Ушбу мақолада сизга Ўзбекистон таълимининг келажаги, 2030 йилгача олий таълим тизимини ривожлантириш концепцияси, битирувчиларнинг компанияларда ишлашга қанчалик тайёрлиги ҳақида, шунингдек олий таълим соҳасидаги етакчи тадбиркорлар ва мутахассисларнинг ташаббускор гуруҳи нима учун Тошкентда хусусий университет – TEAM University'ни очишга қарор қилгани ҳақидаги бир қатор интервьюлар тақдим этилади.
Мазкур материал академик доиралар мутахассислари ва бизнес-ҳамжамият вакилларининг бир қатор фикрларини, шунингдек, TEAM University лойиҳасининг бир қисми бўлган шахсларнинг фикрларини ўз ичига олади. Интервьюлар қисқа форматда тақдим этилган, унинг тўлиқ версияси TEAM University лойиҳасининг қуйидаги ижтимоий саҳифаларида нашр этилади:
Алан Франц – TEAM University Васийлик кенгаши раиси, олий таълим соҳасида мутахассис, яқин вақтларга қадар Westminster International University in Tashkent университетининг биринчи проректори лавозимида ишлаган.
– Сўнгги 25 йил давомида Ўзбекистондаги олий таълим тизими марказлашган бошқарувдан марказлашмаган бошқарувга ўтиш ва глобаллашиш шароитида мослашиш ва ривожланиш заруратига дуч келди. Бунда асосий тўсиқ бўлган омил тизимнинг масъул вазирликлар томонидан назорат қилинадиган юқори даражада марказлаштирилганлиги эди. Бу диверсификацияланган ўқув дастурларини ишлаб чиқишни, ўқитишнинг янги усулларининг пайдо бўлишини ва таълим соҳасига замонавий технологияларнинг кириб келишини чеклаб қўйганди. Вестминстер, Инҳа каби халқаро университетларнинг пайдо бўлиши, қандай қилиб олий таълимда янги жараёнларнинг ривожланиши бутун мамлакатимиз тараққиётига фойда келтириши мумкинлигини кўриш имконини берди. Қабул қилинган концепцияда асосий эътибор танқидий фикрлаш, мустақил таълим бериш, виртуал тизимлардан фойдаланиш ва шу кабилар бўйича таълим бериш дастурини жорий этишга қаратилган. Менинг фикримча, бугунги кунда вазирлик ва таълимга жалб этилган бошқа идоралар олдида турган асосий муаммо бу ўзгаришларни ҳаётга татбиқ этишнинг ҳақиқий суръатларини ҳужжатларда баён этилгани билан мувофиқлаштириш заруратидир. Нафақат давлат олий таълим муассасалари, балки янги иш бошлаган университетлар ҳам катта даражадаги мустақиллик нуқтаи назаридан сифатли ўзгаришларни амалга оширишлари керак. Университетлар раҳбариятларининг дунёқарашини либераллаштириш, келгусида амалга оширишни кўзлаб ўзларининг ўқув дастурлари ва курсларини, яъни биз бутун дунёда кўриб турган трендни ишлаб чиқиш қобилиятига эга бўлиш муҳим аҳамиятга эга. Ишончим комилки, вазирлик томонидан олиб бориладиган марказлаштирилган бошқарувни қисқартириш яхшироқ ва сифатлироқ таълим олишни таъминлашга имкон беради, чунки мустақиллик ва ўз келажагига таъсир қилиш имконияти ўз-ўзидан жавобгарлик ҳиссини келтириб чиқаради.
Мавзуга оид
Ушбу жавобгарлик университетлардаги бошқарув услубини ўзгартиришга мажбур қилади. Жараёнларнинг шаффофлиги ҳисобига барча манфаатдор томонлар – талабалар, ота-оналар, иш берувчилар – нафақат таълим сифатига нисбатан ишончни ҳис қилишлари, балки бу сифатни таъминлашда ва такомиллаштиришда бевосита иштирок этишлари мумкин бўлади.
– Концепция доирасида олий маълумотли битирувчиларни қамраб олинишини ҳозирги 20% дан 50% гача ошириш ва нодавлат олий таълим муассасаларининг сонини 35 тагача кўпайтириш бўйича мақсадли кўрсаткич тасдиқланди. Бошқа давлатлар бу босқичдан қандай ўтдилар, тартибга солувчи тизим ва олий таълим муассасалари ўртасидаги муносабатлар қандай йўлга қўйилди?
– Олий таълим тизимини ривожлантириш концепциясида асосий мақсадли кўрсаткичлардан бири 2030 йилга келиб битирувчиларни қармаб олишни 20% дан 50% гача оширишдир. Шу билан боғлиқ ҳолда, олий таълим муассасалари сонининг ошиши билан бирга бутун бу тизимни таъминлаш харажатларининг ҳам ошиб бориши жиддий ташвишни келтириб чиқаради. Шу тариқа, нафақат қамраб олиш даражасини ошириш, балки молиялаштириш шакли ва бу учун ким пул тўлаши масаласи ҳам жуда долзарб масалалардан бўлиб қолади.
Кўплаб ривожланган мамлакатларда бу муаммо талабалар билан муносабатларни тижоратлаштириш, кредитлар бериш ва бошқа шаклда молиялаштириш орқали ҳал қилинмоқда. Гарчи бу ҳар доим ҳам энг яхши усул бўлавермайди – масалан, Америка Қўшма Штатларида молиялаштириш тизими юқори даражада ривожланиб боргани сари, “инвестициялар”нинг қайтарилишини таъминлаш, яъни битирувчилар ишга жойлашганидан кейин олинган таълимни реал даромадга айлантириш бўйича тобора кўпроқ муаммолар пайдо бўлмоқда. Буюк Британияда ҳам таълимни кредитлаш усуллари нисбатан кенг тарқалган бир пайтда ишга жойлашишда таълимнинг аҳамияти масаласи тобора долзарб бўлиб бормоқда.
Шу тариқа, таълим нархини оширишдан кўриладиган самара икки баравар ортади – бир томондан, университетлар ривожланиш учун кўпроқ маблағ жалб қилади, иккинчи томондан, шаффофлик кучаяди ва таълим сифати ўсиб боради – талабалар ўз пуллари эвазига нисбатан қаттиқроқ талабларни қўядилар.
Такрор айтаман, қанчалик мантиққа зид бўлмасин, таълим нархининг ошиши нафақат олий таълим муассасасининг барқарорлигини ошишига, балки таълим сифатини яхшиланишига ҳам олиб келади. Шундай қилиб, таълим сифати талабалар орқали бозор механизмлари ёрдамида мустақил равишда тартибга солинади. Бу вазирликлар фаолиятининг таълим тизимини тартибга солувчи табиатидан воз кечиб, нафақат талабаларнинг баҳолаш воситаларини жорий этиш орқали “мижоз тажрибаси” ни такомиллаштиришга, балки университетларнинг ривожланган рейтинг тизимларини жорий этиш билан таълим беришга ҳам бор диққатини қаратишга олиб келади. Охир-оқибат, бу ҳамма учун фойдалидир.
Зафар Ҳошимов – TEAM University Васийлик Кенгаши аъзоси, Korzinka.uz, Эрудит асосчиси, фахрий профессор, ТДИУ да ва Вестминстер университетида маърузалар ўқийди.
– Университетлар бизнесга мутахассисларни, “софт скиллс” каби маълум бир махсус соҳада муайян кўникма ва билимларга эга бўлган одамларни етиштириб бериши керак. Бу шуни англатадики, битирувчи ижодкор бўлиши, жамоада ишлай олиши ва тез ўрганиши керак. Биз бугунги кунда ўрганаётган соҳага оид махсус билимлар жуда тез орада катта аҳамиятга эга бўлмай қолиши мумкин. Дунё ўзгариб бормоқда, шунинг учун мутахассислар ва компанияларнинг ходимлари ўрганишни билиши, янги нарсаларни ўзлаштиришга тайёр бўлиши, янгиликни қабул қила олиши, мослашувчан бўлиши, яхши жавоб таъсирига эга бўлиши керак. “Софт скиллс” “хард скиллс” ёрдамида ўзгариб бораётган ҳаёт билан биргаликда ривожланиш имкониятини таъминлайди. Агар илгари муҳандисга бутун умрлик иш фаолиятини юритиш учун қандайдир бир билимларга эга бўлиш етарли бўлган бўлса ва у кейинги 30 йил ичида нималар билан шуғулланишини билган бўлса, эндиликда яқин 10 йил ичида мутахассисликларнинг 50 фоизи йўқ бўлиб кетиши мумкин. Эҳтимол кимнингдир иши сунъий интеллект билан алмаштирилар, балки келажакда биз ҳали билмаган касблар пайдо бўлар.
Мен ўқув дастурлари бўйича мутахассис эмасман. Аммо шуни айтмоқчиманки, ўқув муассасалари улар ўқитилаётган реал соҳага жуда яқин бўлиши керак. Яъни, тиббиёт университетлари ҳар куни амалиёт ўтадиган йирик клиникаларнинг бир қисми бўлиши керак, бизнес университетлари у ерда ўқитилаётган саноатга яқин бўлиши керак. Бугунги кунда эса, масалан, молия ёки менежментни ўрганаётган талабалар (бизга улар ҳақиқатан ҳам зарур) замонавий талабларга жавоб бермайдиган дарсликлар бўйича ўқитилмоқда. Бундай даражада етиштирилган ходимлар эса қайтадан ўрганишларига тўғри келмоқда. Улар баъзи асосий нарсаларни ўрганишганлари жуда яхши, лекин кўпинча бу 4 йиллик умрни ва шунча пулни сарфлашга арзимайди.
Алишер Ҳасанов, TEAM University ректори. Олий таълим соҳасида мутахассис, бундан олдин у KPMG халқаро консалтинг компаниясида ишлаган, унга қадар Westminster International University in Tashkent университетида проректор лавозимида ишлаган.
– Бугун университетлар нима учун керак ва Ўзбекистондаги олий таълим тизими олдида қандай муаммолар турибди?
– Бутун дунё билимлар иқтисодиётига қараган йўналиш бўйлаб ҳаракатланмоқда, у ерда эса, ривожланишнинг асосий омиллари билим ва инсон капитали ҳисобланади. Билимлар иқтисодиётидаги университетлар – бу флагманлар яъни энг керакли бўлган университетлардир, шунингдек, у фан ва амалиёт бирлашадиган муҳит бўлиб, у ердан инновациялар ва технологиялар оммавий ишлаб чиқаришга ўтади. Муаммо шундаки, келиб чиқаётган ўзгаришларнинг тезлиги шу қадар тезки, баъзи билим соҳалари 3-7 йил ичида эскириб қолмоқда, саноат эса таълим муассасаларининг ўзгаришга мослашишини кута олмайди.
Бу ўринда эса университетлар ўзларининг таълим соҳасидаги долзарблигини исботлашлари керак бўлади. Улар нафақат ўзгаришларга тез мослашишлари, балки 3-5 йилдан кейин битирувчилар қандай кўникмаларга эга бўлишлари кераклигини олдиндан кўра олишлари керак бўлади. Ўзбекистон учун бу вазифа икки баробар қийинроқ. Юқорида санаб ўтилган муаммолар билан бир қаторда, олий таълим соҳаси бутун муҳитни қайта шакллантириши ва бунда одамларни олий таълимга қамраб олишни бир неча баравар кўпайтириши керак, шунингдек юқори тоифали олий таълимга эътибор қаратишдан оммавий олий таълимни кўпайтиришга ўтиш йўлини ҳам босиб ўтиши керак. Кўпгина олий таълим муассасалари марказлаштирилган бошқарувдан воз кечиб мустақил ўзини-ўзи бошқарув тизимига ўтиши керак ва бунда улар курслар ва ўқув дастурларини мустақил равишда ишлаб чиқишдан бошлаб, қабул қилинадиган талабалар сонини белгилаш ва олий таълим муассасаси фаолиятини молиявий-иқтисодий бошқаришгача мустақил фаолият олиб бориши керак.
– “Тадбиркорлик университети” нима ўзи? Бу худди “тижорат” каби эшитилади. У ерда нималар ўргатилади ва умуман тадбиркор бўлишни ўргатиш мумкинми?
– Тадбиркорлик университети тушунчаси янги тушунча эмас ва у ўтган асрнинг охиридан бошлаб ривожланган мамлакатларнинг университетлари доирасида фаол қўлланиб келмоқда. Тадбиркорлик университети – табиий инкубатор бўлиб, у университет жамоаси ижтимоий-иқтисодий тадбиркорлик ташаббусларига айлантирилиши мумкин бўлган ғояларни тадқиқ қилиши, баҳолаши ва фойдаланиши учун қулай муҳитни таъминлаб беришга ҳаракат қилади. Тадбиркорлик университетлари ўзаро муносабатларни йўлга қўйиш, ҳамкорлик қилиш ва биргаликда иш олиб бориш учун қулай муҳит яратиб бериш мақсадида ҳамкорлик алоқалари, тармоқлар ва бошқа муносабатларда иштирок этадилар.
Бизнинг мақсадимиз ҳам шундай – битирувчиларни тизимли, тадбиркорлик дунёқараши билан тарбиялаш. Биз рақобатбардош ва технология борасида етакчи бўлган, келгусида стартаплар яратишга ва маҳаллий маҳсулотлар ва хизматларни ташқи бозорларга олиб чиқишга қодир битирувчиларни тайёрлашга бор диққатимизни қаратганмиз. Бизнинг университетимизнинг ўқув дастури, бир томондан, “юмшоқ” кўникмаларни (тадбиркорга хос фикрлаш, етакчилик, ижодкорлик, маълумотни таҳлил қилиш) ривожлантиришга, иккинчи томондан эса, асосий фундаментал билимлар билан таъминлаш ва уларни амалда мустаҳкамлашга асосланади.
Хорижий ҳамкор университетларнинг қўллаб-қувватлаши билан биз аниқ бир лойиҳани амалга ошириш бўйича тренинглар ўтказиш жараёнларида, ҳақиқатда мавжуд бирор компаниянинг ишини моделлаштириш мумкин бўлган тақлидий ўйин тарзидаги жараёнларда, шунингдек, ҳолатларни ўрганишда, project-based learning каби энг муҳим ёндашувлар ва усулларни жорий қиламиз. Биз таълим жараёнларига энг яхши маҳаллий ва хорижий ўқитувчилар ва амалиётчиларни жалб қилишни, ўқув дастурига эса, саноатнинг энг сўнгги муаммолари ва ечимларини киритишни режалаштиряпмиз.
Тошкент шаҳридаги университетнинг очилиши билан бир вақтда Термиз шаҳрида TEAM Universityʼнинг филиали ҳам очилади. Бу олий ўқув юртининг Сурхондарё вилоятидаги биринчи хорижий филиали бўлади. Биз у ерда дастлабки босқичда Тошкентда амалга ошириладиган дастурлар билан айни бир бўлган дастурларни ишга туширишни режалаштирмоқдамиз, аммо филиал ўзининг салоҳиятининг ривожлантириб боргани сари, кўпроқ минтақанинг илмий ва ижтимоий-иқтисодий эҳтиёжларига йўналтирилади.
ТEАМ университети – бу академик доира вакиллари ва келгусида битирувчи талабаларнинг иш берувчиси бўлган тадбиркорларнинг ғояларининг ўзаро уйғунлигини ифодалайди. Ўзбекистоннинг бизнес ҳамжамияти шу тариқа мамлакатимизда олий таълимнинг ривожланишига ўз ҳиссасини қўшмоқда. Уни минтақадаги эртанги бизнес муҳити қандай бўлишини биладиган ва бизнес жараёнларида ишлаш учун ва уни бошқаришни билиш учун қандай ходимлар кераклигини, бизнес ғояларини ишлаб чиқиш ва амалга оширишни кимга ишониш мумкинлигини биладиган компаниялар раҳбарлари бошқаради.
– Сиз ҳозир қайси босқичдасиз? TEAM Universityʼнинг очилиши қачонга режалаштирилмоқда?
– TEAM Universityʼни ташкил этиш тўғрисидаги қарор лойиҳаси оммавий муҳокамадан ўтди, умид қиламизки, у яқин келажакда имзоланади. Сўнгги олти ой ичида кенг кўламли тадқиқотлар ташкиллаштирилди, маҳаллий ва таниқли хорижий олий таълим муассасаларнинг ректорлари, кўплаб хорижий мутахассислар билан, жумладан, “Сколково” бизнес мактабининг биринчи ректори, Россия Федерацияси олий таълим муассасаларининг рақобатбардошлигини ошириш бўйича 5-100 кенгаши раиси ўринбосари Андрей Волков; профессор, “Марказий Осиё ва Кавказ институти” директори, Оберлин институтининг собиқ ректори АҚШлик Фредерик Старр; “Сколково” бизнес мактабининг тадбиркорлик дастурлари директори Элена Бондаренко ва бошқа кўплаб мутахассислар билан учрашувлар бўлиб ўтди.
Мазкур лойиҳа бўйича бўлиб ўтган фасилитация сессияси доирасида Ўзбекистонга доктор Рэндалл Роудс – Арманистондаги биринчи Америка университети проректори ташриф буюрди. Шунингдек, ўтган йили стратегик ҳамкорлик доирасида Буюк Британия университетларининг ўнлаб вакиллари билан учрашувлар бўлиб ўтди. Ҳозирги вақтда стратегик ҳамкорлик, ҳамда Тошкент ва Термиздаги TEAM Universityʼда Британия ўқув дастурини очиш бўйича якуний музокаралар олиб борилмоқда.
Биз 2020 йилнинг ёз ойлари охирига қадар талабаларни бакалаврлик дастурлари бўйича биринчи қабулини амалга оширишни режалаштиряпмиз.
Ҳусан Мамасаидов, TEAM University Васийлик кенгаши аъзоси. Office Market, Deli, MFaktor компаниялар гуруҳининг ҳаммуассиси.
– Аввало, олий ўқув юртларига қамраб олиш жуда кам даражадалигини айтиб ўтиш керак. Бозорда талаб катта, аммо таклиф талабни қондирмаяпти. Мактаблар, лицейлар, коллежларнинг битирувчилари бўлган бир миллион нафар боладан атиги 100 минг нафари ўқишга кирди, қолган 900 минг нафар бола эса, таклифлар етарли эмаслиги сабабли университетга кира олмадилар. Бу нафақат ўқишга кира олмаганлар учун, балки умуман иқтисодиёт учун ҳам ёмон ҳолат.
Бошқа томондан, таълим сифатини яхшилаш ва коррупцияга қарши кескин кураш олиб бориш керак. Шунингдек, баъзида билим сифатига ҳақиқий баҳо бериш ўрнига, дарсларда иштирок этишга ёки формага (ҳатто пайпоққача ташқи кўринишини текширишга) жуда кўп эътибор берилади. Университетлар кейинчалик битирувчиларини ишга оладиган бизнес соҳалари билан етарлича алоқани йўлга қўймайди. Фақатгина сўнгги йилларда маҳаллий университетлар ва ректорлар бизнес ҳамжамияти билан фаолроқ ишлай бошладилар ва бу албатта яхши томонга қараб ўсиш бўлди. Агар биз, тадбиркорлар ўқув жараёнида иштирок этиш учун доимий равишда таклиф қилинадиган, мастер-класслар, мунозаралар ўтказишга таклиф қилинадиган хорижий университетларнинг амалиётини қабул қилсак жуда яхши бўларди.
Шунинг учун мен янги хусусий университетлар очилаётганидан, TEAM Universityʼнинг очилаётганидан жуда хурсандман, бу жуда катта ижтимоий аҳамиятга эга бўлади. Ва бу айнан бизнес-ҳамжамиятнинг – сотувчиларга қандай билимлар етишмаётганини, менежерларга қайсилари, муҳандисларга эса қайсилари етишмаётганилигини амалда жуда яхши биладиган одамларнинг ташаббуси эканлиги жуда яхши. Чунки, бизнесга диплом керак эмас, унга билим керак.
Музаффар Қосимов, TEAM University Васийлик кенгаши аъзоси, HUMO Partners компаниялар гуруҳининг ҳаммуассиси, Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги қошидаги Жамоатчилик кенгаши аъзоси.
– Ҳозирги вақтда аллақачон бир нечта хусусий университетлар очилди, 2030 йил концепциясига биноан эса, яқин келажакда уларнинг сони янада кўп бўлиши мумкин. Ўша вақтга бориб TEAM Universityʼнинг афзаллиги нимада бўлади?
- Лойиҳанинг ташаббускори сифатида бизнинг бизнес-ҳамжамиятдаги обрўимиз ўқув жараёнига, шунингдек стажировка ва битирувчиларни ишга олиш борасидаги махсус дастурларга етакчи маҳаллий ва хорижий тадбиркорларни фаол жалб қилиш имконини беради. TEAM University учун фан ва бизнес муҳити ўртасидаги ҳақиқий алоқа биринчи даражадаги муҳим аҳамиятга эга, шунинг учун университет тадқиқотларининг кўпчилиги ички ва ташқи бозор тадбиркорларининг аниқ бизнес муаммоларини ҳал қилишга қаратилган. Бизнинг режаларимизга шунингдек, Амалий тадқиқотлар марказини очиш ҳам киритилган. У ерда талабаларга ўзларининг олган билимларини амалда қўллаш, ўзларининг тадқиқотларини мамлакатнинг етакчи тадбиркорларига намойиш этиш имконияти тақдим этилади. Тадбиркорлар эса, ўз навбатида, ўзларининг муаммоларини университет билан бўлишиш имкониятига эга бўладилар ва бунда талабалар ўзларининг изланишлари орқали бу муаммоларга топган ечимларни уларга таклиф сифатида киритишлари мумкин бўлади. Бундай алоқа, амалиёт даври бошланишидан олдин ҳам талабаларни, ҳақиқатда мавжуд корхоналарнинг бизнес-жараёнларига жалб қилинишига олиб келади ва келажакда ўзлари учун зарур бўлган тажрибага эга бўлишига ёрдам беради.
– Сиз TEAM University таълим сифатига зид равишда пул ишлашни асосий ўринга қўядиган “тадбиркор”га айланиб қолишидан қўрқмайсизми?
– Албатта йўқ. Биз ўз олдимизга узоқ муддатли мақсадлар қўйганмиз ва турли хил соҳаларда тадбиркорлик, инновация ва технологияларни бирлаштирадиган таълим муассасасининг кучли ва ижобий брендини яратмоқчимиз. Лойиҳанинг дастлабки босқичида ижтимоий сўровномалар, кенг мазмунли интервьюлар ва фокус-гуруҳларни ўз ичига олган кенг кўламли бозор тадқиқотлари, ўтказилди. Сўровномада иштирок этганлар орасида олий таълим соҳасидаги мутахассислар, абитуриентлар, талабалар ва ота-оналар ҳам бор эди. Тадқиқот бизга таълимнинг энг кўп талабга эга бўлган йўналишларини, талабалар ва ота-оналарнинг ўқув дастурига, ўқитувчиларга, келгусидаги университет биносига ва бошқаларга бўлган талабларини аниқ белгилашга ёрдам берди.
Биз биламизки, ҳар қандай омадсизлик Ўзбекистондаги янги пайдо бўлаётган бутун бир нодавлат олий таълим тизимига путур етказиши мумкин. Шунинг учун, энг бошиданоқ ҳар бир босқичда сифатни таъминлашга катта эътибор берилмоқда. ТEАМ университети ишга туширилгандан сўнг, таълим сифатини баҳолаш учун мустақил компания ва ҳамкор университет жалб қилинади. Университетнинг стратегик бошқаруви таълим соҳасида жуда катта тажрибага эга бўлган кишиларни ўз ичига олган васийлик кенгаши томонидан амалга оширилади. Бизнинг асосий вазифамиз – инсон капиталини ривожлантириш ва тўпланган маҳаллий ва халқаро тажрибаларни тарқатишдир.
Нигора Оқилова, алоқа бўйича мутахассис, “ArzonApteka” лойиҳасининг маркетинг бўйича менежери.
– Агар гап жуда катта муаммолардан бири бўлган, университетларга қамраб олишнинг камлиги ҳақида кетса, унда мен ҳар доим чекланган квоталар туфайли ўқишга кира олмаганлар ҳақида ўйлайман. Улар орасида ўзининг ҳаётий фаолиятини аниқ белгилаб олганлари жуда камчиликни ташкил этади, шу боис ҳам ўқишга кира олмаслик натижасида уларнинг баъзилари оилавий бизнесга ёки малака талаб қилмайдиган кам маошли ишларга ўтиб кетишади. Кейинчалик эса, бу одамлардаги мотивация жуда тез йўқолади, чунки улар ўзлари хоҳлаган йўналишда эмас, балки дуч келган ишда ишлашга мажбур бўлади. Бу нафақат уларнинг ҳар қандай экстремистик йўналишларга оғиб кетиши билан боғлиқ хатарни келтириб чиқаради, балки бу бутун мамлакатда жуда катта салоҳиятдан фойдаланилмаётганини ҳам билдиради. Шу сабабли, қамровни кенгайтириш учун янги университетларнинг пайдо бўлиши катта ижобий натижа беради.
Шунингдек, мен кўпроқ ихтисослашган университетлар очилиши керак деб ҳисоблайман, шунда рақобат университетларнинг ўзларининг ичида эмас, балки таълим соҳалари ўртасида кечади.
Мен қизларнинг таълими ҳақида ҳам алоҳида тўхталиб ўтмоқчиман. Улар учун кўпинча таълим олиш бу касбга эга бўлиш эмас, балки дипломга эга бўлиш ҳисобланади. Бу ҳудди келажакда оилавий ҳаёт қандай бўлишини олдиндан билмаганидан, ўзи учун олдиндан ўзига хос “ҳавфсизлик ёстиқчаси”ни тайёрлаб қўйишдек кўринади. Қизлар учун ҳали ҳанузгача кўпинча мартаба эмас, балки оилавий ҳаёт биринчи ўринда туради. Ва бу билим ўрнига фақатгина диплом олишга интилишга олиб келадиган ўта носоғлом фикрлашни келтириб чиқаради. Мен ҳамма қизларни назарда тутмаяпман, лекин барибир қизлардаги олий маълумотлиликнинг аҳволи умуман мамлакатдаги таълимдан кўра анча ёмонроқ.
Ҳасан Мамасаидов, TEAM University Васийлик кенгаши аъзоси. Office Market, Dekos, MFaktor компаниялар гуруҳи ҳаммуассиси.
– Мен олий таълим тизимида қандайдир жиддий ҳаракатлар амалга оширилди деб айтмаган бўлардим. Ҳа, Amity, Webster, YEOJU ва бошқа университетларнинг ташкил этилиши – бу сўнгги 10 йил ичида кузатилган ўзгаришлар орасида энг яхшилари бўлди. Аммо мен хусусий университетларнинг очилиши жараёни кўлами бўйича худди, масалан, хусусий мактаблар ва болалар боғчаларини очиш билан бир хил бўлишини истардим. Янги университетларнинг очилиши нафақат оилавий бизнесга, балки бутун тадбиркорлик соҳасига ижобий таъсир кўрсатади.
Аслида, хусусий сектор субектлари нуфузли университетларнинг битирувчиларини ишга олиш учун курашишлари керак, аксинча эмас. Шунда уларни ишга қабул қилиш натижасида мен янги ходим янги нимадир яратиши ва у менга панд бермаслигини билиб, унга лойиҳани ва жамоани хотиржам ишониб топширган бўлар эдим.
– Ўқув дастурига кўпроқ амалиётларни киритиш, маркетинг тажрибаларини киритиш, “янги” маркетингни ўрганиш керак. Ҳозир талабалар ўрганаётган нарсалар – эртага аҳамиятсиз бўлиб қолади. Шунинг учун яқин келажакда муҳим аҳамиятга эга бўладиган фанларни ўқитиш керак. Талабалар ҳақиқий бизнес доирасида маркетинг тадқиқотларини олиб боришлари ва рақамлар билан ишлашни билишлари керак. Бунинг учун биринчи навбатда тегишли бизнес соҳаси ва университетлар бир-бири билан яқинроқ алоқада бўлиши керак. Университетлар ким учун кадрлар тайёрлаётганини аниқ тушунишлари керак, бизнес компаниялари эса ўз навбатида уларга янги ходимлар қаердан келишини тушунишлари керак.
Битирувчига керак бўлган фазилатлар қаторида мен қуйидагиларни таъкидлаган бўлар эдим.
