«Ўйнашмагин арбоб билан...» ёхуд Қўштепа тумани ҳокими танқидий мақоладан сўнг чорвадорга қандай босим ўтказгани ҳақида
|19:45 / 13.04.201986 83111 мин
Мутасаддилар томонидан танқидий мақолага эътибор, яъни реакция ҳар хил кўринишда бўлади. Асосан, жуда кўп ҳокимлар ва раҳбарлар кўтарилган муаммони ўрганиб, тез кунларда охирига етишни ҳаракатига тушишади. Айримлари эса, ўша масалани “ўзбошимчалик билан” мухбирга етказган мурожаатчига ола қараб, мавжуд камчиликларни хаспўшлашни маъқул кўрадилар.
Видео: Mover (tas-ix)
Видео: Youtube
Арзнома битиб, ўзининг ночор аҳволини оммавий ахборот воситалари орқали ошкор қилган кишига эса босим ўтказиш ишлари режага киритилади. Оддийгина эски ҳикмат: “Ўйнашмагин арбоб билан...”
Шу йилнинг 15 март куни сайтимизда “Қўштепа тумани ҳокимига чорвачилик ўгай соҳами? Озуқа камлигидан 35 бош наслли қорамоли ҳаром ўлган(нобуд бўлган) фарғоналик чорвадор ҳасрати” сарлавҳа билан таҳлилий мақола эълон қилинган эди.
Унда Фарғона вилояти, Қўштепа туманида фаолият юритувчи “Олимбой ҳожи” чорвачилик фермер хўжалигидаги мавжуд муаммолар ёритилган бўлиб, Қўштепа туман ҳокимининг бепарволиги оқибатида Марказий Фарғона чўлидаги юзлаб қорамол, юзлаб йилқи, қўйларга эга энг катта чорвачилик фермалардан биридаги қийинчиликлар кўрсатилган.
Айни пайтда озуқа етишмаслиги оқибатида 35та қорамол нобуд бўлгани, лекин туман ҳокими ем-хашак етиштириш учун чорвадорга сув бормайдиган, узоқ қумлик ҳудуддан ер ажратгани танқид остига олинган эди.
Далилларнинг қай бири тўғри? Журналистик суриштирув
Туман ҳокими чорвадорни ҳузурига чақириб, “Нима камчиликлар? Айтинг зудлик билан бартараф қилайлик” дейди деб ўйлаган эдик. Адашибмиз.
Мавзуга оид
Кўрсатилган камчиликлар нотўғри эканлиги ҳақидаги туман мутасадди ташкилотларининг хатларидан сўнг яна Қўштепа туманига бордик. Масъуллар банкдан кредит олиб, манзилли дастур асосида Германиядан келтирилган 99 бош қорамолларга озуқа учун берилган “Қумтепа-Қўмиштепа” ММТП массивида жойлашган ўртача бонитети 43 балл бўлган жами 59,8 гектар ерни жуда ҳосилдор ва суғоришга қулай эканлигини ва мақолада жуда кўп хатоларга йўл қўйганимизни билдиришган. Уларнинг берган маълумотида ўша майдонларда ўтган икки йил давомида фаолият олиб борган - “Муаттар замин зийнати”, “Қўштепа Бувайда ҳамкори”фермер хўжаликлари пахта ва ғалладан юқори ҳосил олгани айтилади.
Ҳар икки хўжаликнинг режани юқори даражада бажарганини аниқлаш учун “Тошлоқ пахта тозалаш” жамиятига бориб, ўтган йиллардаги маълумотларни кўтардик.
Таажжуб... Маълумотлар, фактлар бошқача эди. “Олимбой ҳожи” хўжалиги олишни истамаган майдонда 2017 йили деҳқончилик қилган “Муаттар замин зийнати” фермер жамоаси пахта тайёрлаш режасини 42,7 тонна ўрнига зўрға 11,3 тонна пахта топшириб, режани 26,4 фоизга бажарган экан.
Мақолага раддия ўрнида юборилган маълумотда эса пахта режаси 122 фоизга бажарилган дея қайд этилган. “Бувайда Қўштепа ҳамкори” хўжалиги эса 2018 йили шу майдонда деҳқончилик қилиб 28 тонна ўрнига зўр-базўр 9,8 тонна пахта топшириб, шартномадаги режа 35 фоизга борган холос.
Маълумотларнинг фотосуратини тақдим этамиз.
Бошоқли дон экиш бўйича, 2018 йили “Бувайда Қўштепа ҳамкори” хўжалиги режаси 32,6 тонна бўлган, бироқ хўжалик 21,9 тонна ғалла топширган ва режани 19 гектар ердан 67 фоизга бажара олган. Қизиғи, қолган 30 гектар ер ҳақида умуман маълумот йўқ.
Ўтган йили мазкур майдонда деҳқончилик қилган “Бувайда Қўштепа ҳамкори” хўжалиги раҳбари Дониёрбек билан ўша ернинг тепасида туриб суҳбат қилдик.
Эҳ-ҳе... Бечора, собиқ фермернинг дарди ичида экан. Бир адашиб, сувсиз, қумлик жойда деҳқончилик қилганига минг пушаймон бўлган фермер, ўтган йили мана шу жойга 100 миллион сўм сарфлаб, чув тушиб яна 23 миллион кредитдан қарз бўлиб қолганини минг пушаймон билан гапириб берди. У билан чўлга келиб бирга деҳқончилик қилган аёли Кенжахон опанинг дарди эса бир достон. “Суғориш учун битта картага 23 кун вақт кетди. Сув келадиган лотоклар бузилиб кетган. Ташлама зовурни бир ҳафта димлаб сув чиқаришга уринганларимизни эсласам, ҳалигача ичим ачийди. Минг азоб билан ерга қарадик. Ҳар кунимиз сув талашиб, муаммо, жанжаллар билан ўтганини айтмайсизми? 100 миллион пулга куйиб, 23 миллион қарз бўлиб чиқдик. “Болалар катта бўляпти. Уйлаб жойлаш керак ёрдам бўлар”, дегандик. Қаёқда? “Жигули” машинамиз бор эди. Уни ҳам сотиб юборганмиз. Шу ердан қутулганимизга шукур”, дейди эр-хотин фермерлар.
Ер майдони билан танишамиз. Ғўзалар қумликда бир қарич бўлиб ўсган холос. Қумни кафтингизга олсангиз учиб тушади. Майдонларга сув келадиган бетон лотоклар ишдан чиққан, куйиб адо бўлган. Қўштепа ҳокимлиги қишлоқ хўжалиги ходимларининг йиллар давомида ирригация тизимларига қандай эътибор берганини мана шу ерда кўриш мумкин.
Бир сўз билан айтсак, мазкур ҳудуд бир вақтлар ҳосилдор майдон бўлган бўлиши мумкин, бироқ охирги беш-ўн йил давомида унга қаров бўлмаган. Бу ерда чорва учун ҳосил олиш эса фақат зарар келтиради.
“Туман солиқ идораси, ички ишлар бўлими текширувларни бошлаб юборган. ИИБга туман ҳокими ўринбосари Эркаёр Ғофуров имзоси билан ариза чиқибди. Унда айтилишича, мақолада ёзилган барча маълумотлар ҳақиқатдан йироқ.
Бир вақтлар ўзимиз “сут маҳсулотлари ва колбаса ишлаб чиқарувчи корхона қуриш” лойиҳаси билан чиққан эдик. Ўша ўз таклиф ва лойиҳамизни амалга ошириб, ишчи кучи яратмаганимизга 9 миллион сўм жарима чиқаришибди. Ҳокимлик ер бермаса, озуқа-ем бўлмаса биз қандай қилиб ривожланамиз. Фермада наслли қорамоллар ўлишни бошлади. Корхонани мана шу шароитда қандай очиб, юргизишимиз мумкин? Туман ҳокимлиги бизни ҳар томондан босимга олган. Агар туман ҳокими И.Новиков шу зайлда қаршилик қилса, наслчилик фермамиз, синиб, банкротга учрайди.
Ўзингиз кўрдингиз, агар ҳокимлик ажратган ерга озуқа экиш учун 100 миллион сўм сарфласам 10 миллионлик озуқа оламан. Ўтган йили мана шу майдонда иш олиб борган фермер қарзга ботган эканини айтди. Гувоҳ бўлиб туриб, ўзимизни ўтга урмаймиз-ку? Сув йўқ жойда деҳқончилик бўладими?
Бизнинг ҳар бир ишимиз ҳисоб-китоблик. Кредитларимиз бор. Кундан-кун орқага кетяпмиз. Мен туман мутасаддиларининг гўшт, сут маҳсулотлари етиштиришга кўмаги тегади, десам фақат тескариси бўляпти”, дея зорланади фермер.
Биз борганимизда туман ИИБ терговчиси туман ҳоким ўринбосари хатига асосан фермадан берилган ергача бўлган масофани ўлчагани келибди. Уларнинг наздида биз мақолада 12 километр деб берганимиз аслида 8 километр чиқиши керак экан. Ўлчашди ҳам. Ернинг бошигача масофа 11 километр чиқди.
Ҳурматли мутасаддилар чорвадорга босим ўтказишнинг бошқа йўлини топишмабди.Биз ўтган мақолада ўша майдонга фермадан етиб боришнинг ўзини ҳисоблаган эди. Бориш-келиш 22 километр экан.
Чорвадор йилига нечта тракторни шу ерга неча марта бориши, техникаларга кетадиган ёқилғи ва ишчи кучи сарфининг ҳам ҳисоб-китобини айтди. Рақамлар жуда катта эди.
Туман ҳокимидан изоҳ олмоқчи бўлдик...
Хизмат юзасидан жуда кўп туманларда бўламиз. Деярли барчасида туман ҳокимлиги биносига аҳоли вакиллари тўғри кириб бора олади. Бироқ Қўштепа туман ҳокимлиги биноси баланд панжаралар билан ўралган. Бино ичига мурожаат билан кириш учун алоҳида “Назорат пости ва йўлаги”дан ўтишингиз зарур.
Қўриқчи йигит бизни бино ичкарисига киришимизга рухсат кераклигини айтди. Биз туман ҳокими Илёс Новиков билан учрашмоқчи эканлигимизни билгач, ҳоким ҳудуд назоратига чиқиб кетгани, саволларимизга унинг қишлоқ хўжалиги бўйича ўринбосари Эркаёр Ғофуров жавоб беришини билдик.
Туман ҳокими ўринбосари ва туман кадастр бўлими бошлиғи билан қоронғи тушганида кўчада гаплашдик. Э. Ғофуров “Мен бу масалада ҳеч нарса дея олмайман” деса, кадастр бошлиғи “Ана шу ерни чорвадорга берсак, техникаси бор, маблағи, гўнги бор. Яхшилаб олади-да..”, деган жавобдан нарига ўтмади. Ҳар икки мутасадди саволларимизга тўлиқ жавоб бера олмадилар.
Ҳоким И.Новиковнинг қўл телефонига қилган қўнғироқларимиз жавобсиз қолди
Хулоса
Чорвадорнинг дардини эшитиб, унинг муаммоларини ечиш орқали ёрдам бериш ўрнига ҳар бир қадамини ўлчашга киришиб кетишгани бизни таажжубга солди. Агар “каттакон”лар чорвачиликка айри кўз билан қарайверса, шароит яратиб бермаса гўшт ва сут маҳсулотлари ҳали-бери арзон бўлиши қийин.
Туман ҳокими чорвадорга ем-хашак экиш учун ажратилган майдонга бориб кўрганмикан? Бизнингча, йўқ. Чунки, агар бориб ўша ернинг сув бориш тизими, ерининг бугунги ҳолати билан танишганида, чорвадор билан жангга чиқиш ўрнига, ёрдам беришга шошган бўлар эди.
Бугунги раҳбар талабчан, ишбилармон бўлиш билан биргаликда халқ дардини тинглаб, малҳам топа оладиган бўлиши лозим.
Бундан икки йил олдин Чортоқ туманида худди шундай муаммоли ҳолатни ёритганимиз ёдимизда. Унда туман ҳокими чорвадорнинг фермасига бирга бориб, ҳолатни тушунгач, ҳар бир наслли қорамолга 30 сотихдан 12 гектар ҳосилдор ер ажратиб берган эди.
Қўштепа туманида эса бу ҳолатнинг тескарисини кўрдик.
Дарвоқе, туман ҳокими ва унинг ўринбосари Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 144-моддаси иккинчи қисмига кўра шахсни мурожаат қилганлиги муносабати билан ёхуд билдирилган фикри ва мурожаатидаги танқиди учун таъқиб этиш жиноий жавобгарликка тортишга сабаб бўлишини, бунинг учун уч йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан боғлиқ жазо қўлланилиши мумкинлигини билишармикан...
Мурожаати ва билдирган танқидий фикрлари учун таъқиб остига тушиб қолган фермернинг ҳуқуқларини ҳимоя қилишга масъул бўлган прокуратура органлари бунга қандай муносабат билдирар экан.
P.S. Мақола тайёр бўлаётган пайтда “Олимбой ҳожи” хўжалиги фермасида озуқа камлиги боис яна 5 та қорамол нобуд бўлганини етказишди.
