Тошкентдаги Геология музейи директори Аҳмаджон Аҳмедшаев Kun.uz'га берган навбатдаги интервьюсида олтиннинг маъдан сифатида кондаги ҳолати, олтин олиш тарихи, шунингдек, сочма олтин конлари ҳақида сўзлаб берди.
— Олтин мавзуси кўпчиликни қизиқтиради. Конларда қандай кўринишда учрайди, қандай қилиб олинади, каби саволларни қизиқиб сўрашади. Аллоҳга шукрки, Ўзбекистон ҳудуди олтинга бой. Олтин конларини очиш учун катта меҳнат сарфланган ва бу осон бўлган эмас.
Геология музейида мамлакатимиз ҳудудидаги олтин конларидан келтирилган намуналар жой олган. Улар ичида 20-аср дурдонаси дея таърифланадиган, дунёдаги энг катта конлардан бири деб тан олинган Мурунтов конидан тортиб, Ангрендаги «Кўчбулоқ», Қизилқумдаги «Даугистау», «Кўкпатас» каби йирик ва ўрта конларгача бор.
Олтин қандай кўринишларда учрайди?
— Геологиядан бехабар одам ўйлайдики, олтин тошлар ер ичида ялт-юлт қилиб товланиб ётади. Маъданлар баъзи кишилар ўйлаганидек доим ҳам соф, туғма ҳолда бўлмайди. Жумладан, олтин ҳам. Қачонки маъдан емирилиб, сувларда ювилиб кетгандан кейингина ёрқин ҳолига келади.
Бутун дунё бўйича олтин конларида бир тонна маъдандан ўртача 3 гр олтин борлиги тасдиқланса, бу жой кон деб ҳисобланади. Чунки келадиган даромад кондан олтинни қазиб олиш харажатларини қоплаши керак.
Ўзбекистондаги конларнинг аксарияти очиқ ҳолатда, яъни карьер усулда қазиб олинади. Россия ёки бошқа шу каби давлатларда конларда ер остига шахта ёки бошқача усулларда қазиб олинади, бу кўпроқ харажатни талаб этади.
Қадимий олтин қазиб олиш усуллари
— 1987 йили Ангрендаги «Кўчбулоқ» конидан эталон коллекциясини йиғилаётган вақтда 200 метр чуқурликдан арча бўлаклари топилди. Бу шундан далолат берадики, аждодларимиз шунчалик чуқурга кириб, тоғ босиб қолмаслиги учун арчалардан фойдаланган. Биз музей учун ўша ердан ҳам намуналар олиб келиб экпонатларимизни бойитгандик.
