Янги банкноталарни муомалага чиқариш зарурияти ҳақида
Марказий банкнинг маълум қилишича, 2 минг ва 20 минг сўмлик купюраларнинг муомалага чиқарилишидан асосий мақсад – аҳолига қулайлик яратиш.
Регуляторга кўра, мазкур банкноталар ҳисоб-китобларда тўловларни амалга оширишни осонлаштириш билан бирга, пул белгиларининг номинал қаторини тўлдириш имконини ҳам беради.
Дунё тажрибасида бундай амалиёт бор. Масалан, 1 ва 5 қиймат номиналидаги банкноталар орасида 2 қийматли, 10 ва 50 қиймат номиналидаги банкноталар орасида 20 қийматли, 100 ва 500 қийматдаги банкноталар орасида 200 номинал тартибда бўлиши тўловларни осонлаштиради.
Нақд пул муомаласидаги мувозанатлаш жараёни Ўзбекистонда 2018 йилда бошланган эди. Ўтган даврда 50, 100, 200, 500 сўмлик янги намунадаги тангалар муомалага чиқарилиб, эски намунадаги тангалар ва банкноталар босқичма-босқич муомаладан қайтариб олинди.
2020 йил 1 мартдан бошлаб эса 25 сўм ва ундан кичик номиналдаги банкноталар ва тангалар қонуний тўлов воситаси сифатида ўз кучини йўқотди.
Нега оралиқ номиналдаги пул белгиларидан сакраб ўтилганди?
Марказий банк 2017 йилнинг март ойидан 10 минг сўмлик банкноталар, август ойидан 50 минг сўм номиналдаги банкноталарни муомалага чиқарган эди.
Изоҳланишича, нақд пул муомаласи эркинлашиши натижасида иқтисодиётда ва банклар орқали нақд пул айланмалари ҳажми кенгайиб борган. Нақд пулда тўловларни амалга ошириш, уларни олиб юриш, сақлаш, айниқса, банкларда нақд пулларни санаш, саралаш ва ўраб-боғлаш жараёнларида қулайлик ва енгиллик яратиш учун янада каттароқ номиналдаги банкнотага эҳтиёж юзага келган.
Шу сабабли 2019 йил февралда 100 минг сўмлик банкнота муомалага чиқарилган.
Республикада охирги пайтлар нақд пулга бўлган талаб ортган ва уни қондириш учун оралиқ номиналдаги пул белгиларидан сакраб ўтиб, каттароқ номиналдаги банкноталарни муомалага чиқариш зарурияти юзага келган.
Йирик номиналдаги банкноталарни муомалага чиқаришдан асосий мақсад – юқори қийматдаги мол-мулк (масалан, уй-жой, автомашина, тилла буюмлар, мебель, жиҳозлар ва ҳоказо) ҳамда товарларни харид қилишда тўловни амалга ошириш учун қулайлик яратиш.
