Парадокс: буғдой энг кўп етиштириладиган ўлкаларда очарчилик
Бу аянчли жараён Украина, Жанубий Россия, Қозоғистон ва Қирғизистон ҳудудларига энг кўп зарар етказган. Бошқа ҳудудларда ҳам унинг таъсири сезилган. Бундан ташқари, 30-йиллардаги очарчилик СССР тарихидаги энг серталафотли бўлгани учун ҳам кўп эсланади. Шунингдек, 1921-22 йилларда, Иккинчи жаҳон уруши тугагач ҳам, иттифоқдош республикаларда очарчилик рўй берган.
«Голодомор» шуниси билан характерли эдики, у мамлакатнинг энг кўп дон етиштириладиган ўлкаларида содир бўлганди.
Одатда катта очарчиликка иккита асосий сабаб келтирилади: Сталиннинг коллективлаштириш сиёсати ва қурғоқчилик. Бунда болшевикларнинг эпсиз «буғдой сиёсати» асосий айбдор сифатида кўрилади. Қулоқлаштириш натижасида дон етиштирувчи бой деҳқонлар тоифаси деярли йўқ қилинганди.
Тарихчилар орасида очарчилик Сталин томонидан бой ва ўзига тўқ деҳқонларга қарши уюштирилган уруш сифатида ҳам кўрилади. Россиялик тарихчилар Данилов ва Зеленинга кўра, «Сталинни нақадар оқлашга уринмайлик, у голодоморнинг бош айбдори бўлиб қолади, чунки унинг сиёсати остида аҳвол шу даражага келиб қолди...».
Мазкур тарихий фожиадан энг кўп жабрни Украина тортган. Расмий рақамларга кўра, қурбонлар сони 3 млн 917 минг кишидан ошади, РСФСРда бу рақамлар 3 млн 264 минг, Қозоғистонда 1 млн 258 мингдан ошиқ кишини ташкил этади.
Украина: очарчилик ва сиёсат
Фото: Daily Express / Hulton Archive / Getty Images
Украинада «голодомор» украин халқига нисбатан геноцид дея 2006 йилдаёқ тан олинган. Ғарбга мойил кўриладиган Виктор Юшенко даврида ушбу очарчилик масаласи катта сиёсат даражасига чиқади.
Юшенко даврида Украина хавфсизлик хизмати очарчиликка оид 5 мингдан ошиқ ҳужжатларни архивдан чиқарган. Киевда махсус хотира комплекси ва ёдгорлик барпо этилиб, у ер хорижий делегациялар ташриф буюрадиган жойга айланади.
Ҳатто 2008 йилда ўша пайтда Россия президенти бўлган Дмитрий Медведев Юшенкога мурожаатнома эълон қилиб, «голодомор» нафақат Украинада, балки бошқа собиқ иттифоқ республикаларида ҳам жиддий талафотлар келтирганини таъкидлаган. 2010 йилда Украина бошқарувига келган кремлпараст раҳбар Виктор Янукович эса уни СССР халқлари учун умумий фожиа деб атайди.
