Эрон МАГАТЭга ядро объектларига киришни тақиқлаш билан таҳдид қилди

АҚШ билан атом лойиҳаси борасида можаро шу ой охиригача ҳал қилинмаган тақдирда Эрон МАГАТЭ (Халқаро атом энергияси агентлиги) инспекторларини ўз атом объектларига киришини қатъий чеклаб қўйиш билан таҳдид қилди. «Феврал охиригача келишув қайта кўриб чиқилмаса, парламент қарорига кўра МАГАТЭнинг қўшимча протоколи талабларини бажаришни тўхтатишга мажбур бўламиз», дейди Эрон ташқи ишлар вазирлиги вакили Саид Хатибзода 15 феврал куни берган баёнотида.

Қўшимча протокол Эрон ядро қуролига эга бўлмаслиги учун имзоланган Ҳаракатларнинг кенг қамровли қўшма режасининг бир қисми ҳисобланади. Ушбу протокол МАГАТЭ инспекторларига Эроннинг атом объектларига киришга чекланмаган, шу жумладан, кутилмаган текширув ўтказиш ҳуқуқини беради. Агар протокол ўз кучини йўқотса, атом келишувидан амалда ҳеч нарса қолмайди.

Келишувдан босқичма-босқич воз кечиш

АҚШ Ҳаракатларнинг кенг қамровли қўшма режасидан бир томонлама чиқиб кетгач, Эрон 2019 йилнинг май ойидан буён келишувнинг техник шартларини бажаришдан аста-секин бош тортиб келмоқда. Жумладан, расмий Теҳрон уранни янада юқорироқ даражада бойитиш, металл уран ишлаб чиқариш ҳамда тезроқ ценрфугалар яратиш ва келишувда рухсат берилганидан анча кўпроқ уран сақлашни бошлади.

Яқинда Эроннинг давлат хавфсизлиги раҳбари Маҳмуд Алавийнинг баёноти катта хавотир уйғотди. Алавий АҚШ Эронга қарши санкцияларни бекор қилмаса, ядро бомбасини яратишни айтиб билвосита таҳдид қилганди. Хатибзода эса, бундай эҳтимолни рад этди. «Мақсадимиз – тинчлик йўлидаги атом лойиҳаси, кўп нарса ўзгаргани йўқ. Ислом нуқтайи назаридан ҳам оммавий қирғин қуролини яратиш ҳануз тақиқланган», дея таъкидлаган у.

АҚШ сиёсатининг ўзгаришига умид

АҚШнинг собиқ президенти Доналд Трамп 2018 йилнинг май ойида Эрон билан халқаро атом келишувидан чиққан эди. Кескин санкция ва Теҳронга кучли босим ўтказиш орқали у қатъийроқ ва узоқ муддатли шартлар қўймоқчи эди. Санкциялар Эрон тарихидаги энг ёмон инқирозларга сабаб бўлди.

Эрон президенти Ҳасан Руҳоний АҚШнинг янги президенти Жо Байдендан янгича сиёсат кутмоқда. У биринчи қадамни АҚШ тарафдан кутиб, яна музокаралар столига ўтиришга таклиф кутяпти.