Осиё арслони, собиқ иттифоқ қаҳрамони Мамадали Топволдиев Беларуснинг Могилёв вилоятида Иккинчи жаҳон уруши даврида СССР учун мисли кўрилмаган ишлар қилган. Ҳатто фашизм устидан қилинган ғалабада ҳам унинг ҳиссаси катта. Казбек лақаби остида жанг қилиб, ҳатто Ҳитлерни саросимага солган енгилмас ўзбек аскарини хотирлаб, Kun.uz мухбири олис Могилёв вилоятига борди.
Минск–Могилёв орасидаги масофа 170-180 чақирим. Эрта тонгдан йўлга чиқмасак, кун бўйи репортаж олиб, пойтахтга қайтиб келишга кеч қоламиз. Аввалига Минск темирйўл вокзалидан Могилёвга борадиган поездларни суриштирдик. Афсуски, эрталабки қатновга кеч қолибмиз. Тушдан кейинги рейс эса бизга жуда кечлик қилади.
Вокзал билан ёнма-ён жойлашган автошоҳбекатга борсак, у ерда ҳам манзилимизга элтувчи транспортларга кеч қолганимиз, кейингисини 1-2 соат кутишимизга тўғри келишини айтишди. Кута олмаймиз. Беларусга келиб шуни билдикки, бу ерда транспортлар қатнови билан муаммолар анча кўп экан.
Қаршимизда маршрутлар бекати кўринди. Хайрият-е! Могилёвга кетишга шай бўлиб, ўт олиб турган микроавтобусга улгуриб қолдик. Акс ҳолда, ундан кейингиси юришини кутишимиз учун яна 2-2,5 соат вақт керак бўларди.
Йўлда кетарканман, 80 йиллар олдин жонини хатарга қўйиб, бу ҳудудларни ҳимоя қилган, Фарғонанинг Риштонидан бўлган енгилмас Осиё арслони – Мамадали Топволдиевнинг оламига шўнғиб кетгандек эдим. Чунки бепоён беларус далалари, тахтадан ясалган уйли қишлоқлар, дудланган гўшт ҳиди таралган кўчалар – буларнинг ҳаммаси деярли ўзгармаган. Иккинчи жаҳон уруши даврида Ҳитлер армияси томонидан эгаллаб олинган бу манзилларда қаҳрамонимиз Казбек номи билан фашистларга қарши мисли кўрилмаган жасоратлар кўрсатади.
Шу ерликлардан душманга қарши курашиш мақсадида тузилган партизанлар отрядига қўшилган Казбек гуруҳдаги ягона ўзбек бўлиб, энг қўрқмас ва қайтмас жангчи сифатида танила бошлайди. Фашистлар лагерида асирга тушган сафдошларини қутқариш, Германиядан келаётган қурол ва аскарлар эшелонини тўхтатиб қўйиш учун темирйўлларни портлатиб юбориш, хавфли разведка операциялари олиб бориш ва ҳатто Ҳитлер армиясининг генералини юриб кетаётган поезддан олиб қочиб, асирга олиш каби уддалаб бўлмас ишларни қила олгани учун ҳам ундан ҳамма қўрққан. Казбекнинг боши учун ҳатто шахсан Ҳитлернинг ўзи жуда катта пул мукофоти эълон қилади ва ҳеч ким бунинг уддасидан чиқа олмайди.
