“Kamaz”dagi saylovçilar, 40-yillardagi tuğruqxona va Tamaraxonim - ötgan asrdan fotojamlanma

Maks Penson – 1893 yilda Rossiyaning Smolensk viloyatidagi kitob muqovalovçi yahudiy oilasida tuğilgan fotojurnalist. Penson va oilasi 1914 yilda yahudiylarga bosim boşlanganda Qöqonga majburan jönatilgan.

U 1917 yilgi inqilobdan keyin Qöqon inqilobiy qömitasi qoşida san’at maktabini taşkil qiladi. Özi şu maktabga direktor bölib, 350 nafar özbek bolalariga çizmaçilikdan dars beradi. 1921 yilda fotoapparat olgaç, hayoti keskin özgarib ketadi. 1920–1940 yillarda Özbekiston va sovet ittifoqida maşhur fotografga aylanadi.

Suratlarida asosan Özbekiston aholisi va iqtisodiy hayotini aks ettiradi. Şunday qilib, 1940 yilda galereyasida 30 mingdan ortiq fotosurat bor edi.

Keyinçalik Penson Toşkentga köçib ötib, 1926-1949 yillarda Örta Osiyodagi eng yirik gazeta – “Pravda Vostoka” (Şarq haqiqati)da iş boşlaydi. 1930 yillarda Özbekistonda davlat qurilişi va paxta yetiştirişni sanoatlaştiriş jarayonlarida olgan suratlari TASS sovet axborot agentligida çop etiladi.

1933 yilda uning fotosuratlari sovet ittifoqidagi iqtisodiy taraqqiyotni aks ettirgan “SSSR: qurilmoqda” nomli töplamdan joy egallagan.

Stalin davrida yahudiylarga qarşi harakatlar boşlangan 1948 yilda Penson 25 yil işlagan “Şarq haqiqati” gazetasini taşlab ketişga majbur böladi.

Fotografning 3 nafar farzandi bor. Öğli Miron Penson sovet davrida maşhur kinematograf bölgan. Nabirasi Maksim Penson – tijoriy suratkaş, noşir, dizayner va tarjimon.

Qarindoşlari ham san’at kişilari bölgan. Ron Arad ismli qarindoşi isroillik dizayner, san’atkor, arxitektor böladi. Atar Arad – isroillik skripkaçi, Boris Penson esa “Töy operatsiyasi” hujjatli filmida iştirok etgan.

Penson 1959 yil Toşkentda vafot etadi.

1966 yildagi Toşkent zilzilasi Pensonning suratlariga ham şikast yetkazgan. Asarlarining ma’lum bir qismi zilzilada yöqolib ketgan. Öşa paytda oilasi suratlarining zilziladan omon qolgan qismini qayta işlab, olib qolgan.

Zuhra Abduhalimova tayyorladi.