“Юртимиз маҳсулотларини дунёга танитишни ният қилганман” — Прагада тадбиркорлик қилаётган ватандош билан суҳбат

Uzbeklife чет элдаги ҳамюртларимиз билан суҳбатларни давом эттиради. Навбатдаги суҳбатдошимиз Чехия пойтахти Прага шаҳрида тадбиркорлик билан шуғулланаётган Баҳодир Кучаков бўлди.

Суҳбат Чехиядаги ҳаёт, бизнес юритиш ва янги мақсадлар ҳақида кечди.

Ҳаётда муваффақиятга эришиш учун дипломли бўлиш шарт эмас

Наманган вилоятида туғилганман. Ҳозирда Чехияда тадбиркорлик билан шуғулланаман. Олий маълумотли эмасман, лекин мактабни аъло баҳоларга тамомлаганман. Университетда ўқимоқчи бўлиб ҳужжат топширдим, лекин кира олмадим. Ҳозир ўқимаганимга афсусланмайман. Сабаби кичик бўлса-да ўз бизнесимга эгаман. Ҳаётда муваффақиятга эришиш учун олий маълумот шарт эмас, деб ўйлайман. Юртимизда ҳам бизнес билан шуғулланганман. Отам кичикликдан мақсадни катта қўйишни ўргатган. Ва мен олдимга катта мақсадлар қўйганман.

Сармоя ва яхши бизнес ғоя бўлиши керак

Болалигимдан дунё кезиш орзум эди. Шу сабабли беш йил олдин, танишим берган таклиф билан Чехияга келдим. Бошида бироз қийналдим. Лекин тезда мослашиб кетдим. Чехияда яшаш шароити анча яхши. Мен дастлаб Чехияга иш визаси билан 2 йилга келганман. Ҳар ой давлатга 250 доллар атрофида солиқ тўлар эдим. Солиқ ичига тиббий суғурта ҳам кириб кетади. Бизга суғурта картаси беришади. Касал бўлганингизда касалхонага бориб бемалол бепул даволансангиз бўлади. Тиббиёт тизими яхши ривожланган. Шу билан бирга, бирор жойда тадбиркорлик қилмоқчи бўлсангиз, сиздан алоҳида солиқ олмайди. Тадбиркорлик солиғи ҳам шу 250 доллар ичига кириб кетади. Тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланмоқчи бўлганларга давлат томонидан барча шарт-шароитлар яратиб берилган. Сармоя ва яхши бизнес ғоя бўлса, давлат сизга бизнесингизни юритишда ёрдамини аямайди.

Бу ерда шахсий машинани эмас, жамоат транспортини афзал кўришади

Ҳозирда Прага шаҳрида истиқомат қиламан. Прага тарихий шаҳар. Жуда тартибли ва озода. Чехияда туғилиш кам бўлгани учун четдан ишчи кучига эҳтиёж сезади. Биз бу ерларда яшашни орзу қилсак, маҳаллий аҳоли Германия, Францияга кетишни хоҳлайди. Бу ерда озиқ-овқат маҳсулотлари ойликка нисбатан арзон. Давлат назоратда ушлаб туради. Бирданига нархлар ошиб кетмайди. Пойтахтда жамоат транспорти аъло даражада. Метро, трамвай ва автобус ҳаракати тизимли йўлга қўйилган. Узоқ вақт кутиб қолмайсиз. Тизим шундай ишлаб чиқилганки, шаҳарнинг исталган бурчагига жамоат транспортида етиб олиш мумкин. Одамлар шахсий машиналардан кўра жамоат транспортини афзал кўради. Бунга сабаб арзонлиги, қулайлиги ва тартибли ҳаракати деб ўйлайман. Шахсий машинам бор, лекин метро ёки трамвайда юришни яхши кўраман. Йўл ҳаракатига ҳам амал қилиш аъло даражада. Одамлар кўчада машина бўлмаса ҳам қизил чироқ ёнса, кутиб туришади. Ҳайдовчилар ҳам бир-бирига хушмуомала.

Тизимни ўрганишга 2 йил сарфладим

Ўзим бошида араб ресторанида менежер лавозимида ишладим. Тил билмаслигим менга панд бера бошлади. Шу сабабли инглиз тилини ўрганишга киришдим. Ҳам ишлаб, ҳам ўқидим. Икки йил давомида шу араб ресторанида иш ва бизнес йўл-йўриқларини ўргандим. Шу икки йил вақтимни Прага шаҳридаги вазиятни ўрганишга, тизим қандай ишлашини, мижозлар билан мулоқот қилишни, ҳужжатларни қандай олиб боришни, хуллас, кўплаб масалаларни ўрганишга сарфладим. Сабаби билардим, агар юқоридаги категорияларни ҳисобга олмасам, бизнес олиб бора олмас эдим.

Тажрибаларимга таяниб кейинчалик “Файз кебаб пизза” кафесини очдим. Барча керакли ҳужжатларни тайёрлаб, ижарага оладиган жойни аниқлаб керакли ташкилотга ҳужжатларни топширдим. Бу ерда аризамга 1 ҳафтада жавоб беришди. Ортиқча қоғозбозлик, югур-югур бўлмагани бир томондан хурсанд қилса, бир томондан ҳайрон қолдирди. Давлат идораларига ишим тушгани учун шу нарсани айтиб ўтмоқчиман, бу ерда вақт масаласига диққат қилинади. Эрталаб 8 да очилиб, 5 да ёпилади дейилса, ҳақиқатда шундай бўлади. Кеч очилиб ёки эрта ёпилиб қолмайди. Ҳар қандай соҳа вакиллари у хоҳ полиция, хоҳ шифокор бўлсин сидқидилдан вазифасини бажаради.

Кафега бошланишига 25 минг доллар атрофида сармоя киритдим. Бу пул ўзини тўлиқ қоплади деб айта олмайман. Чунки пандемия бошланиб, туристлар оқими сезиларли пасайди. Биламизки, Чехияда асосий ЯИМ туристлар ҳисобига келади. Шу сабабли мижозлар сони бироз камайди. Аммо давлат бизни ташлаб қўймади. Карантин давомида ойига ўртача 1000 доллар атрофида бизга пул тўланди. Кафеда мен, битта чех ва битта Украина фуқароси биргаликда ишлайман. У ерда пицца, лаваш ва fast food’лар тайёрланади.

Бошида қийналганимнинг асосий сабаби тил билмаслигим бўлди. Рус тилида гапирсам жавоб бергилари келмайди. Шу сабабли аста-секин тил ўргандим. Чехларнинг меҳнат мигрантларига муносабати яхши. Юқорида айтганимдек, туғилиш камлиги учун кўплаб соҳаларда меҳнат муҳожирларини учратиш мумкин. Шу вақтгача ёмон муомалага дуч келмадим.

Инглиз ва чех тилларини билиш муҳим

Чехияга ишга келадиганлар ишчи визасини Тошкентдаги элчихонадан олишлари мумкин. Элчихона навбат тизимини йўлга қўйган. 1 ойда тахминан 18 кишига ишчи визасини беришади. Тил билиши муҳим деб ўйлайман. Инглиз тилини билса ишлай олади, лекин чех тилини билса яхши иш топиши мумкин. Чехлар ўз тилида гапирганларга яхши муомала қилишганининг кўп гувоҳи бўлдим. Мигрантлар асосан қурилиш, завод ва фабрикаларда ишлашади. Чехияда энг кам иш ҳақи 1100 доллар атрофида. Бу ерда ишлаётганлар ўртача 2000–3000 доллар топишади. Иши яхши бўлса ундан кўп ҳам топиши мумкин. Ишлаш учун фирмалар билан шартнома тузиб келса иши осонлашади. Ётоқхона, овқат фирма ҳисобидан бўлиши мумкин. Чехияда ҳамма ишлаётганлар шартнома асосида ишлашади. Шартномасиз ишга қабул қилишмайди. Яширинча ишлаётганлар ҳам бор. Улар паст ойликка ишлашади. Қўлга тушиб қолишса, депорт қилиб юбориши ҳам мумкин.

Юртимиз маҳсулотларини дунёга танитишни ният қилганман

Келажакда миллий таомларимиз учун алоҳида ресторан очиш ниятим ҳам бор. Бундан ташқари, яқинда қуруқ ва ҳўл мевалар сотиладиган дўкон очмоқчимиз. Албатта, маҳсулотлар Ўзбекистондан келтирилади. Шу йўл билан юртимиз маҳсулотларини дунёга танитишни, иқтисодиётимизга бироз бўлса ҳам ҳиссамни қўшишни ва бир қанча ёшларни ишга олишни ният қилганман. Умуман олганда келажакдан мақсадларим кўп. Бирма-бир уларга етишаман.