Молия билан боғлиқ ҳар қандай нарса, Қирғизистон учун оғир масала. Мамлакат бюджет дефицити билан яшайди. Қирғизистон ташқи сармоялар ва қарзларга, шунингдек, меҳнат мигрантларининг ўтказмалари боғланиб қолган. «24.kg» ахборот агентлиги сўнгги 6 йилда молия соҳасида вазият қандай бўлганини эсга олди.
Барқарор танқислик
«Чўнтагимда шамол ҳуштак чалиб айланаяпти» — Қирғизистон бюджети аҳволини айнан мана шу ибора тўлиқроқ тасвирлай олса керак. Мустақилликнинг илк йилларидан бюджет дефицитлигича қолиб келмоқда. Йилдан-йилга даромадлар ва харажатлар ўртасидаги фарқ ошса ошяптики, асло камаймаяпти.
Агар 2011 йилда бюджет дефицити 13,6 миллиард сўмни ташкил этган бўлса, 2016 йилга келиб у 7,2 миллиардга кўпайди ва 20 миллиард 889 миллион сўмгача ошди. 2017 йил якунларига кўра, республика бюджетининг дефицити 21 миллиард 64,8 миллион қирғиз сўми ёки ЯИМнинг 4,3 фоизи миқдорига тенг бўлади.
Тўғри, Қирғизистон тарихида амалдорлар ўз нафсларини жиловлаган пайтлар ҳам бўлган.
Қирғизистон бюджетининг минимал дефицити 2014 йилда қайд этилган: 1 миллиард 875,5 миллион сўм.
Бир йил аввал, 2013 йилда ҳам кўрсаткич ҳам юқори эмас эди — 2 миллиард 330,5 миллион сўм. 2016 йилга келиб иштаҳа шу даражада карнай бўлганки, дефицит биратўла 14,7 миллиард сўмга ўсган.
Бюджет дефицитининг бу қадар чиқиб тушишининг ҳам сабаблари ҳам қизиқ. 2012 йилда Қирғизистон илк бора секвестр билан тўқнашди. ЯИМнинг 0,9 фоизга тушиши оқибатида, маблағ етишмаслиги Бутунжаҳон банкидан 30 миллион доллар келмагани туфайли молия вазирлиги бюджетни «қирқди».
Бу жуда катта жанжал келтириб чиқарди. Бироқ шундан кейинги икки йилда бюджет дефицити минимал қийматда ушлаб турилди. Молия вазирлиги ноустувор харажатларни максимал қисқартириш йўли билан оптимизация ўтказди. Қирғизистон белни маҳкам боғлади ва... ҳеч қандай қўрқинчли нарса содир бўлмади.
Тўғри, олдинги сабоқлар тезда унутилди ва 2016 йилда вазият такрорланди. Бутун йил бўйи иқтисодиёт ўсиш бўйича унчалик кайфиятни кўтармайдиган рақамларни кўрсата бошлади. Натижада молия вазирлиги яна оптимизацияга қўл урди. Харажатлар 14,9 миллиард сўмга қисқартирилди. Йил якунларига кўра бюджет дефицити жузъий қисқаргани йўқ, лекин харажатларни қисқартиришсиз вазият янада абгор бўлиши тайин эди.
