Саудияда дунёнинг энг сердаромад компанияси ҳужумга учради. Барчаси нефть нархини ошириш учунми?

Саудия Арабистонининг йирик нефтни қайта ишловчи Aramco компаниясига тегишли иккита объект дронлар ҳужумига учраганидан сўнг Саудия кунлик нефть ишлаб чиқариш ҳажмини икки баробарга камайтирди. Қиролликда кунлик нефть хом ашёси ишлаб чиқариш ҳажми 5,7 миллион баррелга (1 баррель — 159 литр) камайиши кутилмоқда. Бу бутун дунёда қазиб олинаётган кунлик нефть ҳажмининг 5 фоизи дегани. Ямандаги ҳусийчилар объектларга ҳужум учун жавобгарликни зиммасига олди.

Дронлар ҳужумига учраган объектлар Абқайқ ва Хурайсда жойлашган. Reuters нашрининг ёзишича, Форс кўрфазида қазиб олинадиган нефтнинг катта қисми айнан Абқайқдаги заводда қайта ишланади. Ҳужум 14 сентябрь куни амалга оширилган. Оқибатда ҳар икки объектда ёнғин келиб чиққан. Заводлардаги бир нечта объектда нефтни қайта ишлаш тўхтатилган, чунки ёнғин сабаб янаям кўпроқ хом ашё ёниб кетиши хавфи бўлган. Заводларда доимий фаолият бир неча кундан сўнг тикланиши айтилмоқда.

Уюштирилган ҳужум учун жавобгарликни ўз зиммасига ҳусийчилар Саудиядаги ҳужумлар учун 10та дрондан фойдаланилгани билан «мақтаниш» баробарида бундай ҳужумлар давом эттирилишини иддао қилишган. Саудия Арабистони бир неча йилдан буён Ямандаги ҳусийчиларга қарши кураш олиб борадиган коалицияни бошқариб келади. Саудия ҳусийчилар мамлакатга хавф туғдираётганини маълум қилишади. Шунингдек, Саудия ҳусийчилар Эроннинг кўрсатмаси билан иш қилишини таъкидлаб келади.

Саудиянинг яқин ҳамкорларидан бири АҚШ дарҳол бу ҳужумлар ортида Эрон турганини маълум қилди. АҚШ давлат котиби Майк Помпео ўзининг твиттердаги саҳифасида шундай ёзди: «Руҳоний ва Зариф дипломатик алоқалар борасида гапираётган бир вақтда Эрон Саудияга 100 марталаб ҳужум уюштиришга улгурди. Эрон бу билан бутун дунё энергетикасига зарба берди»,— деб ёзди Помпео. Унинг айтишича, АҚШ ўзининг ҳамкорлари билан энергетик хавфсизликни таъминлаш борасида ишлашда давом этади.

Эрон томони эса АҚШнинг бу айбловини мантиқсиз деб атади: «Максимал босим ишламаганда максимал ёлғон ёрдамга келади», — деб ёзди Эрон ташқи ишлар вазири Жавод Зариф твиттердаги саҳифасида. Ироқ бош вазири Одил Абдул Маҳди ҳам бу ишлар Ироқ томонидан уюштирилгани ҳақидаги хабарларни асоссиз миш-мишлар гап деб атади.

Бу воқеалардан сўнг Саудия Арабистони подшоҳлигининг валиаҳд шаҳзодаси Муҳаммад бин Салмон ва АҚШ президенти Дональд Трамп ўртасида телефон суҳбати ўтказилди. Суҳбат давомида Трамп АҚШ Саудия хавфсизлиги учун қўлидан келган ёрдамни беришини маълум қилган. Reuters’нинг ёзишича, дронлар ҳужумидан сўнг нефтнинг нархи бир неча баробарга қимматлашиши ва Саудия, АҚШ каби давлатларни стратегик захираларидан нефть сотишга ундаши мумкин. Бу мантиқан тўғри тахмин, чунки ҳар икки мамлакатнинг асосий рақиблари иқтисодиёти нефтнинг нархига боғлиқ ва бу хом ашё қимматлашиши уларнинг фойдасига ишлаши мумкин.

Aramco нафақат дунёдаги энг катта нефтни қайта ишловчи завод, балки дунёдаги энг кўп фойда кўрадиган корхона ҳам ҳисобланади.

Хураисдаги заводда бутун дунёдаги нефтнинг 1 фоизи, Абқайқда эса дунё нефтининг 7 фоизи қайта ишланади. Уларда қайта ишланадиган нефть ҳажми катталиги боис бу заводларнинг бир неча соат ишламаслиги ҳам бутун дунёдаги нефть нархига таъсир қилади. Саудия нефть ишлаб чиқариш ҳажмини икки баробарга камайтириши мумкин ва агар бу амалга ошса, душанба куни очиладиган дунё нефть бозорида нарх жуда кўтарилиб кетади. Чунки Саудияда бутун дунё нефтининг 10 фоизи ишлаб чиқарилади.

Бу ҳужумлар айнан ҳозир амалга оширилгани унинг чуқур ўйлаб қилинганини кўрсатади. Дунёнинг энг сердаромад компанияси ҳисобланган Aramco яқин вақтлар ичида ўз акцияларини сотувга қўйишга тайёрланаётганди. Ливанда жойлашган ҳусийчиларга тегишли «Ал Масира» телеканалида чиқиш қилган ҳусийчилар матбуот котиби Яҳё Сареа Саудиядаги бундай ҳужумлар яна амалга оширилишини маълум қилди. Унинг айтишича, Саудиядаги катта операциялардан бири қироллик ичидаги «катта одамлар» ёрдамида амалга оширилган.

Саудия ҳукумати ҳозирча бу борада расмий баёнот билан чиқмади. ВВС’нинг ёзишича, Абқайқдаги заводга сўнгги марта 2006 йил «Ал Қоида» томонидан ҳужум қилинганди.

Ҳусийчилар бундай ҳужумлар учун борган сари замонавий дронлардан фойдаланишмоқда. Улар бундай учувчисиз учиш қурилмаларини қаердан олаётгани номаълум. Кўпчилик бу ишлар ортида Эрон турганини айтмоқда, аммо бунга исбот йўқ.

Бу ҳужум энди ҳарбий дронлар саноқли мамлакатларда бўладиган даврлар ўтганини кўрсатмоқда. Энди бундай дронлар нафақат катта державаларда, балки оддий ҳаракатларда ҳам мавжуд.

Ямандаги уруш қачон бошланганди?

Яманда уруш 2015 йилдан буён давом этиб келади. Ҳусийчилар ўша йили мамлакатнинг катта қисмини қўлга олиб, қонуний президент Абд Раббу Мансур Ҳодийни мамлакатдан чиқиб кетишга мажбур қилганди. Шундан кейин йирик араб давлатлари Яманга ҳукуматнинг тикланиши учун ёрдам кўрсатиш ҳаракатини бошлади.

Ҳусийчиларга қарши тузилган коалиция бу исёнчилар Эрон ёрдамида ҳаракат қилишини айтиб келади. БМТнинг маълум қилишича, Ямандаги ҳаракатлар давомида 10 мингдан ортиқ киши ҳалок бўлган. Уруш сабаб айни дамда Яманда 22 миллион киши инсонпарварлик ёрдамига муҳтож...