Özgaça maktab: közi ojizlar ta'lim dargohiga borganmisiz?
|21:10 / 01.10.202136 5449 min
Biz borgan maktabda deyarli hamma narsa özgaça edi. Daftar-qalam, kitob, doska boşqaça, hatto yozuv ham özgaça... Bir-birining qölini tutib yuruvçi öquvçilar ham boşqa – tovuşlar olamida yaşaydi.
Bu ta'lim maskani öqituvçilarini nafaqat ustoz deb, balki imkoniyati çeklangan şogirdlarini orzular sari intilib, ertangi yaxşi kunlarga işonişga, dunyoni tafakkur va tasavvur bilan anglaşga kömak beruvçi fidoyilar deb ataş mumkin.
Biz Asakadagi 16-sonli imkoniyati çeklangan közi ojiz bolalar uçun ixtisoslaşgan maktab-internatidamiz.
Mazkur ixtisoslaşgan maktabda 171 nafar imkoniyati çeklangan bolajonga 74 nafar öqituvçi va tarbiyaçilar ta'lim-tarbiya beriş bilan birga, hayot söqmoqlarida qoqilmay yaşaş sirlarini örgatadilar.
Biz ta'lim dargohidagi öziga xos tarbiya beriş uslublari va öquvçilarning hayoti bilan tanişdik.
“Ota-onalar bolalarining közlari nogiron bölib tuğilganliklaridan qattiq iztirobga tuşişadi. Ming öy bilan bizning maktabga olib kelişgaç, oradan köp vaqt ötmay farzandining bilim olişdagi kiçik muvaffaqiyatlari ularni quvontirib, bolasining kelajagi haqida öylay boşlaşadi.
Mening öquvçilarim judayam sezgir, iqtidorli va ğayratli. Bir öquvçi qizim uyida qöşni qiz bilan daraxtning qanday ekani haqida bahslaşib ketibdi. Ota-ona uni zimdan kuzatib turgan ekan. Öquvçim daraxtni şunday tasvirlab beribdiki, hatto yonidagi közi soğlom örtoği daraxtning bunday çiroyliligini aqliga ham siğdira olmagan ekan. Ota-ona mening oldimga kelib, bolasining şunday gaplar gapirganidan, daraxtni şunday tasvirlab berganidan xursand böldi va rahmat aytdi”, – deydi boşlanğiç sinf öqituvçisi Soliyaxon Rahimova.
Soliyaxonning sinfidagi dars jarayonida bölib, öqituvçi yordamida bolalarning turli predmetlarni söz orqali qanday tasvirlaganiga guvoh böldik. Bolalar darsda juda faol qatnaşişadi. Ularning bilimga çanqoqligidan hayratlaniş mumkin.
Mavzuga oid
Közi ojizlar harf yozadigan qalam ignali uskuna bölib, grifel deb nomlanadi. Daftar varoğiga maxsus pribor joylanadi va harflar öyib yoziladi. Katak içidagi nuqtalardan harflar paydo böladi. Masalan, “a” harfi bitta nuqtadan iborat, “o” harfi – uçta nuqta. 63 ta kombinatsiyadan iborat mazkur yozuv Brayl yozuvi deb ataladi.
11-sinflarda ötayotgan kimyo darsiga ham kirdik. Bitiruvçilar kimyoviy unsurlar va reaksiyalarni örganişmoqda. Dars jarayonida qölda paypaslab tuşunça hosil qiliş uçun körgazmali qurollar juda qöl kelar ekan.
Mana şu maskanda öqib, söng öqituvçilik kasbini tanlagan, ayni paytda bolalarga dars berib, “Xalq ta'limi a'loçisi” kökrak nişonini olgan yoş muallim Abduvosit Abdurahmonov bilan suhbatlaşdik.
“Şu dargohda öqiganman. Ota-onam dastlab bu yerga olib kelişga biroz öylanişgan, sababi mening könglimga qaraşgan, lekin vaqti kelib, ular jur'at bilan meni şu maktab-internatga berişdi. Ustozlarim yordamida fanlarni özlaştira boşladim, ularning yordami bilan atrof-muhitni, tabiatni anglab, tafakkurim uyğondi va borliqni tasavvur qila boşladim.
Közim ojiz bölsa-da, ustozlarim mehnati bilan qalb közim oçildi. Maktabni yakunlab, ustozlarim bergan bilim asosida, Andijon davlat universitetida öqişni davom ettirdim.
7 yildirki, uşbu maktab-internatimizda öz faoliyatimni olib bormoqdaman. 2021 yil men uçun juda omadli keldi. Sababi 30 iyun – Yoşlar kuni munosabati bilan menga “Xalq ta'limi a'loçisi” kökrak nişoni berildi.
Öquvçilarimizning amaliy fanlarga ham qiziqişi yuqori. Masalan, texnologiya va informatikaga juda qiziqişadi. Ular orasida sportning ma'lum bir turlariga qiziqadiganlari ham bor. Men özim ham öquvçilik davrimdan beri futbol öyinlariga qiziqib kelaman. “Andijon” jamoamiz bilan birga öz vaqtida Özbekiston çempioni ham bölganmiz”, – deydi Abduvosit Abdurahimov.
Biz közi ojizlar qiziqib öynadigan futbol va uning qoidalari bilan qiziqdik. Közi ojizlar futbolida har bir jamoada beş nafardan öyinçi bölişi lozim. Öyin tovuşlarga asoslangan holda ötkaziladi. Töpning içida maxsus şildiroq bölib, u harakatlanganida tovuş beradi. Har bir jamoa murabbiyi raqib darvozasi ortida turib, töpni olib boriş jarayonida darvoza ortidan qarsak çalib “Hop!” , “Hop!” deya xitob qilib turadi. Ovozga qarab öyinçilar darvozaga töpni yönaltiradi.
Közi ojizlar futbolida himoyalaniş maqsadida közlarga maxsus moslama taqilgan böladi. Jarima zarbasi paytida jamoa murabbiyi darvozaning ustuniga maxsus temir moslama bilan urib ovoz beradi va darvoza orti örtasida turgan holda qarsak çaladi. Jamoa öyinçilar töpni oliş jarayonida “Men!” deb ovoz beradi, şu orqali öyinçi öz şerigini taniydi va töpni unga uzatadi.
Harakatlaniş fani öqituvçisi Sirojiddin Usmonovning oçiq havodagi darslarini kuzatdik. Muallim öquvçilarga taşqarida harakatlaniş va jamoat transporti bölgan avtobusga çiqişda hassa bilan harakatlanişdan maşğulot ötdi.
“Fanimiz közi ojiz bolalarni mustaqil harakat qilişga örgatadi. Biz asosan hassadan foydalanamiz. Öquvçilar hassadan foydalanişni özlaştirsa, tekis va notekis yöllarda mustaqil harakatlanadi, köçada xeç kimga muhtoj bölmaydi”, – deydi öqituvçi.
Şu maktabni tugatib yoşlarga saboq berayotgan ustoz Husnobodxon Sohibova maktab bitiruvçilari orasidan diplomatlar, kuçli mutaxassislar, “Xalq ta'limi a'loçisi” yetişib çiqqani haqida sözlab berdi.
Maktab öqituvçilari şaroitdan kelib çiqib, öquvçilar uçun turli yangi körgazmali qurollar yaratişmoqda.
Harakatlaniş fani öqituvçisi Feruzaxon Parpiyeva işlab çiqqan “buyumlar yarmarkasi” uskunasi diqqatga sazovor, uning yordamida öquvçilar turli uy-rözğor buyumlari va kundalik hayotda uçraydigan anjomlar bilan tanişadi.
Biz internat kutubxonasida bölib, şoir Muhammad Yusuf şe'rlarini qöl bilan bor vujudini berib öqiyotgan kitobxon öquvçilardan şe'rlar tingladik. Şaxmat-şaşka tögaragi maşğulotlarini kuzatdik.
Dargohda san'atga, musiqaga qiziqiş yuqori ekan. Iqtidorli öquvçilar bizga kiçik konsert namoyiş qilib berişdi. Ularning ijrosida milliy kuylar tingladik. Öquvçilar orasida kelajak hayotini san'at bilan boğlaşni istaganlar köplab topiladi.
Milliy mumtoz qöşiqlarni kuylaşdagi iste'dodi diqqatimizni tortgan 11-sinf öquvçisi Tabassumxon Orifjonovaning ham orzulari bir olam. “Nasib qilsa, kelajakda Toşkent davlat konservatoriyasida an'anaviy xonandalik böyiça öqişni niyat qilmoqdaman. Ustozlarimizga çeksiz minnatdorçilik bildiraman”, – deydi u.
Şu kuni internatga ustozlarini yöqlab mazkur ta'lim maskanini bitirgan sobiq bitiruvçilar kelişgan ekan. Ulardan Muhammadomil Örinboyev maktab jarayonidagi olimpiadada olgan imtiyozi bilan Milliy universitetning filologiya yönalişida öqib, hozirda öqiş bilan birgalikda dublyaj studiyasida tarjimon bölib işlamoqda.
Yana bir bitiruvçi Diyorbek Ahmadjonov esa Toşkent axborot texnologiyalari universiteti multimediya injyenerligi fakultetiga öqişga topşirib, muvaffaqiyatli qabul qilindi. Diyorbek hozir dublyaj studiyasida, dublyaj va ovoz rejissyori bölib faoliyat yurgizayotir.
“Közingiz ojizligidan afsuslanasizmi?” yoki “Siqilmang, sabr qiling” deydigan odamlar röpara keladi. Közi ojizligimdan u darajada iztirobga tuşmayman. Kerak bölsa, bizni boşqalardan ustun tomonlarimiz bor. Masalan, soğ odamlar çiroq yöq paytda kitob öqiy olmasliklari mumkin, lekin biz öqiy olamiz. Odamga butun hayoti davomida kerak böladigan, dunyoqaraşini özgartiradigan, zehnini teranlaştiradigan narsa bu – kitob. Bizda ham öziga yaraşa imkoniyatimiz köp. Ustozlarimizga bizga bergan bilimlari uçun bir umr minnatdormiz, ulardan duo kutib qolamiz”, – deydi Muhammadomil Örinboyev.
Ularning har bir yutuği va muvaffaqiyati ortida ustozlarning maşaqqatli mehnati yotganini his qildik. Maktab-internat öqituvçilari “imkoniyati çeklangan” deyiladigan öquvçilarga inson tinimsiz öqisa, bilim olsa, imkoniyat boşqalar bilan tenglaşişi, hattoki soppa-soğ insonlardan köra balandroq çöqqilarni egallay olişlari uçun qanot bölişmoqda.
Ularning ta'riflaşga til ojiz bölgan mehnatlari uçun ta'zim va rahmat kamlik qiladi.
