyasini uzatişi kerak. Tibetdagi uzatiş quvvatlarini 2028-yilda, butun tizimni esa 2029-yilda işga tuşiriş rejalaştirilgan.
