Ўзбекистонда аҳолини рўйхатдан ўтказиш яна кечиктирилиши мумкин. Бу техник сабаб билан изоҳланмоқда

Аҳолини энг биринчи расмий рўйхатга олиш 1790 йилда АҚШда, кейинчалик 1800 йилда Швеция ва Финландияда, 1801йилда Англия, Дания, Норвегия ва Францияда ўтказилган.

Иккинчи жаҳон урушидан кейин, ушбу тизим янада такомиллаштирилди. 1945-1954 йилларда 151та давлатда, 1965-1974 йилларда 179та давлатда аҳоли рўйхатдан ўтказилган.

Ўзбекистон аҳолиси охирги марта қачон рўйхатга олинган?

Турли хил манбаларда келтирилишича, Ўзбекистон ҳудудида илк бор аҳолини рўйхатга олиш тадбири 1897 йилда Туркистон генерал-губернаторлиги томонидан ўтказилган. Бундан мавжуд аҳоли сони, ёши, таркиби, оилалар сони, этник гуруҳлар, туғилиш ва ўлим кўрсаткичларини жамлаш мақсад қилинган. Шундан сўнг 1926, 1939, 1959, 1970, 1979 йилларда ҳам аҳоли рўйхатга олинган. Ушбу тадбир сўнгги бор 1989 йилда ўтказилиб, ўша пайтда республика аҳолиси 19,7 млн кишини ташкил этган. Мустақилликдан кейин ҳали бирор марта ҳам аҳолини рўйхатга олиш ишлари амалга оширилмади.

1926 йилда аҳоли сони 4 млн 600 минг нафарни ташкил этган бўлса, 2023 йилнинг 1 июль ҳолатига кўра, 36 млн 372 минг кишига етган.

1989 йилда ҳозирга қадар демографик ҳолат ҳақидаги маълумотлар фуқаролик ҳолати далолатномаларини ёзиш бўлимларидаги туғилиш ва вафот этиш кўрсаткичлари, Ички ишлар вазирлиги бошқармаларининг мамлакатга кўчиб келганлар ва кўчиб кетганлар ҳақидаги ахбороти асосида йиғиб келинган.

Ўзбекистонда аҳоли сонининг ўсиши

Ўзбекистон аҳоли сони жадал ўсиб бораётган мамлакатлардан бири ҳисобланади. Айрим прогнозларга кўра, 2030 йилга бориб мамлакат аҳолиси 40 миллионга, 2040 йилда эса 50 миллионга етиши мумкин.

Охирги 100 йилликда Ўзбекистон доимий аҳолиси сонининг ўсиши:

• 1920 йил – 4,4 млн киши;
• 1930 йил – 4,9 млн киши;
• 1940 йил – 6,6 млн киши;
• 1950 йил – 6,2 млн киши;
• 1960 йил – 8,4 млн киши;
• 1970 йил – 11,8 млн киши;
• 1980 йил – 15,8 млн киши;
• 1990 йил – 20,2 млн киши;
• 2000 йил – 24,5 млн киши;
• 2010 йил – 28 млн киши;
• 2020 йил – 33,9 млн киши.

1920 йилда Ўзбекистон аҳолиси 4,4 млн бўлган. 100 йил ичида аҳоли сони қарийб 8 баробар ўсган.

Аҳолини рўйхатдан ўтказиш 2023 йилда амалга ошмаслиги мумкин

Статистика агентлиги ахборот хизматининг Kun.uz’гa маълум қилишича, аҳолини рўйхатга олишда қоғоз усулидан воз кечилиши кўзда тутилгани боиси мазкур тадбир кечиктирилиши мумкин.

“2021 йил 1-25 ноябрь кунлари Андижон вилоятининг Хўжаобод тумани, Тошкент вилоятининг Юқори Чирчиқ тумани, Хоразм вилоятининг Хива шаҳри ҳамда Тошкент шаҳрининг Яшнобод туманида синов тариқасида аҳолини рўйхатга олиш тадбири ўтказилди. Рўйхатга олиш жараёнлари 3 хил усулда, яъни интернет тармоғи орқали, планшет ва қоғоз усулларида ташкил этилди.

Синов жараёнларида планшет усулида аҳолини рўйхатга олиш қоғоз усулига нисбатан қулайлиги, тезкорлиги ва иқтисодий жиҳатдан самаралироқ эканини кўрсатди.

Шу сабабли, синов натижалари ва илғор давлатлар тажрибалари асосида рўйхатга олиш жараёнларини қоғоз усулидан воз кечиб, интернет тармоғи орқали ва планшет қурилмаларидан кенг фойдаланган ҳолда ўтказиш устида иш олиб борилмоқда. Асосий тадбирни мукаммал ва сифатли ўтказиш учун Статистика агентлиги томонидан тайёргарлик ишлари амалга оширилмоқда. Юқоридагилардан келиб чиқиб, асосий тадбир қолдирилиши мумкин”, дейилади агентлик изоҳида.

Эслатиб ўтамиз, Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 11 ноябрдаги қарорига асосан, аҳолини рўйхатга олиш тадбири жорий йилнинг 1-25 ноябр кунлари ўтказилиши керак. Мазкур норматив ҳужжатга бу борада қўшимча киритилмаган.