Яширин келишув ва млн долларлик “улуш” – “Ўзагролизинг”нинг собиқ раҳбари қамалгани маълум бўлди
|15:342 62212 мин
“Ўзагролизинг” АЖ бошқарув раиси бўлган Нодир Отажонов 6 йилга озодликдан маҳрум қилинган. Жиноий иш Хитойдан импорт қилинган пахта териш комбайнлари билан боғлиқ. Kun.uz танишган суд ҳужжатида Отажонов Хитой компанияси билан 100 та комбайн импорти учун 8 млн долларлик шартнома тузилишини таъминлаш орқали 1 млн 180 минг доллар улуш олгани айтилади. Отажонов айбловларни тан олмаган.
“Ўзагролизинг” АЖ собиқ бошқарув раиси Нодир Отажонов жиноий жазога тортилгани маълум бўлди. У билан бирга “Inter Agromash” МЧЖ таъсисчиси Хайдар Абдушукуров ҳам судланган. Kun.uz суд ҳужжати билан танишди.
Режа
Суд ҳужжатида келтирилишича, Нодир Отажонов 2020 йил 24 ноябрдан 2025 йил 8 апрелга қадар “Ўзагролизинг” АЖ бошқарув раиси лавозимида ишлаган. У Хитойда ишлаб чиқарилиб, илгари ишлатилган қишлоқ хўжалиги техникаларини Ўзбекистонга гўёки янги техника сифатида импорт қилиш режасини тузган. Бу орқали божхона тўловлари бўйича имтиёзга эга бўлиш ва техникаларни лизинг шартномалари асосида маҳаллий фермерларга ҳақиқий қийматини оширган ҳолда сотган ҳолда даромад орттиришни кўзлаган.
Млн долларлик “улуш”
Нодир Отажонов 2024 йил баҳор ойларида Хитойнинг “Xingiang boshiran Intelligent Agricultural Machinery Co.Ltd” компанияси вакиллари билан норасмий алоқа ўрнатган. Уларга аввал фойдаланилган ва қиймати арзон бўлган 3 қаторли 100 дона пахта териш комбайнини 2 қаторли “4МZ-2A” русумли янги комбайн кўринишида қайта таъмирлаб, ҳар бирини 80 минг доллардан Ўзбекистонга етказиб беришни таклиф қилган.
Улар бу таклифга рози бўлса комбайнларни импорт қилиш юзасидан шартнома имзоланиш мажбуриятини ўз зиммасига олиши эвазига шартнома умумий қийматининг 15 фоиз миқдорида ўзига улуш ажратилиши хусусида оғзаки келишган.
Аммо Нодир Отажонов пахта териш комбайнларини тўғридан-тўғри “Ўзагролизинг” АЖга импорт қилиш ваколатига эга эмасди. Буни яхши англаган бошқарув раиси ўзига аввалдан таниш бўлган “Inter Agromash” МЧЖ раҳбари Хайдар Абдушукуровни шерик қилади. Яъни, унга ўзининг режасини айтади.
Шу тариқа улар Хитой компанияси томонидан қайта таъмирланган пахта териш комбайнларини МЧЖ номига импорт қилиб, лизинг шартномалари асосида маҳаллий фермерларга қиммат нархда сотишни ҳамда божхона имтиёзлари ва сотувдан тушган фойдани ўзаро тақсимлаб олиш юзасидан тил бириктирган.
Навбатдаги қадам
Хайдар Абдушукуров режага асосан ва Нодир Отажоновнинг йўриқлари асосида 2024 йил 5 июлда ўз раҳбарлигидаги МЧЖ номидан тижорат таклифи тайёрлаб, “Ўзагролизинг”га юборган. Тижорат таклифида ҳар бирининг қиймати 80 минг доллар бўлган “4МZ-2A” русумли 100 дона янги пахта териш комбайнини маҳаллий фермерларга 1 млрд 650 млн сўмдан етказиб бериш баён этилган. Аммо бу комбайнлар аслида эски ва қайта таъмирланган, қолаверса, 3 қаторли 76 см оралиқ схемадан 2 қаторли 60 см оралиқ схемага ўзгартирилган бўлган.
Мавзуга оид
Нодир Отажонов 2024 йил 15 июлда “Ўзагролизинг” АЖ бошқарув мажлисини ўтказиб, Абдушукуровнинг тижорат таклифини кун тартибида кўриладиган масалалар орасига киритган. Сўнгра мажлис қатнашчилари томонидан тижорат таклифнинг маъқулланишини таъминлаб, бу ҳақидаги йиғилиш баённомасини тасдиқлаган.
Шу тариқа, Отажонов ва Абдушукуров 2024 йил 22 июлда АЖ ҳамда МЧЖ ўртасида 1 млрд 650 млн сўмдан 35 та комбайнни 57 млрд 750 млн сўмга маҳаллий фермерларга лизинг шартномаси асосида сотилиши учун етказиб бериш ҳақида шартнома имзолашган.
Дўстнинг уйидаги сейф
Нодир Отажоновнинг Хитой компанияси вакилларига 100 дона комбайн импорт қилинишини таъминлаш ва шартнома суммасидан 15 фоиз улуш олиш келишуви бор эди. У буни охирига етказиш мақсадида Абдушкуров раҳбарлигидаги МЧЖ ва Хитой компанияси ўртасида умумий қиймати 8 млн долларга тенг 100 та комбайнни МЧЖ номига импорт қилиниши юзасидан шартнома имзоланишини таъминлаган.
Қолаверса, Отажонов комбайнлар бўйича тўлов МЧЖ томонидан ўз вақтида тўланмаган тақдирда ушбу пуллар “Ўзагролизинг” томонидан тўлиқ тўлаб берилиши ҳақида кафолат хати имзолаб, уни Хитой компаниясига юборган.
Бунинг эвазига у Хитой компаниясининг Ўзбекистондаги таржимони бўлган Юан Ленияндан 2024 йил август-октябр ойларида жами 1 млн 180 минг доллар маблағни ўз улуши тариқасида дўсти орқали олган. Ушбу пулларни дўстининг Юнусобод туманидаги уйида сақлаган.
Режанинг фош бўлиши
2024 йил 22 августдан Хитойдан аслида эски, яъни 2019 ва 2020 йилларда ишлаб чиқарилиб, қайта таъмирланган комбайнлар импорт тариқасида Ўзбекистонга кириб кела бошлаган. Шериклар божхона идораларига импорт тариқасида келтирилган комбайнлар гўёки янгилиги ҳақидаги ёлғон маълумотлар киритилган ҳужжатлар орқали 7,5 млрд сўм божхона тўловларидан бўйин товлаган ҳолда техникаларни “Эркин муомалага чиқариш” божхона режимида расмийлаштиришган.
Отажонов ва Абдушкуров комбайнлардан 29 донасини Қорақалпоғистон Республикаси, Қашқадарё, Тошкент, Навоий ва Бухоро вилоятларидаги фермер хўжаликларига лизинг шартномалари асосида етказиб берган. Шундан 13 та фермер хўжалиги аванс тўлови сифатида АЖ ҳисоб-рақамига 2024 йил сентябр-октябр ойларида 4 млрд 710 млн сўм пул ўтказган. 6 та комбайн бўйича фермер хўжаликлари билан қабул қилиш-топшириш далолатномаси расмийлаштирилган.
Бироқ, фермер хўжаликлари комбайнлардан фойдаланиш чоғида улар янги эмаслигидан хабар топишган. Сўнгра айрим фермерлар “Ўзагролизинг”нинг ҳудудий филиалларига комбайнларни қайтариб олиш юзасидан мурожаат қилган. Улар аванс сифатида тўланган пулларини қайтариб олишган ёки бошқа лизинг шартномалари бўйича тўловга қаратишган.
2024 йил 24 октябрда Абдушкуров навбатдаги 6 дона комбайнни янги комбайн сифатида “Эркин муомалага чиқариш” божхона режимига расмийлаштириш учун Тошкент шаҳар божхона бошқармасига тақдим қилган. Ушбу комбайнлар тегишли экспертлар иштирокида божхона кўригидан ўтказилганида, уларнинг идентификация рақамлари қалбаки эканлиги, улар аслида 2019-2021 йилларда ишлаб чиқарилгани ва қайта таъмирлангани аниқланган.
“Айбсизман”
Юқоридаги ҳолатларнинг барчаси суд ҳужжати асосида баён қилинди. Аммо Нодир Отажонов ва Хайдар Абдушукуров ўзларига қўйилган айбловга иқрор бўлишмаган.
Хусусан, Нодир Отажонов айбсизлигини, жиноят содир этмаганини, импорт қилинган комбайнлар учун давлат маблағлари ҳисобидан умуман тўлов қилинмаганини билдириб, оқлов ҳукми чиқаришни сўраган.
“Бу пахта териш машиналарини Ўзбекистонга келтиришга мен раҳбар бўлганман. Давлат раҳбари қарори билан юклатилган вазифа эди. 2024 йил учун 600 та комбайн олиб келишимиз лозим бўлган. Ўзи қарорда 500 та белгиланган, ундан ташқари протокол билан яна 100 та қўшилган.
Дастлаб олиб келинган 500 та комбайн бўйича умуман муаммо бўлмаган. Фақат 100 та комбайн бўйича муаммо келиб чиққан. Бу бўйича Хитой компанияси барча ҳолатларни бўйнига олиб, узр сўраб чиққан, бироқ анча комбайн кириб келиб бўлганди. Мен шартнома тузиш, божхона режимига олиш ва божхона расмийлаштирувида иштирок этмаганман. Ушбу ишларга алоқам бўлмаган.
Хитой компанияси 2024 йилда ишлаб чиқарилган янги техникаларни етказиб беришни бўйнига олганди. Улар шартнома шартларини бузди. Шунинг учун ҳам улар етказилган барча зарарни қоплашни маълум қилиб, бизга таклиф билан чиқди.
Тергов вақтида менга турли босимлар бўлди. Бироқ айбим бўлмагани учун бу айбларни бўйнимга олмадим. “Inter Agromash”да ишловчи ўғлимни жавобгарликка тортиш билан таҳдид қилишни бошлаган вақтда мен барча ҳолатларга рози бўлдим, айтилган нарсага қўл қўйиб бердим”, деган Нодир Отажонов апелляция судида берган кўрсатмасида.
Шунингдек, у экспертиза хулосаси берган экспертлар комбайнни умуман тушунмайдиган ходимлар эканини, экспертиза жараёнида бир-бирига тўғри келмайдиган фирма ва комбайнларни солиштиришганини билдирган.
Суд ҳужжатида Нодир Отажонов ва Хайдар Абдушукуровнинг айби гувоҳларнинг кўрсатувлари, экспертиза хулосалари, телефон сўзлашувлари ҳамда бошқа ҳужжатлар билан ўз тасдиғини топган деб ҳисобланган.
“Юан пул келтириб берган”
Нодир Отажонов Хитой компанияси вакилларидан улуш сифатида олгани айтилган пулни дўстининг уйида сақлагани суд ҳужжатидаги муҳим нуқталардан бири. Судда Отажоновнинг айни шу дўсти И.М. гувоҳ сифатида сўралган. У дўстининг пулини уйидаги сейфда сақлаб келганини тасдиқлаган.
“Менга омонат борлигини айтиб, ушбу омонатларни сақлаб беришни сўради. Танишим бўлгани учун ҳам унинг бу таклифига рози бўлдим. Унинг кўрсатмасига асосан пулларини уйимда бўлган сейфда сақлаб бердим.
Уйимда иккита сейф бор: бирида ўзимнинг пулларим ва ҳужжатларим туради, иккинчиси бўш турганди. Ўша сейфга Нодир Отажоновнинг омонатини сақлаш учун қўйдим.
У томондан берилган пулларнинг ҳисоб-китобини юритмайман, пулларни у айтган ёки бериб юборган одамдан олиб, сейфга солиб қўяман. Агарда кимгадир пул бериб юборишимни айтса, сейфдан олиб бериб юборганман. Бироқ, аниқ миқдорини билмайман, ҳисоб-китобни Нодир Отажоновнинг ўзи юритарди.
Отажонов билан гаплашишимдан олдин унга ҳеч ким пул олиб келиб бермаган. У билан гаплашганимдан кейин нотаниш одам орқали пул келган. Нодир Отажонов менга қўнғироқ қилиб, таниши пул олиб келиб беришини айтган ва мен пулларни олиб қолганман. Иккинчи марта Юан исмли Хитой фуқароси пул олиб келган. Ундан кейин ҳеч ким пул олиб келмаган. Фақат ўзи пулларни олиб кетган.
Юан Нодир Отажонов айтган пулларни олиб келганини биламан. Пулларнинг бир қисмини Отажоновнинг кўрсатмасига асосан Х. исмли болага бериб юборганман. Юандан 3-4 марта пул олиб қолганман. Нега у пул олиб келганини, қанча пул олиб келганини билмайман: уларни очиб санамасдан қандай келтирган бўлса шундай олиб, сейфга солиб қўйганман”, деган у ўз кўрсатмасида.
Жазо
Нодир Отажонов ва Хайдар Абдушукуровга нисбатан қўзғатилган жиноят иши ЖИБ Юнусобод туман судида кўриб чиқилиб, 2025 йил 28 октябрда ҳукм ўқилган.
Ҳар икки судланувчи Ўзбекистоннинг манфаатларига хилоф равишда битимлар тузиш, шунингдек, божхона тўғрисидаги қонунчиликни бузишга оид жиноятларда айбли деб топилган.
Ҳукмга кўра:
Нодир Отажонов – 3 йил “Ўзагролизинг” АЖ тизимида мансабдорлик ва моддий жавобгарлик юклатилган лавозимларда ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилган ҳолда 6 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш, шунингдек, БҲМнинг 550 баравари (ўша вақтда 206 млн 250 минг сўм) миқдорида жарима жазосига;
Хайдар Абдушукуров – 5 йил озодликдан маҳрум қилиш ва БҲМнинг баравари (ўша вақтда 206 млн 250 минг сўм) миқдорида жарима жазосига тортилган.
Шунингдек, иш доирасида битта автомобил ҳамда бир нечта кўчмас мулкни давлат фойдасига ўтказиш белгиланган.
ЖИБ Юнусобод туман судининг 2025 йил 9 октябрдаги ажрими билан “Ўзагролизинг” АЖ омборхоналарига сақлаш учун топширилган 100 дона “4МZ-2A” русумли пахта териш комбайнини давлат даромади ҳисобига мусодара қилиш назарда тутилган.
Тошкент шаҳар суди жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг 2026 йил 23 июндаги ажрими билан дастлабки суд ҳукмининг кўчмас мулклардан бирини давлат фойдасига ўтказиш қисми бекор қилинган. Судланувчиларнинг апелляция шикоятлари қаноатлантирилмасдан қолдирилган.
Нодир Отажонов ким?
Нодир Отажонов 1967 йил Наманган вилояти Янгиқўрғон туманида туғилган. 1993 йилда Андижон қишлоқ хўжалиги институти, 1999 йилда Наманган муҳандислик-педагогика институти, 2000 йилда Ўзбекистон Республикаси Банк ва молия академиясини тамомлаган.
1993-2007 йилларда Молия вазирлиги, 2007 йилда “Ўзавтосаноат” молиявий менежери, 2008-2010 йилларда - компания директори сифатида ишлаган. Шунингдек, “Ўзқишлоқхўжаликмашлизинг” акциядорлик лизинг компаниясини бошқарган.
Отажонов 2019 йилда Бош вазир маслаҳатчиси – “Ўзагротехсаноатхолдинг” акциядорлик жамияти бошқаруви раиси этиб тайинланган. У 2020 йил февралдан ҳукуматдан кетиб, “Ўзагротехсаноатхолдинг” АЖ бошқаруви раиси лавозимини сақлаб қолган.
Нодир Отажонов 2020 йил 24 ноябрдан 2025 йил 8 апрелга, яъни қамоққа олингунига қадар “Ўзагролизинг” АЖ бошқарув раиси лавозимида ишлаган.
2024 йил августда “Ўзагролизинг” АЖ бошқаруви раиси сифатида “Содиқ хизматлари учун” медали билан тақдирланган.
