Олий суд фуқаронинг мулкини қайтармоқчи эмас. Масалага Сенат ва Президент Администрациясининг аралашуви зарур

Жорий йил 6 февраль куни Kun.uz сайтида «Хатолик туфайли уйидан ҳайдалган фуқаро адолат истамоқда. Уйни эса Олий суд ўзиники қилиб олган» сарлавҳали мақола эълон қилинганди. Унда фуқаро Р.Камаловнинг Тошкент шаҳри, Юнусобод тумани, 19-квартал, 32-уй, 48-хонадон ноқонуний равишда олиб қўйилгани ва бугунги кунда Олий суд эгалигида қолиб, эгасига қайтарилмаётгани ҳақида сўз боради.

Мазкур мақола эълон қилингач, унга нисбатан Ўзбекистон Республикаси Олий суди муносабат билдирди. Мазкур муносабат, фуқаронинг мурожаатини ўрганиш жараёнида Олий суд вакилларидан олинган изоҳдан деярли фарқ қилмасада, борича эълон қилинмоқда.

Олий суд муносабати

«Жиноят ишлари бўйича Тошкент вилоят судининг 2009 йил 20 январдаги ҳукмига кўра, Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 167-моддаси 3-қисмининг «а», «в» бандлари ва бошқа моддалар билан судланган А.Б.га оид жиноят иши бўйича дастлабки терговда хатланган, Р.Камалов номига расмийлаштирилган, Тошкент шаҳри, Юнусобод тумани, 19-квартал, 32-уй, 48-хонадон А.Б. томонидан етказилган зарарни қоплаш ҳисобига ўтказилган.

Жиноят ишлари бўйича Тошкент вилоят суди кассация инстанциясининг 2018 йил 26 январдаги ажримига асосан ҳукм ўзгартирилиб, мазкур уй-жой Р.Камаловга қайтарилиши белгиланган.

Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 229-моддасида, агар мол-мулк суд қарорларини ижро этиш учун белгиланган тартибда сотилган бўлса, мол-мулкни ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган асослар бўйича талаб қилиб олишга йўл қўйилмаслиги белгиланган.

Бироқ, кассация инстанцияси суди ушбу хонадон суд қарорларини ижро этиш учун белгиланган тартибда сотилганини эътиборга олмагани сабабли, Олий суд Жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъатининг 2018 йил 20 сентябрдаги ажрими бидан кассация инстанцияси судининг ажрими ўзгартирилиб, Р.Камаловга мазкур хонадонни Республика кўп тармоқли Агросаноат биржаси Тошкент филиалининг аукцион савдосида сотилган қиймати 58 млн сўм (аслида Олий суд квартирани 58 млн 500 минг сўмга сотиб олган – таҳр.) қайтарилиши белгиланган.

Чунки, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2009 йил 15 июлдаги 200-сонли Қарори билан тасдиқланган «Давлат даромадига ўтказиладиган мол-мулкни олиб қўйиш, сотиш ёки йўқ қилиб ташлаш тартиби тўғрисида»ги Низомнинг 57-бандида, мол-мулкни давлат даромадига ўтказиш тўғрисидаги суд қарори ёки ваколатли орган қарори бекор қилинганда мол-мулк ёки унинг қиймати қайтарилиши, 59-бандида, агар мол-мулк сотилган ёки қайта ишлашга топширилган бўлса, мол-мулк қийматини қайтариш молия органлари томонидан тегишли бюджет маблағларидан ва давлат органларининг тегишли ҳисоб рақамларидан илгари маблағлар тақсимланган айни бир фоиз нисбатида мол-мулк қийматини тўлаш тўғрисидаги ариза берилган кундан бошлаб ўн кун муддатда амалга оширилиши белгиланган.

А.Б.га оид жиноят иши бўйича чиқарилган суд қарорларидан норози бўлиб, Р.Камалов ва М.Камалованинг Олий судга ёзган ва Олий суд раисининг сайёр қабулида топширган шикоятлари такроран назорат тартибида ўрганиб чиқилди.

Шикоятда, А.Б.га оид жиноят иши юзасидан чиқарилган суд қарорларидан норози бўлиб, уларга тегишли бўлган хонадонни қайтариб бериш сўралган.

Муқаддам шу мазмундаги шикоятлар ўрганилиб, Олий суд раҳбарияти томонидан қаноатлантирилмасдан қолдирилиб, бу ҳақида бир неча марта асослантирилган жавоб хатлари юборилган.

Бундан ташқари, такроран назорат тартибида ёзган шикоятлари ўрганиб чиқилиб Олий суд раҳбарияти томонидан назорат тартибида ёзган шикоятларидаги важлар яна бир бор жиноят иши ҳужжатлари асосида қайта текширилиб, Олий суд раҳбарияти томонидан суд қарорларини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асослар мавжуд эмас деб топилгани сабабли шикоятлар қаноатлантирилмасдан қолдирилгани маълум қилинади», дейилади Олий суд матбуот хизмати ахборотида.

Асосий фактлар эътибордан четда қолдирилган

Энди муносабатда эътироф этилмаган, аниқроғи эътиборсиз қолдирилган айрим жиҳатлар ҳақида тўхталамиз ва Олий суднинг нима учун беайб фуқаро мулкини қайтаришни истамаётгани сабаблари ҳақида фикр юритиб кўрамиз.

Эътибор берган бўлсангиз муносабатда «...кассация инстанцияси суди ушбу хонадон суд қарорларини ижро этиш учун белгиланган тартибда сотилганини эътиборга олмагани сабабли» деб ёзилмоқда. Бироқ, нима учундир квартирани айнан Олий суднинг ўзи сотиб олгани ва бугунги кунда унда Олий суднинг ходимлари истиқомат қилаётгани айтилмаган.

Яна бир эътиборли томони шундаки, муносабатда «...(квартира – таҳр.) суд қарорларини ижро этиш учун белгиланган тартибда сотилгани (яъни Олий суднинг ўзи сотиб олгани - таҳр)»га урғу берилмоқда. Бироқ, квартирани сотишга асос бўлган суд қарори аллақачон ноқонуний деб топилиб, бекор бўлиб кетгани фактидан кўз юмилмоқда.

Шунингдек, Олий суд хўжалик бўлими бошлиғи кассация инстанцияси ажримидан норози бўлиб, Олий суднинг Жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъатига, яъни ўзи ишлаб турган маҳкамага шикоят киритгани ҳолатига «Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида»ги қонун билан белгиланган манфаатлар тўқнашуви элементлари мавжудлиги нуқтайи назаридан бирор фикр билдирилмаган.

Ечими йўқ муаммонинг ўзи йўқ

Суд остонасига қадам қўйган ҳар бир инсон, Ўзбекистонда адолат ҳукм сураётганига тўла ишонч ҳосил қилиши керак, деган эди давлат раҳбари.

Бироқ, таҳририятга такроран мурожаат йўллаган Р.Камалов адолат излаб Олий судга йўллаган мурожаатлари мазмунан кўриб чиқилмаётганидан чуқур афсусда эканини айтиб, масалага Сенат ёки Президент администрацияси аралашмаса ҳуқуқлари рўёбга чиқишига ишончи йўқлигини баён қилди.

Шунингдек, Р.Камаловнинг қўшимча қилишича, асоссиз равишда уйидан айрилиб, қарийб 9 йил давомида ижарама-ижара сарсон бўлиб юргани ортидан кўрган моддий ва маънавий зиённи қоплаш мақсадида судларга киритаётган даъво аризалари судда қабул қилишдан рад этиб келинмоқда экан.

Хоҳиш ва ирода бўлса амалда имконсиз бўлган масалалар ҳам ўз ечимини топишига «Human хусусий бандлик агентлиги»дан жабрланган фуқароларга, улар кўрган зарар давлат томонидан тўлалигича қоплаб берилгани мисолида гувоҳ бўлдик.

Давлат раҳбарининг инсонпарварлик, олийжаноблик ва адолат бобида олиб бораётган сиёсати Олий суднинг марказий маҳкамасига ҳали ҳам етиб бормаган кўринади. Бир фирибгар шахс етказган зарарни қоплаб беришни давлат ўз зиммасига олган бир вақтда, айнан давлатдан зарар кўрган фуқаронинг ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи идора ҳозирча топилмаяпти.

Олий суд тутаётган йўл одамларда мустақил Ўзбекистондек буюк ва қудратли давлатнинг бюджети бир беайб фуқаронинг мулкига қараб қолган эканда, деган фикр уйғонишига сабаб бўлиб қолмайдими?

Олий суд ва фуқаро манфаатлари кесишмоқда. Адолат ютадими ёки манфаат?

Маълумки, «Судлар тўғрисида»ги қонуннинг 13-моддасига кўра, Ўзбекистон Республикаси Олий суди фуқаролик, жиноий, иқтисодий ва маъмурий суд ишларини юритиш соҳасида суд ҳокимиятининг олий органи ҳисобланади.

Мазкур қонунга мувофиқ, суднинг фаолияти қонун устуворлигини, ижтимоий адолатни, фуқаролар тинчлиги ва тотувлигини таъминлашга қаратилгандир.

Конституцияга кўра ҳар бир шахсга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органлари, мансабдор шахслар, жамоат бирлашмаларининг ғайриқонуний хатти-ҳаракатлари устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади.

Лекин, фуқаро суд идораларининг, аниқроғи айнан Олий суднинг ғайриқонуний хатти-ҳаракатлари устидан кимга мурожаат қилиши мумкин... Бу борада фуқаронинг фикрларига қўшилмасдан илож йўқ. Масала Сенат ёки Президент администрацияси томонидан назоратга олинмас экан вазият ўзгаришсиз қолаверади.

Олий суднинг Р.Камаловга тегишли бўлган квартира билан боғлиқ масалада идоравий манфаатларидан келиб чиқиб тутган йўли қанчалар адолатли? Олий суднинг бу ҳаракатлари манфаатлар тўқнашуви эмасми? Бир неча йил олдин давлат ваколат бериб қўйган шахслар – яъни терговчи, прокурор ва судьялар йўл қўйган қўпол хато туфайли тортиб олинган уй ўз эгасига қайтарилмаслигидан яна қандай манфаат бор?

Kun.uz таҳририяти мавзу юзасидан ўз суриштирувларини давом эттириб, мазкур масалага ўз позицияларини билдиришни сўраб Сенатнинг суд-ҳуқуқ масалалари ва коррупцияга қарши курашиш қўмитаси раиси Ботир Матмуратов, Қонунчилик палатасининг Коррупцияга қарши курашиш ва суд-ҳуқуқ масалалари қўмитаси раиси Жаҳонгир Ширинов, Инсон ҳуқуқлари бўйича Миллий марказ директори Акмал Саидов ва Олий Мажлиснинг инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (Омбудсман) Улуғбек Муҳаммадиевга сўровномалар юборди.

Таҳририятнинг мазкур сўровларига жавоб олингач бу мавзуга яна қайтамиз.

Дилшод Абдуқодиров