АҚШ тарихида 12 август санаси тунд қиёфадаги кишиларнинг ҳайқириғи, ирқлар кураши ва қотилликлар юз берган кун сифатида ном қолдирди. Шарлотсвиллдаги намойишчилар устига машина билан бостириб борган Жеймс Алекс Фильдс Кичкинанинг ҳаракатига нисбатан мамлакат раҳбари жиддий муносабатда бўлмагани масалани чигаллаштириб юборди. Муаммо нимадан келиб чиқди ва нега авж олиб бораяпти?
Масаланинг жавоби АҚШ фуқаролар урушида
1861 йил 12 апрелда бошланган фуқаролар уруши мамлакатда мисли кўрилмаган қурбонлар сонининг ортиб бориши, иқтисодий тушкунлик, ирқчилик ва миллатчилик кўринишидаги зиддиятларни тугатиш билан якунланди. Уилльям Фокс ва Томас Леонард Ливермор ўтказган тадқиқотлардан аён бўладики, мазкур урушда қарийб 620,000 киши вафот этган. 1889 йилда аниқланган бу рақамлар ҳозирги пайтгача фуқаролар урушида ҳалок бўлган энг катта рақам сифатида эътироф этилади.
Шимол ва жануб штатларининг тўқнашувига, асосан, янги ташкил этилаётган ҳудудларда қулдорлик тизимини бекор қилиш масаласи сабаб бўлган, дея келтирилади. Аслида шимолий ҳудудларда қора танлиларнинг ҳуқуқлари қисман тикланган бўлиб, жанубда қулдорлик ҳамон барқарор эди. Пахта плантациялари, йирик ферма хўжалигида хизмат қилувчи қора танли арзон ишчи кучи қулдорлик тизимини йўқолиб кетмаслигининг асосий омили бўлган. Шундан кейин, штатлар эркинлик ва фуқаролик жамияти учун қўлига қурол олди. Фуқаролар урушининг якунида, 1865 йилнинг 9 апрель кунида жануб армияси қўмондонларининг сўнггиси, генерал Роберт Ли жанг майдонида енгилди. Шунинг билан Америка конфедератив штатлари ўз умрини яшаб ўтди.
Айнан ўша қўмондон Роберт Лининг ҳайкали ирқчилик энг авж олган Виржиниянинг Шарлотсвилл шаҳрида ўрнатилган.
8 июль куни ҳайкалда қизил бўёқлар билан битилган «Қоралар масаласи муҳим» ёзуви пайдо бўлди.
Кейинчалик мактаб ўқувчиси ҳайкални Шарлотсвиллдан олиб ташлаш тўғрисидаги петиция бошлаши зиддият кўламини кенгайтирди.
Шарлотсвиллдаги намойишлар қандай бошланди?
Оқ танли ирқчилар гуруҳи, нео-фашист, нео-конфедерациячи ва ўнг қўл тарафдорлари 12-13 август кунларида АҚШ фуқаролар уруши давридан мерос бўлиб қолган маданий ёдгорликларга, хусусан, Роберт Лининг ҳайкалига тегмасликни сўраб чиқишди. Шарлотсвиллда ҳайкалнинг олиб ташланишига қарши осойишта акция туш вақтига ўтказилиши белгиланган эди, бироқ уни кескин равишда авж олган вазият сабабли бекор қилишга тўғри келган.
