INNOPROM Ўзбекистонда заводлар қурилишига қандай ёрдам бермоқда?
|20:00 / 13.04.20263 29912 мин
Реклама
20–22 апрел кунлари Тошкентда олтинчи “INNOPROM. Марказий Осиё” кўргазмаси бўлиб ўтади. Олти йил ичида ушбу майдон уч баробар кенгайди, Россия ва Ўзбекистон ўртасидаги товар айирбошлаш ҳажми қарийб 13 миллиард долларга етди, Жиззах вилоятида қурилаётган АЭС майдонида эса аллақачон бетон қуйиш ишлари бошланган.
Фото: INNOPROMФото: INNOPROM
Биз кўргазманинг дастур директори Антон Атрашкин билан суҳбатлашдик. У кўргазма қандай қилиб оддий келишувларни амалда ишлайдиган заводларга айлантиришга ёрдам бераётгани, қайси соҳаларга Россия сармояси кўпроқ кираётгани ва йирик буюртмачилар билан ишлаш учун ўзбекистонлик ишлаб чиқарувчилар нималарга эътибор қаратиши кераклиги ҳақида гапирди.
INNOPROM кун тартибини ким шакллантиради?
Антон Атрашкин INNOPROM кўргазмаси билан 15 йилдан бери шуғулланади. У кўргазманинг ишбилармонлик дастурини тузади, муҳокама қилинадиган мавзуларни белгилайди ҳамда иштирокчи давлатлар ҳукуматлари ва бизнес вакиллари билан ҳамкорлик қилади. Дастур тайёрланиши жараёнида у Ўзбекистоннинг бизнес уюшмалари, Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги билан доимий мулоқотда бўлади.
“Дастур тузишда фақат Google орқали топилган маълумотларга эмас, ўзбек аудиториясини қизиқтираётган реал эҳтиёжлар ва долзарб мавзуларга таяниш жуда муҳим”, – дейди Атрашкин.
INNOPROM нима ва у оддий кўргазмалардан нимаси билан фарқ қилади?
INNOPROM 16 йил аввал Екатеринбург шаҳрида минтақавий саноат кўргазмаси сифатида ташкил этилган. Дастлабки кўргазмага жуда кам компания келгани сабабли бўш турган бинони тўлдириш учун ичкарига ҳайкаллар қўйишга тўғри келган. Павилон марказига жойни банд қилиш учун ёғочдан ясалган отлар ҳам жойлаштирилган.
Ҳозирги кунда кўргазмадаги барча жойлар тадбир бошланишидан ярим йил олдин сотилади. Сўнгги кўргазмада фақат Хитойдан келган 400 дан ортиқ компания иштирокчи сифатида қатнашган. Ҳар йили кўргазмага 60 та давлатдан тахминан 50 минг киши ташриф буюради. У ҳозир беш мамлакатда ўтказилади: Россия, Ўзбекистон, Беларус, Саудия Арабистони, навбатда эса Ҳиндистон турибди.
Унинг кўплаб соҳавий тадбирлардан асосий фарқи шундаки, INNOPROM фақат битта йўналишга ихтисослашмаган. Бу универсал саноат кўргазмаси бўлиб, унда бир вақтнинг ўзида турбиналар ва дронлар, двигателлар, рақамли платформалар, юк машиналари ва тиббий протезлар намойиш этилади.
Шу сабабли ишлаб чиқариш директори ёки корхона эгаси кўргазмага бир марта ташриф буюриб, бутун саноат имкониятлари билан танишиши ва шу ернинг ўзида ҳамкорлик бўйича келишувларга эришиши мумкин.
“Кўп ҳолларда одамлар станоклар ёки машиналарни бевосита кўргазма стендларидан сотиб олишади”, – дейди Атрашкин.
Нима учун Тошкент ягона доимий майдон бўлди?
Аввалги йилларда кўргазмалар Қозоғистон, Беларус, Саудия Арабистони ва Мисрда ўтказилган. Бироқ, улардан ҳеч бири доимий майдонга айлана олмади. Ягона истиснолар, Минск ва Тошкент. Тошкентда INNOPROM олти йилдан буён кетма-кет ўтказилмоқда.
Ташкилотчиларнинг маълумотларига кўра, 2025 йилда кўргазмага 35 мамлакатдан 11 мингдан ортиқ мутахассис ташриф буюрган, 500 дан ортиқ компания ўз маҳсулотини тақдим қилган ва майдон ҳажми 18 минг м² га етган.
Антон Атрашкин буни бир неча сабаблар билан изоҳлайди. Ўзбекистон – Марказий Осиёдаги энг кўп аҳолига эга давлат (38 миллиондан ортиқ), ҳозирги кунда фаол индустриализация даврини бошдан кечирмоқда. Кўргазмани ташкил этишда Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги фаол иштирок этади.
2025 йилда кўргазмага Президент Шавкат Мирзиёев ташриф буюрди. У ҳар бир вилоят раҳбари ва йирик компания бошлиғи билан учрашиб, бевосита алоқаларни ривожлантириш учун нима кераклигини ўрганди.
“Агар президент ташриф буюрган бўлса, унда бу кўргазма, албатта, қатнашишга арзийди. Кейинроқ қанча Россия компаниясининг юқори лавозимли раҳбарлари ва минтақавий раҳбарлар келганини кўрдик", – дейди Атрашкин.
Кўргазма қандай қилиб заводларга айланади?
Фалсафа: сотиш эмас, қуриш
Атрашкин INNOPROM ёндашувини шундай изоҳлайди:
“Мақсадимиз шунчаки келиб, Ўзбекистон компанияларига нимадир сотиш эмас, янги иш ўринлари ва янги корхоналарни айнан Ўзбекистонда яратиш”.
Бу сўзларнинг орқасида аниқ механизм ётади. Кўргазмада компаниялар биринчи марта бир-бирлари билан танишади, маҳсулотларини намойиш қилади ва музокаралар олиб боради. Шу контактларнинг бир қисми биргаликдаги корхоналар ва локализацияланган ишлаб чиқаришга айланади.
Ўзбекистон мисолида INNOPROM икки мамлакат ўртасидаги саноат ҳамкорлигининг қиёфасини белгилайдиган лойиҳаларнинг биринчи муҳокамаси учун майдонга айланди: КАМАЗ юк машиналарини йиғишдан тортиб, атом электр станцияларини қуришгача.
Ҳамкорлик ортидаги рақамлар
Ўзбекистон ва Россия ўртасидаги товар айирбошлаш ҳажми 2025 йил якунларига кўра 13 миллиард долларни ташкил этди (8,5% ўсиш), дея маълум қилган Ўзбекистон Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги. 2019 йилда бу кўрсаткич икки баравар кам эди. Иккала давлат президентлари белгилаган мақсад эса мазкур кўрсаткичларни 2030 йилгача 30 миллиард долларга етказиш.
Муносабатлар тузилиши сифат жиҳатидан ўзгармоқда. Аввал Россия асосан тайёр маҳсулотни Ўзбекистонга сотган бўлса, ҳозирги модел локализация томон силжимоқда: Россия компаниялари Ўзбекистонда ишлаб чиқариш жойларини очмоқда, қўшма корхоналар ташкил этмоқда ва маҳаллий етказиб берувчиларни жалб қилмоқда. Қўшма инвестиция лойиҳалари умумий портфели 55 миллиард доллардан ошган, дея маълум қилган Ўзбекистон Бош вазир ўринбосари Жамшид Хўжаев. Ҳозирда Ўзбекистонда 3 000 дан ортиқ Россия капитали билан ишлаётган компания фаолият юритади.
Миллий статистика қўмитасига кўра, Ўзбекистоннинг ялпи ички маҳсулоти (ЯИМ) 2025 йил якунида 147 миллиард долларга етди (7,7% ўсиш). Президент Шавкат Мирзиёев белгилаган навбатдаги мақсад – 2030 йилгача 200 миллиард доллар. Бунинг учун мамлакатга 110 миллиард доллар сармоя керак. ИННОПРОМ платформа бўлиб хизмат қиладиган Россия билан саноат ҳамкорлиги ушбу оқимнинг катта қисмини қамраб олади.
Қайси соҳаларда ҳамкорлик аллақачон ўз самарасини бермоқда?
Қуйида INNOPROMдаги алоқалардан келиб чиққан ёки кўргазма билан бевосита боғлиқ бўлган асосий лойиҳалар келтирилган.
Атрашкин таъкидлайди: бу шунчаки декларация эмас, ишлаётган лойиҳалар.
“Биз музей эмасмиз, биз Disneyland ҳам эмасмиз. Мақсадимиз учаётган кемалар ёки ярим афсонавий мавжудотлар билан одамларни ҳайратга солиш эмас. INNOPROM нима бугун сотиб олиниши, жорий қилиниши ва ишлаб чиқаришга қўйилиши мумкинлигини кўрсатади”.
Нега тўқимачилик Хитойдан Ўзбекистонга кўчмоқда?
Тўқимачилик саноати алоҳида эътибор талаб қилади, чунки бу ерда ҳамкорлик фақат йирик давлат лойиҳаларидан ошиб, ўрта бизнесга ҳам таъсир қилган.
Тарихан, ўзбек енгил саноати иқтисодий сегмент билан шуғулланган: асосий трикотаж, футболкалар, пайпоқлар Россия маркетплейсларида сотилган. Маҳсулот нарх ва сифат нисбати билан ўзини исботлаган, лекин паст нарх сегментида қолган.
Ҳозир бу йўналишда ўзгаришлар бўляпти. Бу ерда икки омил бирлашди. Россиялик ишлаб чиқарувчилар Хитойга муқобил изламоқда: Хитойда тикиш қимматлашмоқда, логистика эса ҳафталаб вақт олади. Ўзбекистон эса Хитой нархидан 20–50% арзон, ўз пахтаси ва МДҲ бозорларига бир ҳафтада етказиб бериш имкониятини таклиф қилади, деб хабар беради соҳа нашри PROfashion. Шу билан бирга, Россиядан Zara, H&M, Massimo Dutti чиқиб кетди. Бозор ҳажми 2 триллион рублга бўшаб қолди.
PROfashion маълумотига кўра, бугун ўзбек фабрикаларида Gloria Jeans, Zolla, LIMÉ, O‘stin, Funday, шунингдек, Melon Fashion Group брендлари (Zarina, befree, Love Republic), Concept Group, Ozon (Hola) ишлаб чиқарилмоқда. Тўқимачилик экспорти Россияга 2022 йилда 50% ошиб, 1,2 миллиард долларга етган. Ўзбекистон енгил саноатининг умумий экспортидаги Россия улуши 41% ни ташкил қилади. Мамлакатда тахминан 5 500 та тўқимачилик корхонаси фаолият юритади.
“Ўзбек енгил саноатининг сифати Хитойникидан юқори”, – дейди Атрашкин. “Биз тобора кўпроқ Россия мода брендлари ўзининг биринчи буюртмаларини ўзбек етказиб берувчиларига бериш хавфини ўз зиммасига олаётганини кўрмоқдамиз. Хитойликлар учун эса россиялик ҳамкорлар ҳар доим "кам сонли шериклардан бири" бўлиб қолади. Ўзбекистонда биз ўнлаб йиллар давомида енгил саноат соҳасида ҳамкорлик қилиб келмоқдамиз; биз келишувларга эришишни осонлаштирадиган ўзгача ёндашувни ҳис қиляпмиз”.
Янги заводларда ким ишлайди?
Ўзбекистонда инвестициялар учун рақобатлашаётган кўплаб мамлакатларда етишмайдиган нарса бор: ёш, маълумотли аҳоли. Ўртача ёш 28 ёш атрофида. Аҳолиси 37 миллион. Бу ишлаб чиқаришни жалб қилиш ва ички бозорни ривожлантириш учун рақобатбардош устунликдир.
Бироқ, Атрашкин мақсад кадрларни экспорт қилиш эмаслигини таъкидлайди: "Ёш ўзбек мутахассислари кетишга шошилмасликлари, Ўзбекистоннинг ўзида яхши маош тўлайдиган ва мартаба имкониятларини таклиф қиладиган илғор корхоналар пайдо бўлаётганини билишлари лозим”.
INNOPROMда кадрлар мавзуси кўргазманинг алоҳида, учинчи кунида кўриб чиқилади. Ташкилотчилар университет ҳамда компания раҳбарлари ва юзлаб муҳандислик талабаларини таклиф қилишади.
Асосий соҳалардан ташқари, Атрашкин учта кам баҳоланган ўсиш йўналишини номлайди:
Замонавий металлургия: Россия компаниялари иштирокида Алмалйк ГМКни модернизация қилиш ва экологик тоза ишлаб чиқаришга йўналиш.
Рақамли хизматлар:Yandex ва Wildberries аллақачон Ўзбекистонда ишламоқда, бу сектор ҳам даромад, ҳам иш ўринлари яратади.
Озиқ-овқат: Ўзбекистон мева ва сабзавотларини Россияга экспорт қилиш ортиб бормоқда, шу билан бирга Россия конфет маҳсулотлари импорти ҳам ошмоқда.
INNOPROM 2026да нима намойиш этилади?
Ушбу йилнинг бешта асосий мавзуси: яшил саноат, замонавий транспорт, рақамли маркировка (сохта маҳсулотларга қарши кураш), тиббиёт саноати ва протезлар, кадрлар тайёрлаш.
Стендларда қуйидагилар намойиш этилади:
- қишлоқ хўжалиги учун фуқаролик дронлари
- саноат роботлари учун машина кўриш технологиялари
- бинолар учун автоном энергия таъминоти ечимлари
- Россия тиббий протезлари
- транспорт ва авиация двигателлари
- юк ва енгил автомобиллар, вертолётлар, юқори тезликдаги поездлар
Энг йирик иштирокчилар қаторида: Росатом, КАМАЗ, Татнефт, Ростех, Трансмашҳолдинг. Россиянинг 16 та вилояти гуруҳ стендлари билан иштирок этади.
Бизнес дастурига Россия ҳукумати биринчи ўринбосари Денис Мантуров ва Ўзбекистон вазирлар ўринбосари Жамшид Хўжаев иштирокидаги пленар сессия киради. Шунингдек, Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Туркманистон ва Евросиё иқтисодий комиссияси вакиллари ҳам қатнашади.
INNOPROMга қандай бориш ва у ерда нима қилиш мумкин?
Сана ва рўйхатдан ўтиш:
Олтинчи INNOPROM. Марказий Осиё 2026 йил 20–22 апрел кунлари CАЕх Uzbekistan майдончасида, Тошкентда ўтказилади.
Касб чеклови йўқ, лекин кўргазмадан энг кўп фойда оладиганлар – корхона эгалари, ишлаб чиқариш директорлари, харидчилар, экспортчилар ва локализация учун ҳамкор қидираётганлар. Кўргазма Россия компаниялари учун Ўзбекистон бозорига чиқиш имкониятини беради, шунингдек, ўзбек ишлаб чиқарувчилари учун катта буюртмачилар, ускуна етказиб берувчилар ёки қўшма корхоналар ҳамкорларини топиша ёрдамлашади.
Уч кун ичида нималар қилса бўлади?
Ускуна ва технологияларни каталогдан эмас, жонли кўриш
Россия, Хитой, Беларус, Қозоғистон ва Евросиё Иқтисодий Иттифоқи мамлакатларидаги ишлаб чиқарувчилар билан бевосита боғланиш;
Компания раҳбарлари ва Россиянинг 16 вилоят вакиллари билан Б2Б музокаралар ўтказиш;
Ишга тушган қўшма лойиҳалар билан танишиш ва шунга ўхшаш ҳамкорликни қандай ташкил этиш мумкинлигини тушуниш.
