Madaniy meros agentligi Adabiyot muzeyi atrofidagi vaziyatga izoh berdi

Obyektni taʼmirlash va tiklash loyihasi Madaniy meros agentligi huzuridagi Ilmiy-ekspert kengashi tomonidan qatʼiy nazoratga olingan va ikki bosqichga boʻlingan:

1. Tashqi fasad loyihasi kengashning 2026-yil 18-20 may kunlaridagi yigʻilishida maʼqullangan. Unga koʻra, binoning tashqi qismini joriy taʼmirlash, tashqi tomondagi deraza romlarini almashtirish hamda bino atrofi hududini “Koʻksaroy” graniti bilan qoplash belgilangan. Kengash loyihada yoʻqolib ketgan kichik arxitektura elementlarining izlarini qayta tiklash hamda bino tashqi koʻrinishida qatʼiy ravishda RAL 1015 NCS 0510-Y30R rangini qoʻllash shartini qoʻygan. Bu 1-bosqich loyiha-smeta hujjatlari 4,6 mlrd soʻm deb belgilangan va hozirda ishlar olib borilmoqda.

2. Binoning ichki qismi, Ch.Axmarov va T.Saʼdullayevning devoriy suratlari (pannolari) taqdiri. Ichki qismni taʼmirlash va restavratsiya qilish yuzasidan loyiha hujjatlari takomillashtirilmoqda. Agentlik tomonidan ichki zallaridagi betakror devoriy suratlarni va Chingiz Axmarov qalamiga mansub gʻazallar syujeti aks etgan noyob sanʼat asarlarini koʻchirish mutlaqo imkonsiz deb baholangan. Ular joyida asl holicha saqlanadi va Kengash tomonidan ichki taʼmirlash loyihasi faqat ushbu devoriy suratlarni konservatsiya va restavratsiya qilish sharti bilangina 2-bosqichda koʻrib chiqiladi.

Madaniy meros agentligiga koʻra, muzey fondidan oʻrin olgan noyob eksponatlar Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 20-maydagi 234-F-sonli farmoyishiga asosan, Yangi Toshkent shahrida qurilayotgan zamonaviy bino ishga tushgunga qadar vaqtinchalik xavfsiz saqlash uchun Islom sivilizatsiyasi markazi va Fanlar akademiyasining Antropologiya institutiga koʻchirilmoqda.

“Koʻchirilgan madaniy boyliklarning but saqlanishi uchun ushbu muassasalar rahbariyati, binoning moddiy daxlsizligi va restavratsiya jarayonlarining qonuniyligi uchun esa PQ-5150-son qarorning 3- va 16-bandilariga muvofiq, Madaniy meros agentligi bevosita shaxsiy va yuridik javobgardir.

Oʻzbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligi jamoatchilikka shuni maʼlum qiladiki, Agentlik yurtimizdagi har bir tarixiy bino va moddiy madaniy meros obyektini asrash, ularni hech qanday tijoriy yoki begona manfaatlar qurboniga aylantirmaslik borasida murosasiz va qatʼiy pozitsiyadadir. Binoning Yoshlar teatriga berilishi uni muhofazadan chiqarish yoki buzib yuborish degani emas. Binoning davlat muhofazasidagi maqomi va unga qoʻyiladigan qonuniy talablar mutlaqo oʻzgarmaydi.

Agentlik mazkur binoda olib borilayotgan 4,6 milliard soʻmlik fasad taʼmirlash ishlarining har bir bosqichini, ayniqsa, ikkinchi bosqichdagi ichki zallari va Chingiz Axmarov merosi nazoratini oʻz zimmasiga oladi va qonunbuzilish holatlariga yoʻl qoʻymaydi.

Biz jamoatchilik nazoratini olqishlaymiz va tarixiy binolarimizni asrab-avaylash uchun barcha huquqiy, maʼmuriy va sud organlari darajasidagi choralarni koʻrishga tayyormiz.

Agentlik sohaga oid qonunchilik hujjatlarining buzilishiga yoʻl qoʻymaslik boʻyicha oʻziga berilgan vakolatlar doirasida ushbu obyekt ustidan monitoring nazoratini davom ettiradi”, – deyiladi bayonotda.

“Oʻzbekistonning hech bir tarixiy binosi va hech bir madaniy meros obyekti tijorat yoki boshqa yot manfaatlar qurboniga aylanmasligi kerak. Binoning Yoshlar teatriga topshirilishi uning davlat muhofazasidan chiqarilishini anglatmaydi va bundan tashqari, uni buzishga ham huquq bermaydi. Madaniy meros obyekti maqomi hamda uni saqlash boʻyicha qonunda belgilangan barcha talablar oʻzgarishsiz qoladi. Biz ushbu tamoyilni izchil himoya qilamiz”, – degan Madaniy meros agentligi direktorining birinchi oʻrinbosari Elmurod Najimov.

Fanlar akademiyasi bayonoti

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi holat yuzasidan 14-oktabrda bergan bayonotida muzeydagi nodir manbalarni koʻchirish jarayoni haqida axborot bergan.

“Muzey fondlarini vaqtincha saqlash joylariga koʻchirish ishlari milliy adabiy merosimizni asrab-avaylash, nodir manbalarning butligi va xavfsizligini taʼminlash hamda ularni xatlovdan oʻtkazish maqsadida amalga oshirilmoqda. Muzeyning qoʻlyozma va toshbosma manbalari, shuningdek, yozuvchi va shoirlar arxiviga oid materiallarni koʻchirish belgilangan tartibda tashkil etilmoqda.

Birlamchi xatlovdan oʻtkazish jarayonida dastlabki hisob maʼlumotlari bilan muzey ashyolarining aniqlangan miqdoriy koʻrsatkichlari oʻrtasida ayrim tafovutlar qayd etilgan. Jumladan, nodir qoʻlyozmalar, toshbosma nashrlar hamda Oʻzbekiston yozuvchilari va shoirlari arxiviga oid materiallar soni boʻyicha farqlar aniqlangan.

Maʼlumot uchun: 2026-yil 9-iyun kuni muzeyning “Nodir qoʻlyozmalar va toshbosmalar” fondida doimiy saqlovda boʻlgan roʻyxat asosidagi 847 nomdagi nodir qoʻlyozma manbalar Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining maxsus saqlash xonasiga joylashtirilgan. Topshirish-qabul qilish ishlari masʼul komissiya ishtirokida amalga oshirilgan.

Shu bilan birga, fondlarni birlamchi xatlovdan oʻtkazish jarayonida dastlabki hisob maʼlumotlari bilan mavjud ashyolarning miqdoriy koʻrsatkichlari oʻrtasida ayrim tafovutlar aniqlangan. Jumladan, nodir qoʻlyozmalar soni 831 ta oʻrniga 847 ta, toshbosma nashrlar 1 334 ta oʻrniga 1 491 ta, yozuvchi va shoirlar arxiviga oid materiallar esa 173 ta oʻrniga 189 ta ekani qayd etilgan. Shuningdek, shaxsiy fond boʻyicha 1 450 188 ta hujjat hisobga olingan.

Ayni paytda ushbu tafovutlarning sabablarini aniqlash maqsadida mavjud hisob hujjatlari, inventar kitoblari va fond roʻyxatlarini oʻzaro solishtirish ishlari olib borilmoqda. Tekshiruv natijalari asosida maʼlumotlar belgilangan tartibda aniqlashtiriladi va rasmiylashtiriladi. Tafovutlarning sabablari toʻliq oʻrganilmasdan turib, ular yuzasidan qatʼiy xulosa chiqarish maqsadga muvofiq emas.

Muzey tashrif buyuruvchilar va tadqiqotchilar uchun vaqtincha yopilgan boʻlsa-da, muassasa xodimlari oʻz faoliyatini davom etmoqda. Fondlarni xatlovdan oʻtkazish, hujjatlarni aniqlashtirish va muzey ashyolarini muhofaza qilish ishlari bosqichma-bosqich olib borilmoqda.

Muassasaning Yangi Toshkent hududida barpo etilishi rejalashtirilgan yangi binosi foydalanishga topshirilgach, fondlarni unga koʻchirish va muzey faoliyatini davom ettirish koʻzda tutilgan. Muzeyning mavjud binosidan kelgusida foydalanish masalasi tegishli vakolatli tashkilotlar tomonidan, belgilangan tartib va qabul qilingan qarorlar asosida hal etiladi”, – deyiladi akademiya axborotida.

OʻzFA muzey faoliyatiga bildirilayotgan eʼtibor, fikr va takliflar uchun jamoatchilikka minnatdorchilik bildirgan.