Қамашидаги бозорда чироқ нега узиб қўйиляпти? «Движок» ёқиб ўтирган тадбиркорларнинг додини ким эшитади?

Kun.uz`га навбатдаги мурожаат Қамаши туманидан бўлди. Унда, туман марказидаги «Файз деҳқон бозори»да савдо қилаётган тадбиркорлар бозорда чироқ йўқлиги учун турли муаммоларга дуч келаётгани ҳақида маълум қилинган. Мурожаатни ўқиб, аввалига бозорда чироқ йўқлигини сўнгги пайтларда ҳаво совиб кўп жойларда электр узатиш чекланаётганига йўйдик. Аммо тадбиркорлар билан боғланганимизда вазият тамомила бошқача экани ойдинлашди.

Тадбиркорларнинг маълум қилишича, улар «Файз деҳқон бозори»да анчадан бери электр таъминоти масаласида муаммоларга дуч келяпти. Чироқ бир кун берилса, уч кунлаб ўчириб қўйилади. Бу ерда фаолият кўрсатаётган тадбиркорлар туман ҳудудий электр тармоқлари корхонаси билан алоҳида шартнома тузмаган. Туман ҲЭТК билан бозор маъмурияти шартнома тузган. Ҳар бир дўконда ўрнатилган электр ҳисоблагичлардан ташқари, туман ҲЭТК томонидан бозор ҳудудидаги нимстанцияга ҳам ҳисоблагич ўрнатилган. Ана шу ҳисоблагич бўйича 18 миллион сўмдан ошиқ қарздорлик йиғилиб қолгани учун туман ҲЭТК бозорга чироқ бермаяпти.

Бозорда икки-уч кунлаб чироқ ўчирилганда, айниқса озиқ-овқат маҳсулотларини сотадиган тадбиркорлар чорасиз қоляпти ва движоклардан фойдаланяпти. Бу ҳолат ташқарида савдо қилаётганларга ноқулайлик туғдириб, баъзан ўртада можаро ҳам келтириб чиқаряпти. «Чироқ бўлмаганда движок ёқяпмиз, уни дўкон ичига қўйиб ёқиб бўлмайди. Ташқарига қўйсак, унинг овози ва тутуни бошқаларга халақит беряпти. Ёқмасак музлаткичларда тез айнийдиган маҳсулотларимиз истеъмолга ва сотишга яроқсиз бўлиб қоляпти», дейишди тадбиркорлар.

Тадбиркорларнинг айтишича дўконларга ўрнатилган ҳисоблагичлар бўйича уларнинг қарзи йўқ. Ҳар бир дўкон олдиндан пул тўлаб келмоқда. Қолаверса, айрим ҳолларда бозор маъмурияти улардан 1 кВт электр энергияси учун белгиланган 450 сўм ўрнига 500, 550 сўмдан пул йиғган пайтлари ҳам бўлган.

Тадбиркорлардан пулни бозор ходими йиғади. Бундан ташқари тадбиркорлардан чироқ учун пул йиғилаётганда ҳеч қандай квитанция берилмайди. Пул йиғадиган ходим дўкондаги ҳисоблагичдаги рақамларни дафтарига ёзиб қўйилган аввалги тўлов билан солиштириб кўради ва шунга қараб пул олади.

Тадбиркорлар дўконларга ўрнатилган ҳисоблагич бўйича пул тўлаяпти. Қарздорлик йўқ. Унда шунча қарздорлик қаердан келиб чиқяпти? Бу саволни аввал тадбиркорларга бердик. Уларнинг гумонича, бозор маъмурияти улардан йиғилган пулларни туман ҲЭТК ҳисобига вақтида туширмаяпти. Шунинг ортидан қарздорлик тобора кўпайиб боряпти.

Бозор директори Азамат Алламуродов билан боғланганимизда, у бир пайтлар туман ҲЭТК билан шартнома қилингани ва шу тахлитда ишлаб келишаётганини билдирди. Унинг сўзларига кўра 18 миллион қарз анчадан бери йиғилиб келяпти. У қарзнинг қарийб ярми туман ҲЭТК томонидан қарздорликка пеня ҳисоблаб келингани ва йўқотишлар инобатга олинмаётгани ортидан йиғилиб қолганини билдирди. Азамат Алламурадов тадбиркорлардан 450 сўм ўрнига 500-550 сўмдан пул йиғилганига изоҳ берар экан, бу иш бир ой аввал тадбиркорлар билан йўқотишлар учун қўшимча пул тўлаш ҳақида шартнома тузилиб, амалга оширилганини билдирди.

Тадбиркорлардан чироқ пулини йиғадиган бозор ходими Шавкат Йўлдошевнинг айтишича, жорий йил карантин даврида маълум муддат бозор ишламаган. Оқибатда тадбиркорлардан электр энергияси учун пулларни йиғишни имкони бўлмаган. Бозор қайта фаолият бошлагандан сўнг тадбиркорлардан тўлиқ қарздорлик ундирилган ва туман ҲЭТК ҳисобига ўтказиб берилган. Аммо бу пайтда туман ҲЭТК бозорнинг қарздорлиги учун анча пеня ҳисоблаб қўйган. Ўшандан бери бозорда савдо қилаётган тадбиркорлардан сарфланган чироқ пули тўлиқ йиғиб топширилишига қарамасдан, йўқотишлар ва пеня ҳисобига қарздорлик ошиб келяпти. Оқибатда, унинг жабрини тадбиркорлар тортяпти.

Шундан сўнг туман ҲЭТК раҳбари Нурбек Жонтемировдан ҳолат бўйича изоҳ олдик. Унинг айтишича ҳақиқатдан ҳам туман ҲЭТК «Файз деҳқон бозори» билан шартнома тузган ва бозор ҳудудидаги нимстанцияга ҳисоблагич ўрнатган. Ҳозирги кунда ўша ҳисоблагич бўйича бозорнинг 18 миллион сўмдан ошиқроқ қарзи бор. Бозор маъмурияти шартномада кўзда тутилган шартларни бажармаяпти ва қарзларни ўз вақтида тўламаяпти. Шу сабабли бозор ҳудудида жойлашган нимстанцияга электр энергияси узатишда вақти-вақти билан чеклов ўрнатилмоқда.

Унинг айтишича, бозорда тўғридан тўғри туман ҲЭТК билан шартнома тузган тадбиркорлар ҳам бор. Уларга алоҳида линияда электр энергияси етказиб бериляпти ва бу масалада ҳеч қандай муаммо юзага келаётгани йўқ.

Туман ҲЭТК раҳбаридан мабодо бозорнинг қарздорлиги тўлиқ бартараф этилса, тадбиркорлар туман ҲЭТК билан тўғридан тўғри шартнома қила оладими? деб берган саволимизга бунинг иложи йўқлигини билдирди. Унинг айтишича, бозорда савдо қилаётган тадбиркорлар тўғридан тўғри шартнома тузиши учун аввал бозордаги нимстанция туман ҲЭТК балансига ўтказилиши керак. Нурбек Жонтемиров нимстанция туман ҲЭТК балансига ўтказилган тақдирда ҳам ҳозир мавжуд қарздорлик бартараф этилиши лозимлигини, агар қарз тўланмаса чироқ яна узиб қўйилишини билдирди. «Агар бозорда фаолият олиб бораётган тадбиркорларнинг электр энергиясидан қарзи бўлмаса, бозор қарздорликни ўз даромади ҳисобидан бўлса ҳам бартараф этиши керак», дейди Жонтемиров.

Тадбиркорларнинг мурожаатида яна бир масала, «Файз деҳқон бозори»нинг бугунги ҳолати анча ачинарли эканлиги ёзилган. Уларнинг билдиришича бугун «Файз деҳқон бозори» раҳбарияти ва туман мутасаддилари бу бозорга етарлича эътибор бермасдан туман марказининг бошқа ҳудудида янги бозор қуряпти.

Оқибатда, бу бозорда савдо қилаётганлар ва харидорлар ёғингарчилик кунларида лой кечишга мажбур бўляпти. Тадбиркорларнинг даъвосича туман ҳокимлиги бозорни аянчли аҳволига жўрттага бефарқ бўляпти ва «юқорига» бозорни хароб аҳволга тушган деб маълумот беряпти. Тадбиркорлар мурожаатда янги бозор битса, ҳокимлик ҳаммани ўша ёққа кўчиришни режалаштираётгани ҳақида ёзган.

Бу муаммо ҳақида дастлаб бозор директори Азамат Алламурадовдан изоҳ олдик. У Қамашида қурилаётган янги бозорнинг фақат автотураргоҳи ва расталар жойлаштириладиган айвони «Файз деҳқон бозори» МЧЖ томонидан қурилаётганини, қолган барча бино ва иншоотлар турли тадбиркорлар томонидан қурилаётганини билдирди. Буни Қамаши туман ҳокимининг қурилиш масалалари бўйича ўринбосари Қурбон Ҳайдаров ҳам тасдиқлади ва янги бозорда қурилиш қилаётган тадбиркорлар ва уларнинг лойиҳалари рўйхатини ташлаб берди. Унинг айтишича туман марказида янги, замонавий бозорга эҳтиёж бўлган. Шу сабабли Қамашининг «Оқгузар» массивида янги бозор қуриляпти.

Қамаши туман ҳокимлигининг қурилиш ишлари бўйича бош мутахассиси Шуҳрат Эшмаматов янги бозор битса ҳам эски бозор ҳам фаолият юритаверишини, фақат у реконструкция қилиниб, экобозорга айлантирилишини маълум қилди.

«Файз деҳқон бозори»нинг директори Азамат Алламуродовнинг сўзларига кўра ҳозир фаолият юритиб турган бозорни экобозорга айлантиришда тадбиркорларга тегишли дўконлар бузилмайди. Қайта реконструкция қилиниб, замонавийлаштирилади. Ўртадаги расталар жойлаштирилган айвон ўрнида замонавий бино қурилади.

P.S. Бугун Нурбек Жонтемиров «Файз деҳқон бозори»даги нимстанцияни Қамаши туман ҲЭТК балансига ўтказиш масаласида туман ҳокимлиги фармойиши чиққанини маълум қилди. Унинг айтишича, нимстанция 2021 йил 1 январдан туман ҲЭТК балансига ўтади ва ана ўшанда йўқотишлар инобатга олинади.

Kun.uz мухбири Ғайрат Йўлдош