«Шимолий оқим»ни ким портлатди? Россиядан Европага тортилган магистрал газ қувуридаги мегасаботаж текширилмоқда

Россия гази вақирлаб сизиб чиқаётган Болтиқ денгизида ҳарбий флот патруллик қилмоқда, армия ва полиция нефт ва газ иншоотлари атрофида хавфсизликни кучайтирмоқда, сиёсатчилар эса Европа Иттифоқи энергетика инфратузилмасига мисли кўрилмаган ҳужум учун жавобгарларни қаттиқ жазолашни ваъда қилмоқда.

Дания ва Швеция қирғоқлари яқинида «Шимолий оқим»нинг учта қувурини бирданига ким портлатганини яқин орада билмасак керак. Европаликлар қўпорувчилик ҳаракати содир бўлганига ишончи комил, бироқ яқин ҳафталарда портлаш содир бўлган жойларга яқинлашиш ҳам имконсиз эканини айтишмоқда.

Воқеа содир бўлганидан уч кун ўтгач, шикастланган қувурлардаги газ 80 метр чуқурликдан сув юзасига чиқиб, бир километр диаметрли майдонда пуфакчаларга айланяпти. Дания ва Швеция расмийларининг таъкидлашича, ҳозирда ўчирилган, аммо тўлдирилган «Шимолий оқим» қувуридаги газнинг ярми аллақачон буғланиб кетган. Сизиб чиқиш кўлами ҳафта охиригача камаймайди.

Беш мил радиусдаги ҳудуд навигация учун ёпилган, Германия ва Дания ҳарбий кемалари унинг атрофида патруллик қилмоқда.

«Портлаш жуда кучли эди, шу туфайли у ерга шўнғишимиз учун бироз вақт керак бўлади», деди Дания мудофаа вазири Мортен Бёдсков. - Аслида, у ерда ҳамма нарса тинчланиши ва биз кўздан кечириш имконига эга бўлишимиз учун бир ёки икки ҳафта вақт керак».

Икки кун аввал учта давлат расмийлари газ қувуридаги портлашлар саботаж экани, бахтсиз ҳодиса бўлиши мумкинмаслиги ҳақидаги хулосага келишган эди. Дания мудофаа вазири буни тасдиқлади.

«Бу тасодиф эмас. Ҳаммаси режалаштирилган, пухта режалаштирилган эди», деди Бёдсков.

Бу кимга фойда?

Россия Европага тортилган йирик ва энг янги газ қувурини йўқотди. Тўғри, унинг бир қисмига ҳали Германия томонидан сертификат берилмаган, Кремль эса Европа Иттифоқига қарши «газ уруши» доирасида иккинчисини ёпиб қўйганди. Бу билан Украинага қилинган босқин учун киритилган санкциялар бекор қилинишига эришмоқчи бўлганди.

Кремль жума куни БМТ Хавфсизлик Кенгашини чақирди ва аварияга алоқадорлиги ҳақидаги айбловларни «аҳмоқлик ва бемаънилик» деб рад этди.

«Биз бундан манфаатдормизми? Йўқ, манфаатдор эмасмиз. Биз Европага газ етказиб бериш йўлларини йўқотдик», деди президент Путиннинг матбуот котиби Дмитрий Песков.

У Россиянинг Европа бозорига газ етказиб бериш ҳажми қисқариши ва газ нархи ошишидан Америка дунёдаги етакчи нефт ва газ давлати сифатида фойда кўришини эслатди.

«Биз Американинг суюлтирилган газ етказиб берувчилари жуда катта фойда олаётганини кўряпмиз. Улар Европа қитъасига газ етказиб бериш ҳажмини кескин оширишди. Улар бундан кейин ҳам супердаромад олишдан жуда манфаатдор», дея Песковнинг сўзларини келтиради «Интерфакс».

Қўшма Штатлар аввалдан «Шимолий оқим 2» қувури ишга туширилишига қарши эди. Трамп қувурга нисбатан санкциялар киритди, аммо кейинги президент Жо Байден уларни бекор қилди.

Оқ уй газ қувуридаги портлашларни ҳозирча эҳтиёткорлик билан изоҳламоқда, ҳамма нарсага аниқлик киритилишини кутишни таклиф қилмоқда ва Европани энергия муаммосида қолдирмасликка ваъда бермоқда.

Европа «кескин жавоб» тайёрламоқда, НАТО ҳимояни кучайтирмоқда

«Европа энергетика инфратузилмасининг атайлаб йўқ қилиниши мутлақо номаъқул ва унга жамоавий ва кескин жавоб қайтарилади», дея саботажчиларга таҳдид қилди Европа дипломатияси раҳбари Жозеф Боррел.

НАТО бош котиби Йенс Столтенберг Дания мудофаа вазири билан учрашиб, «Шимолий оқим» қувурларидаги қўпорувчилик ҳаракатлари ва НАТО давлатларининг муҳим инфратузилмасини ҳимоя қилиш масалаларини муҳокама қилганини айтди.

Дания ташқи ишлар вазири Йеппе Кофод ҳам трансатлантик ҳамкорлар билан бирга кескин жавоб қайтарилишини эслатди, лекин аввало тафсилотлар аниқланиши лозимлигини айтди.

«Бунинг ортида ким турганини ҳали билмаймиз. Уларнинг мақсади нима эканини билмаймиз. Лекин ҳар ҳолда, бу халқаро ҳавзада энергетика инфратузилмамизга қилинган ҳужумдир. Биз бундай ҳаракатларни жуда жиддий қабул қиламиз», деди у.

Европа Иттифоқи истеъмолчиларига табиий газ етказиб берувчи энг йирик таъминотчи Норвегия саботажга янада жиддийроқ қараяпти. Расмийлар хабарига кўра, полиция ва армия платформалар ва қувурларда хавфсизлик чораларини кучайтирган. Норвегиянинг энг йирик Equinor компанияси эса қуруқлик ва денгиздаги объектларида қўшимча хавфсизлик чораларини жорий этган.

Швеция прокуратураси қўпорувчиликни текширишни миллий хавфсизлик департаментига топширди ва буни Швеция миллий манфаатларига қарши қаратилган ва хорижий давлат томонидан содир этилиши мумкин бўлган оғир жиноят экани билан изоҳлади.

Қувурни таъмирлаш мумкинми?

«Шимолий оқим» газ қувури оператори таъмирлаш истиқболларини чамалаб кўришга ҳам қийналди. Кремль ҳам худди шундай руҳда гапирди.

«Биз нимани таъмирлашни ҳали тушунмаяпмиз. Агар нима таъмирлаш кераклигини тушунмасак, қандай қилиб таъмирлашни чамалаб кўришимиз мумкин», деди Песков.

Аммо Германиянинг Gasunie Deutschland газ қувурлари оператори бошқарув директори имконият ҳали йўқотилмаганини айтди.

«Қуруқлик ва сувости қувурларидаги авариялар бўйича яхши мутахассислар бор, шунингдек, қувурларнинг фавқулодда захиралари ҳам бор. Буларнинг барчаси қувурни тузатиш мумкин деган мўътадил оптимизмни уйғотади», дея Йенс Шуманн сўзларини келтирмоқда Reuters.

Бундай оптимизмга Tagesspiegel газетасининг немис ҳукуматидаги манбаси қўшилмайди.

У авария тезда бартараф этилмаса ва қувур денгизнинг шўр суви билан тўлса, «Шимолий оқим» Болтиқ денгизи тубида абадий занглаб ётишга маҳкумлигини айтган.

29 сентябр куни Швеция қирғоқ қўриқлаш хизмати трубалардаги газ сизиб чиқаётган тўртинчи нуқтани ҳам аниқлаган.

Бир кун олдин бу воқеалар фондида газ нархи 1750 доллардан яна 2100 долларгача кўтарилганди, бугунги савдоларда эса нархлар яна барқарорлашмоқда. Айни дамларда минг куб газ учун спот бозоридаги нарх 1980 долларни ташкил этмоқда.