Хусусан, Сурхондарё ва Жиззах вилоятларида ичимлик суви таъминоти 60 фоиз атрофида. Таъминот бўйича республикадаги кўрсаткич энг паст ҳудуд Қашқадарё вилояти саналади — 51,6 фоиз.
Тоза ва чучук ичимлик сув аввало чекланган ресурс ҳисобланади. Қолаверса, жуда қиммат ижтимоий харажатлар тоифасига киради. Бу — бутун дунёда тан олинган ҳақиқат. Шундай экан, сув ҳаммага етиши учун аввало мамлакат миқёсида уни тежаш талаб этилади. Аммо тан олиб айтиш керакки, ҳозирги тарифлар билан аҳоли ўртасида тежамкорлик маданиятини шакллантириб бўлмайди. Арзон нарса ҳеч қачон қадрланмайди. Фақат бозор нархларигина одамларни сувни тежашга ундаши, мотивация бериши ва мажбур қилиши мумкин.
Ҳозир республикамизнинг кўплаб туманларида сув қувурларида олдингидек сув оқмаяпти. Чунки сув қувурлари бошидаги манбаларда ҳам аввалгидек сув захираларининг ўзи йўқ. Ерости ичимлик сувларининг ҳам сатҳи йилдан йилга пасайиб бормоқда. Ариқларда ҳам ёшлигимизда кўзимиз ўрганган сувлар оқмай қўйди. Масала жиддийлигига бугун олимлар, жамоатчилик эътибор қаратмоқда. Сув тақчиллиги барча муаммоларни кучайтирмоқда. Прогнозлар эса вазиятнинг нақадар қалтис эканини кўрсатмоқда.
Қатъий тежамкорликка ўрганмас эканмиз, яқин келажакда вазият ўта жиддийлашиб кетиши турган гап.
Жаҳон банки таҳлилларига кўра, 2050 йилга бориб Ўзбекистонда сувга бўлган талаб 59 километр кубдан 62–63 километр кубгача ошади ва мавжуд сув ресурслари 57 километр кубдан 52–53 километр кубгача камаяди. Бу эса жорий сув танқислигини беш баробарга оширади. Ичимлик суви таъминотидан фойдаланишда асосий хавфлар — чучук сувнинг тақчиллиги, фойдаланиш учун рақобат, унинг ифлосланиши, қурғоқчилик ва бошқалардан иборат.
Сув нархи нега ошириляпти?
Биринчидан, сўнгги пайтда Ўзбекистонда сув нархи ниҳоятда арзонлиги боис уни исроф қилиш ҳолатлари кўпайгани жамоатчилик эътиборига тушган.
Тариф нархлари ошишида биринчи навбатда сув исрофини камайтириш ва бозор нархларини жорий қилиш орқали, ундан унумли фойдаланиш даражасини ошириш назарда тутилмоқда.
Умуман олганда, айни пайтда кўплаб мутахассислар ҳукуматнинг сув танқислиги муаммосига янги ёндашувлар билан кириб бориши муҳим аҳамиятга эгалигини такрорламоқда. Бу жараёнда аҳолининг сувга бўлган муносабатини ўзгартириш ҳам зарур. Ичимлик суви бассейн тўлдириш, боғ суғориш ёки автомобил ювишга эмас, фақат истеъмол учун сарфланиши кераклигини тушуниб етиш лозим.
Мавжуд вазият аҳолини сув билан таъминлаш масалаларида бозор нархлари механизмларига ўтиш зарурлигидан далолат беради. Янги тарифларда пул тўлашни бошлаган хонадонлар энди ундан хўжасизларча фойдаланишни тўхтатади. Қолаверса, бу мавжуд қувватларни модернизация қилиш ва янгиларини қуриш имконини ҳам беради.
