Iqtisodiy rivojlanish markazi direktori, iqtisodchi Yuliy Yusupov O‘zbekiston valuta bozoridagi so‘nggi o‘zgarishlarga izoh berdi.
«Menimcha, 2017 yil sentabr oyida valuta bozorini erkinlashtirish bilan bir vaqtda naqd valutani erkin sotishni joriy etish kerak edi. Nima uchun bunday qilinmaganligi men uchun haligacha sir bo‘lib qolmoqda. Hech kim bizga aniq tushuntirish bermadi. Mening fikrimcha, ushbu qaror ortida asossiz stereotiplar va qo‘rquvdan boshqa narsa yo‘q edi», - deydi u.
Iqtisodchining fikricha, naqd valutani sotishni cheklash qora bozorda hamon sezilarli aylanmalar saqlab qolinishining muhim sabablaridan biriga aylandi.
«Biroq, ushbu cheklov olib tashlanishi bilan qora bozor yo‘qolmaydi, uning hajmi biroz qisqaradi. Gap shundaki, qora bozor mavjudligining boshqa sabablari ham bor: ayirboshlash shoxobchalarining yetishmasligi, ularning ishlashi uchun cheklangan vaqt; ayrim toifadagi tovarlar uchun (masalan, maishiy texnika) yuqori boj to‘lovlari va import uchun boshqa sun'iy to‘siqlar tufayli saqlanib qolayotgan kontrabanda va yashirin importning katta hajmi», - deya ta'kidlab o‘tdi iqtisodchi.
Yuliy Yusupovning so‘zlariga ko‘ra, yaqin vaqtgacha Markaziy bank valuta kursi tebranishlarini nazorat etishga harakat qilib keldi. Endi kurs erkin shakllanishga qo‘yib yuborilmoqda yoki, hech bo‘lmaganda, nazorat yo‘lagi sezilarli darajada kengaymoqda.
«Men ilgari ham Markaziy bankning so‘m kursining qulashiga yo‘l qo‘ymaslik bo‘yicha harakatlari xato ekanini yozgan edim. Biroq, dunyoning deyarli barcha Markaziy banklari o‘z vaqtida bunday xatolarga yo‘l qo‘ygan. Va xatolardan xulosa chiqargan. Tabiiyki, biz boshqalarning xatolaridan o‘rganmaymiz. O‘zimiznikidan o‘rganamiz. Hech bo‘lmaganda shunday.
Nima uchun kursni sun'iy ravishda ushlab turish imkonsiz edi?
Birinchidan, ertami-kechmi uni qo‘yib yuborish kerak bo‘ladi, o‘shanda kuchli sakrash yuz beradi (hozir shu kuzatilmoqda). Ikkinchidan, agar devalvatsiya inflatsiyadan ortda qolsa (bu holat ikki yil davomida kuzatildi), unda mahalliy ishlab chiqaruvchilar bundan zarar ko‘radi. Bu so‘mning real ayirboshlash kursi o‘sishini anglatadi. Shu bilan birga, mahsulotlarimiz eksporti qimmatlashmoqda, mamlakatga import esa arzonlashmoqda. Natijada ishlab chiqaruvchilar ikkita zarba olyapti: ularning mahsulotlari ham tashqi, ham ichki bozorda raqobatbardoshlikni yo‘qotmoqda», - dedi iqtisodchi.
Shu bilan birga, u ayirboshlash kurslarining qisqa muddatli tebranishlarini bashorat qilishning iloji yo‘qligini qo‘shimcha qildi.
