Уруш қиммат, ўта қимматбаҳо нарса
Стокҳолм тинчлик муаммоларини тадқиқ этиш институти (SIPRI) томонидан тузилган ҳисоботга кўра, ўтган 2022 йилда мудофаа учун глобал харажатлар реал қийматда 3,7 фоизга ўсган ва рекорд қиймат — 2,24 трлн долларга етган.
Россия ва Украина ўртасида бир йилдан зиёд вақт ичида йирик ҳудудий уруш кечаётган Европада бу ўсиш сўнгги 30 йил ичида, яъни совуқ уруш тугаганидан буён энг катта қийматларни намойиш этган.
Ўтган йилда энг йирик ҳарбий харажатлар АҚШ, Хитой ва Россия ҳиссасига тўғри келган — бу уч давлат биргаликда бутун жаҳондаги ҳарбий харажатларнинг 56 фоизини қилишган.
Бироқ, харажатларнинг нисбий ўсишига эътибор қаратилса, ўтган йилнинг ҳарбий сарф-харажатлари борасида Украина сўзсиз етакчига айланган. SIPRI маълумотларига кўра, Киев 2022 йилда мудофаа учун 44 миллиард доллар сарфлаган. Бу 2021 йилдагига нисбатан 640 фоизга кўпроқ. Бу тарихдаги энг катта ўсиш, деб ёзишмоқда SIPRI таҳлилчилари. Украина мудофаа мақсадлари учун ялпи ички маҳсулоти қийматининг 34 фоизини сарфламоқда, албатта, бир ўзи, ташқи ёрдамларсиз иқтисодиёт ва давлат учун оғир урушни олиб бора олмасди.
Россиянинг ҳарбий харажатлари 9,2 фоизга ўсган ва 86,4 миллиард долларга етган. Ялпи ички маҳсулот қийматига нисбатан олинса бу 4,1 фоизни ташкил этади, 2021 йилдаги 3,7 фоизга солиштирилса бу кўпдек, лекин СССР 1989 йилда сарфлаган 14,2 фоиздан барибир камроқ.
Энг катта харажатни АҚШ қилган — 877 млрд доллар. Бу Россияникидан 10 баробар, иккинчи ўриндаги Хитойникидан 3 баробар кўп.
Бу рақамлар эди. Энди, келинг, бундай ўсишга нималар сабаб бўлгани ҳақида гаплашамиз. Асосий сабаб — Украинадаги уруш. Лекин буларнинг барчаси шунчаки жўн тушунтирилмаслиги керак. Келинг, Украинадаги урушнинг айнан ҳарбий харажатлар ўсишига таъсирининг уч механизмини ўрганиб чиқамиз.
Кўпроқ қурол керак
