«Bu rejalashtirilgan operatsiya». Zelenskiy Ukraina uchun internet ataylab sekinlashtirilganini aytmoqda

«[Ukraina prezidenti Volodimir] Zelenskiy aynan nima deganini bilmayman. Nima haqida gapirayotganini oʻzi tushunishiga ishonchim komil emas, lekin bu ataylab qilinmagan edi. Bizning bunga aloqamiz yoʻq. Hech kim Starlink tezligini pasaytirishga buyruq bermagan. Shunday boʻlib qoldi. Lekin tushunishimcha, tizim faoliyati tiklangan. Hammasi avvalgi holatiga qaytgan», – dedi Rubio jurnalistlarga.

Hafta davomida Gʻarbdagi bir qancha nashrlar oʻz manbalariga tayanib, sunʼiy yoʻldosh internetiga ulangan qurilmalar tezligini cheklash toʻgʻrisidagi qaror Oq uyda qabul qilingani haqida xabar berdi. Rubio buni haqiqatga toʻgʻri kelmaydigan maʼlumot deb atadi.

Biroq Zelenskiy jurnalistlar bilan suhbatda Ukraina qurolli kuchlari uchun internet ataylab cheklangani haqida gapirdi.

Uning tushuntirishicha, Ukraina tomoni Yevropa Ittifoqi hududida Starlink uchun xuddi shunday cheklovlar joriy etilganini tekshirib koʻrgan. «Biz Yevropa Ittifoqi mamlakatlari hududiga bir juft mashinani „Starlink“lar bilan joʻnatdik – va ular (ruxsat berilgan joylarda) 180 km plyus tezlikda harakatlandi – demak, „Starlink“ ishlayapti. Xulosa shunday: cheklovlar faqat Ukraina hududida amal qiladi va Yevropa Ittifoqi mamlakatlari hududida amal qilmaydi. Yaʼni bu rejalashtirilgan operatsiya», – dedi Zelenskiy.

Starshield nima oʻzi va u Starlink’dan qanday farqlanadi?

Ukrainadagi sunʼiy yoʻldosh interneti bilan kuzatilgan muammo yuzasidan bergan izohlarida Rubio Starshield sunʼiy yoʻldosh interneti tizimini tilga olgan – uning soʻzlariga koʻra, bu tizimdan faqat Amerika harbiylari foydalanadi.

AQSH davlat kotibi Starshield – «harbiy maqsadlarga moʻljallangan mahsulot» ekanini aytdi. «Undan Qoʻshma Shtatlar armiyasi foydalanadi. Hozirda u Ukraina uchun mavjud emas; hozirda ular bundan qanday foydalanishi mumkinligi muhokama qilinmoqda», – degan Rubio.

«Starshield – bu butunlay boshqa mahsulot. Starshield Amerika armiyasi bilan shartnoma asosida ishlaydi, uning Ukrainaga hech qanday aloqasi yoʻq. Ukraina Starshield’ga ruxsat olishni xohlayotganidan xabarim bor. Hozir esa bunday imkoniyatga ega emas. Ular Rossiya ichkarisidagi hududlarga zarba bera olish uchun undan foydalanishni soʻrashmoqda», – degan Rubio.

Shu bilan birga, bir qancha nashrlar Ukraina Starlink’dan ham, Starshield’dan ham foydalanayotganini xabar qilgan.

BBC rus xizmati harbiy sharhlovchisi Pavel Aksenovning taʼkidlashicha, bu tizimlar turli sunʼiy yoʻldoshlardan foydalanadi. Orbitadagi Starlink sunʼiy yoʻldoshlar tarmogʻi 11 mingdan ortiq apparatni oʻz ichiga oladi. Starshield’da ular kamroq, ammo bu tizimning arxitekturasi biroz farq qiladi – u koʻproq lazerlardan foydalanadi va ancha yaxshi himoyalangan.

Bundan tashqari, Starshield sunʼiy yoʻldoshlari Yer yuzasini oʻrganish, yaʼni razvedkachi sunʼiy yoʻldosh sifatida ham ishlashi mumkin.

Biroq, Starlink va Starshield bir xil maʼlumot uzatish texnologiyalaridan foydalanadi.

Shu hafta Ukrainaning sobiq mudofaa vaziri Mixail Fedorov SpaceX egasi Ilon Maskdan sunʼiy yoʻldosh internet qurilmalari uchun tezlik cheklovlarini bekor qilishni soʻradi. Tadbirkor esa shunday javob qaytardi: «Starshield tizimlari AQSH hukumatiga tegishli va ular tomonidan nazorat qilinadi. Har qanday tezlik yoki foydalanish cheklovlari AQSH qurolli kuchlari va oxir-oqibat AQSH prezidenti tomonidan belgilanadi».

Uning soʻzlariga koʻra, Starlink – SpaceX tomonidan nazorat qilinadigan tijorat xizmatidir. Kompaniya Starlink’dan faqat tinch yoki mudofaa harbiy harakatlarida foydalanishga ruxsat beradi va uni hujumkor harbiy operatsiyalarda qoʻllashga ruxsat bermaydi.

Ukrainaga Starlink Rossiya osmonida nima uchun zarur?

Ukraina hukumati bir necha bor Space X kompaniyasining Rossiya osmonidagi sunʼiy yoʻldosh internetini faollashtirishni soʻragan. OAV yozishicha, Mask bunga rozi emas.

BBC rus xizmati harbiy sharhlovchisi Pavel Aksenovning taʼkidlashicha, dron ustiga oʻrnatilgan Starlink terminali radioelektron kurash sharoitida uni masofadan boshqarish imkonini beradi, chunki sunʼiy yoʻldoshdan kelayotgan signalni bostirish ancha qiyinroq. Starlink Rossiya osmonida ishlamagani sababli, ukrainlar u yerda bunday dronlardan foydalana olmaydi.

Internet paydo boʻlishi ukrain harbiylariga Rossiya ichkarisida joylashgan, Kiyev va boshqa regionlarni ballistik raketalar bilan oʻqqa tutayotgan «Iskander» operativ-taktik komplekslarining uchirish qurilmalariga hujum qilish uchun zarbdor dronlardan foydalanish imkonini bergan boʻlardi.

Ukraina ballistik raketalarni toʻxtatish uchun Amerikaning Patriot komplekslaridan foydalanadi, ammo hozirga kelib bu tizimlar uchun raketalar juda kam qolgan va ular juda qimmat turadi.

Ukraina harbiylari fikricha, agar ballistik raketalarni parvozdalik vaqtida toʻxtatish imkoni boʻlmasa, StarLink boshqaruvidagi dronlar bilan raketalarni uchirish qurilmalariga hujum qilish muammoni hal qilishning arzon vositasi boʻlishi mumkin.

Ukraina rahbariyati bu gʻoyani SpaceX egasi Ilon Mask va Amerika maʼmuriyati vakillari bilan 2026-yil yozida muhokama qilgandi.

Kiyev Rossiya hududi ichkarisidagi 300 kilometrlik zonada sunʼiy yoʻldosh internetidan foydalanishga ruxsat berishni taklif qilgan, bu «Iskander» kompleksining uchirish qurilmalariga qarshi kurashish uchun yetarli boʻlardi.

«Iskander» ballistik raketalarining maksimal masofasi taxminan 500 kilometrni tashkil etadi, ammo ular zarba beradigan nishonlar koʻpincha Ukraina hududining ichkari qismida joylashgan boʻladi.

Shu bilan birga, Starlink’ning Rossiya osmonida ishlashiga ruxsat berish rossiyaliklarning oʻzlariga ushbu sunʼiy yoʻldosh tarmogʻi terminallaridan foydalanish imkonini bermasligi kerak. Kompaniya 2026-yil boshidan beri Ukrainada faqat maxsus «oq roʻyxatlar»ga kiritilgan terminallardan foydalanishga ruxsat beradi. Bunday rejimni Rossiya hududida ham joriy etish mumkin edi.