Ш.Мирзиёевнинг «Халқ бой бўлса, давлат, албатта, бой бўлади», деган сўзлари давлатимиз иқтисодий ҳаётидаги узоқ йилларга мўлжалланган стратегик йўналиш шиори эканлигига ҳаммамиз ишонамиз. Чунки бу аксиома ва бу ҳақиқатни ҳеч кимга исботлашнинг ҳожати йўқ.
Халқ бой бўлишининг битта йўли бу — ишга лаёқатли фуқароларнинг ҳалол меҳнат қилишлари ва меҳнатлари эвазига муносиб даромад топишларидан иборатдир. Бу ўринда давлатнинг асосий вазифаси уларга халақит бермай, янги иш жойларини кўпайиши учун қулай шароитларни яратишдан иборатдир. Шу ўринда республикамиз солиқ маъмурчилигининг айрим соҳалари қанчалик бугунги кун талабига жавоб беришини кўриб чиқсак.
Амалдаги меъёрларга асосан, якка тадбиркорлик билан шуғулланиш истагини билдирган фуқаролар ҳар ой қатъий белгиланган солиқларни тўлашлари керак. Қатъий солиқ ставкаси тадбиркорликнинг фаолият тури ва энг кам иш ҳақи миқдорига қараб белгиланади. Бу тартиб солиқ ундириш амалиётида 20 йил атрофида қўллаб келинмоқда ва ўз вақтида тадбиркорликни ривожлантиришда ва солиқларни ўз вақтида тўлиқ ундириб олишда ижобий аҳамият касб этган.
Шу ўринда таъкидлаб ўтиш керакки, сўнгги йилларда якка тартибдаги тадбиркорларни солиққа тортиш маъмурчилигида ижобий ўзгаришлар бўлди. Жумладан, солиқ ставкаларини белгилашда фаолият турларининг рўйхати кенгайтирилди, якка тадбиркорларга бир неча ишчи ёллашга рухсат берилди, солиқ ставкаларини кескин ўсиши камайди, айрим фуқароларга «Ҳунарманд» уюшмаси орқали фаолият кўрсатишга рухсат берилди ва ҳоказо.
Аммо солиқ маъмурчилигида фақат шу тартиб ва ўзгаришлар билан чекланиб қолиш бугунги кун талабига жавоб бермайди. Сабаби бундай тартибда тадбиркорликни ривожланишига тўсқинлик қилаётган айрим ҳоллатлар мавжуд, жумладан:
- солиқ ставкаларини белгилашга қаратилган меъёрий ҳужжатларда айрим тадбиркорлик турлари рўйхатга киритилмай қолади;
- ойлик даромад ва харажатлар турлича бўлишига қарамай айрим фаолият турларига бир хил солиқ ставкалари белгиланади;
- тадбиркор бир ойда 5 кун ишлайдими, 30 кун ишлайдими, фарқи йўк, ойлик солиқ суммасини тўлиқ тўлаши шарт. Агар тадбиркордан жорий ойда бетоб бўлиб қолса ёки бошқа узрли сабабларга кўра ишламаса ҳам, бу ҳол солиққа тортиш жараёнида инобатга олинмайди;
- биринчи марта ёки янги фаолият турлари билан шуғуланишни бошлаган тадбиркорларга, ҳамда ногирон ёки давлат ижтимоий муҳофазасига муҳтож бошқа тоифадаги тадбиркор фуқароларга ҳеч қандай имтиёзлар кўзда тутилмаган.
Фикримизча, молия-солиқ идоралари олдида турган долзарб вазифалардан бири якка тадбиркорлик фаолиятидан олинадиган солиқлар тизимига тубдан ўзгартириш киритиш лозим ва фаолият турига қараб жисмоний шахслардан ҳар хил солиқ ундириш тартибларини жорий этиш мақсадга мувофиқ бўларди.
