Қорабоғдаги уруш, учинчи кун: Туркия Озарбойжонга ҳарбий ёрдам ваъда қилмоқда, фронтда жиддий ўзгариш йўқ

«Биз бу можарони тинч йўл билан ҳал қилиш устида кўп ишладик. Энди биз бу муаммони тубдан ҳал қилишни хоҳлаймиз», деди сешанба куни Озарбойжоннинг Анқарадаги элчихонасига ташриф буюрган Туркия ТИВ раҳбари Мавлуд Човушўғли.

Човушўғлига ҳамроҳлик қилган ҳукуматдаги партия раиси ўринбосари Нуман Куртулмуш «Туркия Озарбойжонга қилинган ҳужумни ўзига ҳужум ўлароқ қабул қилиши»ни қўшимча қилди.

Россия президенти матбуот котиби Дмитрий Песков эса Туркия ТИВ баёнотига муносабат билдириб, «оловга ёғ қуймасликка» чақирди. «Биз барча мамлакатларни, айниқса, Туркия каби шерик давлатларни уришаётган томонларни ўт очишдан тўхтатиш ва бу узоқ йиллик можарони сиёсий ва дипломатик восита орқали тинч йўл билан ҳал қилишга қайтиш учун барча имкониятларни ишга солишга чақирамиз», деди у.

Президент Ражаб Тоййиб Эрдўғандан бошлаб барча турк расмийлари 27 сентябрь кунидан Озарбойжонни қўллаб-қувватлашмоқда ва бу давлатга барча воситалар билан ёрдам беришга тайёрликларини айтишмоқда.

Озарбойжоннинг расмий версиясига кўра, Қорабоғдаги ҳарбий ҳаракатларни бу сафар арманлар бошлашган. Арманистонликлар эса Озарбойжон олдиндан тайёрланган ҳолда ҳужум бошлаганини айтмоқда.

Томонларнинг фронтдаги сўнгги ҳаракатлари тўғрисида маълумотлар жуда кам ва борларининг ҳам аниқлигини текшириш имконсиз бўлиб қолмоқда. Айтиш мумкинки, сешанба куни ҳам фронт чизиғида сезиларли ўзгаришлар рўй бермаган.

Сешанба куни давомида икки томон ҳам ҳужум бошлангани ёки ҳужум бошлашга ҳаракат бўлгани ҳақида хабар тарқатди - Озарбойжон армияси жанубда, Эрон билан чегаралар яқинидаги Фузулий йўналишида ҳаракатланган.

Расмий Ереван сешанба куни рақиб энди Қорабоғ ҳудудида эмас, Арманистон ҳудудида ҳарбий ҳаракатлар бошлагани, авиация кучлари амалиёти вақтида туркларнинг F-16 русумли қирувчи самолёти арманларнинг Су-25 самолёти томонидан уриб туширилгани ҳақида хабар берди.

Арманистон мудофаа вазирлиги талқинига кўра воқеалар қуйидагича ривожланган: Озарбойжон ҳарбий-ҳаво кучлари сешанба тонгида Арманистон ҳудудидаги Варденис шаҳарчасига зарба беришни бошлаган, натижада қуруқликда бир киши ҳалок бўлган; бу ҳужумга жавоб қайтариш учун арман самолётлари ҳавога кўтарилган; Озарбойжоннинг Ганжа шаҳридаги аэродромидан эса туркларнинг F-16 русумли ҳарбий самолётлари ҳарбий ҳаракатларга қўшилган, улардан бири ҳали Озарбойжон ҳаво кенгликларида эканида бир неча километр масофадан туриб арман ракетаси томонидан уриб туширилган, учувчи ҳалок бўлган.

Арманистон томони сешанба куни кечқурун ҳолатига кўра ҳам бу борада ишончли далил тақдим этмади - фақат ҳаводан берилган зарба туфайли ёниб кетган автобус тасвирланган видео тарқатилди, лекин бу автобус қачон, қаерда ва нима учун ёна бошлагани тушунарсиз қолган.

Озарбойжон ва Туркия бу айбловлар асоссиз эканини билдирди; Туркия президенти матбуот хизмати раҳбари Фахриддин Олтин бу хабарларни «арзон ташвиқот ўйинлари» деб баҳолади.

Арманистон Озарбойжондан фарқли равишда Россия ва яна бир неча постсовет давлатлар билан бирга КХШТ (Коллектив хавфсизлик тўғрисидаги шартнома ташкилоти) ҳарбий ташкилоти таркибига киради, келишувга кўра, бу иттифоқ аъзоларидан бирининг ҳудудига ҳужум қилинганида бошқа аъзолар ёрдамга келиши белгилаб қўйилган.

Лекин Тоғли Қорабоғ Арманистон ҳудуди ҳисобланмайди - халқаро ҳамжамият бу ҳудудни Озарбойжон ҳудуди сифатида тан олган, ҳарбий ҳаракатлар ушбу ҳудуддан Арманистон ҳудудига кўчмас экан, Россия бу низога аралашишга ҳақли бўлмайди.

Россия шусиз ҳам ҳарбий можарога аралашмоқчимас ва томонларни ўт очишни тўхтатишга чақирмоқда.

Арманистоннинг Россиядаги элчиси Вардан Тоганян сешанба куни РИА Новости агентлиги мухбири билан суҳбатда, Ереван ҳозирча КХШТга мурожаат қилмагани, аммо аъзо давлатлар раҳбарлари бу масалани муҳокама қилишгани ҳақида айтди.

Қурбонлар сони
Арманистон Озарбойжондан фарқли равишда жанглар вақтида ҳалок бўлган ҳарбийларнинг номлари ёзилган рўйхатни эълон қилиб бормоқда. Сешанба куни кечқурун бу рўйхатдаги номлар сони 80тага етди.

Озарбойжон ҳукумати эса ўз ҳарбий йўқотишлари ҳақида маълумот бермаяпти.

Озарбойжон бош прокуратураси сешанба куни артиллерия ҳужумлари оқибатида тинч аҳоли орасида 12 киши ҳалок бўлиб, 35 киши жароҳатлангани ҳақида маълум қилди.

Ҳозирча жаҳон нашрлари бу хабарларни мустақил манбалар орқали тасдиқлашнинг имконини топа олмаган.

Ёлланма жангчилар билан суҳбатлар
Сешанба куни Британиядаги бир неча нашр Туркия таъсиридаги «Сурия миллий армияси» гуруҳи жангарилари Озарбойжонга юборилаётгани ҳақида ёзиб чиқди.

Барча нашрларнинг хабарлари суриялик ёлланма жангчилар экани айтилган одамларнинг сўзларига асосланган: бу маълумотлар бошқа манбалар томонидан тасдиқланмаган. «Сурия миллий армияси» ва Озарбойжон ҳукумати бу айбловларни рад этган, Туркия ҳозирча бу хабарлар юзасидан изоҳ бермаган.

Guardian газетаси уч нафар суриялик жангчи билан гаплашган, улар ўзлари Озарбойжонда жанг қилиш учун ёллангани ҳақида айтишган. Улар ўзларини 13 сентябрдаёқ Афринда ёллашгани ва ойига 1300 доллардан маош ваъда қилингани (бу Сурия армиясида хизмат қилувчилар учун тўланадиган маошдан кўп) ҳақида гапиришган. Уларни ҳозирча Озарбойжонга юборишмаган.

Times газетаси «Сурия миллий армияси» жангчиси, идлиблик Муҳаммад Маҳмуд ал-Суроний билан гаплашган, у ўзи ва 200га яқин қуролдошини катта пул ваъда қилиб Қорабоғдаги уруш учун ёллашгани ҳақида айтиб берган. 

Reuters агентлиги ҳам ўтган ҳафтада Суриядаги турли гуруҳларга мансуб бўлган икки жангари билан гаплашган, улар Афринда турклар томонидан Қорабоғдаги урушга жалб қилинганликлари ҳақида маълумот беришган. Агентлик суҳбатдошлари уларни 25 сентябрда Озарбойжонга юбориш режалаштирилаётганини айтишган, кейинроқ улар билан алоқа узилиб қолган.

Шунингдек, Сурия масаласида эксперт бўлган америкалик Элизабет Цурков твиттердаги саҳифасида ва бир қанча нашрларга берган интервьюларида Қорабоғдаги урушга жалб этилган бир неча сурияликни таниши ҳақида маълум қилган. У бу одамлар ҳозирда чиндан ҳам Озарбойжонга жўнатилгани ёки жўнатилмагани ҳақида аниқ билмаслигини қўшимча қилган.

Халқаро ҳамжамият тинчликка чақиришда давом этмоқда

Тоғли Қорабоғдаги уруш сешанба куни кечқурун (Европада чоршанбага ўтар кечаси) Нью-Йоркда БМТ Хавфсизлик кенгашида муҳокама қилиниши кутилмоқда.

Дунёнинг қудратли давлатлари, шу жумладан Хавфсизлик кенгаши аъзолари томонларни ўт очишни тўхтатиш ва қарийб 26 йилдан буён самарасиз давом этаётган музокараларга қайтишга чақирмоқда.

Туркия президенти маъмуриятининг коммуникациялар бўйича департаменти раҳбари Фахриддин Олтин ХК йиғилиши олдидан твиттерида кенгаш можарони ҳал этиш учун асос ташкил этишига умид билдирди. Шу билан бирга, у Туркия «Озарбойжонга босиб олинган ерларини қайтариб олишда ёрдам беришга тайёрлиги»ни таъкидлаб ўтди.

Сешанба куни кечқурун Қорабоғдаги уруш Венада ЕХҲТ доимий кенгашининг фавқулодда йиғилишида ҳам муҳокама қилинган.