Манба: Борис Чукович ва Серго Сутягинларнинг архиви
Ёдгорликларни сақлаш бўйича мутахассислар орасида анча вақтдан буён бир қараш мустаҳкам ўрнашган: ёдгорликларни сақлаш масаласи кичик мутахассислар гуруҳининг иши эмас, балки бутун жамият томонидан муҳокама қилиниши зарур бўлган мавзудир.
Бугунги кунда «Панорама» номи билан танилган киносаройнинг донғи Тошкент ва мамлакат чегараларидан ҳам узоққа етади. Бу – илгари ҳукмрон бўлган неоклассицизмни 1950 йилларнинг охиридан бошлаб алмаштирган ва ўзи билан меъморчилик тили, турар жой қурилиши ва кундалик ҳаётнинг бошқа кўплаб жабҳаларига ўзгаришлар олиб келган янги даврнинг манифести саналади. Жамоатчилик бинолари архитектурасида парадигмалардаги ушбу ўзгариш авваламбор 1960 йилларнинг бошларида Москвада қурилган Пионерлар саройида ва бироздан кейин Тошкентда киносарой қурилиши билан яққол намоён бўлди.
Албатта, бошқа маъмурий бинолар, шу жумладан, аввалги бинолар ҳам янги меъморчилик тилини ифода этади, бироқ совет модернизмининг бир қатор муҳим иншоотларида кўп функцияли бино қурилиши катта эҳтимол билан биринчи ўринда турарди.
Ушбу лойиҳанинг ўзига хос хусусияти – унинг контекстуализацияси, жойга мослашиши ҳамда шакл ва фасад борасида бир-бирига қарама-қарши бўлган бино қисмларининг ўзаро уйғунлигида намоён бўлади.
Контекстуализацияни тушуниш учун лойиҳанинг қурилиш пайтидаги муҳитга назар ташлаш керак: 1930 йилларнинг бошларида бошланган, неоклассицизм ва шарқона услублар аралашган муҳташам Навоий кўчасининг қурилиши анча ривожланган эди. Ҳануз Эски шаҳарнинг анъанавий уйлари билан ўраб олинган киносарой майдонининг рўпарасида М. Булатов томонидан лойиҳалаштирилган турар жой биноси барпо этилади, у 1950 йилларнинг ўрталарида бузиб ташланган Эшонқул Додхо мадрасасининг пастки қаватидаги чўққили равоқ билан безалган жавонларни давом эттиради. Чўққили равоқларнинг тепасида олдинга бўртиб чиққан балконлар бир қанча устунларга эга фасаднинг кўринишини ажратиб туради. Майдоннинг шарқида, Пахтакор кўчаси бўйида аллақачон ТошПИнинг неоклассик фасадга эга илк биноси мавжуд бўлиб, у биринчи телестудияни шакллантириш учун масъул бўлган А. Петросов томонидан лойиҳалаштирилган эди. Навоий кўчасига туташ бурчакда ТошПИнинг (ҳозирги Вебстер университети) Л. Караш томонидан лойиҳалаштирилган ва 1956 йилда қуриб битказилган асосий биноси жойлашган бўлиб, у қўшни ҳудуддаги эски бинонинг фасад шаклини қабул қилиб олади, бироқ безак элементларидан сезиларли даражада кам фойдаланилгани туфайли у аллақачон янги даврдан дарак беради.
