Бундан бир неча кун олдин қариндошлардан бириникида маъракада қатнашдим ва хизматда бўлдим. Менга кексалар ўтирган давралардан бирига қараб туриш топширилди. Даврага чой-нон ташиб турар эканман, у ерда суҳбат асосан буғдой нархининг эркин қўйиб юборилиши ва нонларнинг нархи ошиб кетишидан бўлди.
Чоллар нон мавзусини муҳокама қилишар экан, бир ҳолат эътиборимни тортди. Бироз олдин ун ва ноннинг қиммат бўлиши ортидан халққа қийин бўлиши ҳақида гапириб турганлар дастурхонга қўйилган нонларни аёвсиз тарзда ушатиб ташлашди.
Мен қараётган столга саккизта нон қўйилганди. Чоллар дастурхонга омин қилиб тураётганда нонларнинг олтитаси ушатилган ва уларнинг озгинаси ейилган, қолгани бурда ҳолида қолиб кетганди.
Ҳаётда кўп қийинчиликларни, оғир-енгил кунларни кўрган одамларнинг нонга бўлган муносабати менга жуда ёмон таъсир қилди. Ўша пайтда мезбон сифатида хизмат қилаётганим, бунинг устига даврадагиларнинг аксарияти бобом тенгилар бўлгани учун мен уларга исроф ҳақида гапира олмасдим. Қолаверса, исроф масаласида ўзим ҳам «оппоқ», эмасман, бировга нима деб насиҳат қиламан.
Ҳозир бизнинг барча маъракаларимиз шундай ўтади – ейилса, ейилмаса нонни исроф билан ушатиб ташлайверамиз. Дастурхонни тўлдириш ҳақидаги «кимўзар»лар ҳақида индаб ўтирмайман, шундоқ ҳам ҳамма кўриб юрибди.
Назаримда, биз ғалати халқмиз. Ўтмишни жуда тез унутамиз, тарихдан сабоқ олмаймиз. Кечагина бошимиздан ўтказган оғир кунларни бугун ҳеч ким эсламайди.
Халқимизнинг нон топа олмай кепак ва ўт чайнаганига, бир неча юз грамм нонни карточка билан соатлаб навбатда туриб олиб еганига кўп бўлмади. Ҳамма ёқда буғдой ўрнига маккажўхори экилиб, жўхори унидан ёпилган зоғора нонини еганлар бугун ҳам орамизда яшаяпти. Шубҳам йўқ, маъракада нонни исроф қилиб ушатиб ташлаган кексалар ҳам ўша қийин кунларни кўрган.
Ўша оғир кунлар ўтган асрнинг 80-йилларида бироз фаровон замон келганда кўпчиликнинг эсидан чиқди. Озгина тўқчилик бўлганда одамлар энди иккинчи навли унни ёки буханка нонларни молларга едира бошлашди.
Мустақилликнинг илк йилларида яна бир муддат ун ва нон тақчил бўлди. Дўконларда унни одам бошига бир неча килодан ўлчаб берадиган бўлишди. Кейин у даврлар ҳам ўтди ва унутилди.
Аксариятимиз на яхши кунларга шукр қиламиз, на оғир кунлардан тўғри хулоса чиқарамиз. Исроф кундалик ҳаётимизга сингиб кетган.
Танишим айтиб берган қуйидаги ҳикоя ҳам бизнинг нонга муносабатимизни ва уни қандай исроф қилаётганимизни кўрсатиб беради.
«Бу воқеа бир неча йил олдин содир бўлганди. Ўша йил ёзда одатим бўйича даладаги узумзор боғимга кўчиб бордим. Боғнинг ёнидан катта сой ўтади. Унда асосан баҳорги ёғингарчиликлар даврида сел оқади. Бошқа пайт сой қуриб ётади ва одамлар ҳар хил чиқиндиларни олиб келиб ташлайдиган чиқиндихонага айланади.
